BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 17:48 گرينويچ - يکشنبه 01 اکتبر 2006 - 09 مهر 1385
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
هشتم مهر، بزرگداشت مولانا در ايران
 

 
 
بزرگداشت مولانا در تهران
نشست بزرگداشت مولانا در تهران در فرهنگستان هنر برپا شد
هشتم مهرماه روز بزرگداشت مولانا جلال الدين رومی در ايران بود. به همين مناسبت فرهنگستان هنرایران، نشستی با حضور دکتر بهمن نامور مطلق، دکتر حسن بلخاری، دکتر تاجبخش فنائيان و دکتر علی اصغر بيانی برگزار کرد.

دکتر بهمن نامور مطلق استاد دانشگاه و دبير و معاون پژوهشی فرهنگستان هنر در سخنرانی خود تحت عنوان " صور خيال و بينامتنيت نزد مولانا" در مبحث طبقه بندی صور خيال گفت: آنچه مولانا را از ساير عرفا جدا می کند، صوری است که مرز صور ديگر را در آثار او می شکند و آن قالب بندی های که بين محسوس و معقول، گياه، انسان و حيوان شده، همه در نزد مولانا ، عطار و سنايی شکسته و عالم ديگری نمايان و توصيف می شود متفاوت با عالمی که شاعران صرفا طبيعت پرداز توصيف می کنند.

در مبحث بينامتن دکتر نامور مطلق افزود که مولانا خواننده بسيار دقيقی بود که ادبيات گذشته و به ويژه ادبيات عرفانی را خوب می شناخت و با سنايی و عطار ارتباط خاصی داشت و آورده اند زمانی که به دليل هجوم مغولان از بلخ مهاجرت می کرد در عبور از نيشابور عطار کتاب اسرارنامه را برای حفظ آن به او می دهد.

مولانا در مثنوی از تمام آثار عطار استفاده کرده و خودش را ادامه دهنده سنايی و عطار می داند که يکی از اين موارد داستان طوطی و بازرگان است.

اين استاد دانشگاه که رساله دکترايش به مقايسه آثار مولوی با آثار آنتوان دوسنت اگزوپری اختصاص داشته، تغييرات روايت مولانا نسبت به روايت عطار از داستان طوطی و بازرگان را در سه لايه طبقه بندی کرده است.

 آنچه مولانا را از ساير عرفا جدا می کند، صوری است که مرز صور ديگر را در آثار او می شکند
 
بهمن نامور مطلق، دبير و معاون پژوهشی فرهنگستان هنر

در لايه اول افزايش و گسترش شخصيت ها، دگرگونی مکان، تغيير يا حذف مليت حکيم که تبديل به بازرگان شده، رخ می دهد. در لايه دوم گستردگی توصيفات، تبديل روايت خطی به روايت تودرتو يا دايره ای، حقيقت نمايی و همذات پنداری ديده می شود و در لايه سوم داستان درونی، اسطوره ای و کيهانی می شود و مولانا از داستان برای تربيت اجتماعی استفاده می کند.

به نظر دکتر نامور مطلق مولانا ضمن احترام و بهره گيری و برگرفتن از آثار پيشينيان خود نه تنها روند و حرکت سيال و زلال ادبيات را امتداد می بخشد، بلکه با تغييرات جسورانه ای که در آن دانسته ها می دهد، در اين حرکت تاثيرگذار می شود.

عوالم خيال

سخنران بعدی دکتر حسن بلخاری استاد دانشگاه و دبير سابق شورای هنر شورای عالی انقلاب فرهنگی بود که سخنرانی خود را با عنوان عالم خيال در ذهن و زبان مولانا انجام داد.

دکتر بلخاری گفت: خيال در حکمت و انديشه اسلامی مفهومی دو وجهی است: کيهانی و نفسانی.

 در ذکر عوالم خيال مولانا رجوعی به ابن عربی مطلقا وجود نداشته، يکی به دليل اينکه مولانا از اصطلاحات ابن عربی استفاده نمی کند و دوم اينکه مولانا معلم شوريده ای به نام شمس داشته که نه تنها به ابن عربی گرايش نداشته، بلکه او را در متابعت نمی دانسته است
 
حسن بلخاری، استاد دانشگاه

در حکمت اسلامی خيال گاهی قوه ای از قوای باطنی نفس انسان است در ادراک صور و گاهی مرتبه ای از مراتب عالم است در تبديل وحدت به کثرت و مولانا در مثنوی خود اين دو وجه خيال را بسيار بکار برده است.

حالا سئوال اين است آيا مولانا در ذکر عالم خيال در هر دو وجه از علما و حکمای پيش خود متاثر بوده است يا نه.

قبل از مولانا ابن عربی به تفصيل در فتوحات مکيه و فصوص الحکم از حضرات خمس صحبت کرده است و فاصله نگارش فتوحات مکيه با سرودن دفتر اول مثنوی ۲۰ تا ۲۵ سال است. آيا مولانا در ذکر عوالم خيال به ابن عربی رجوع کرده است؟

دکتر بلخاری افزود چنين رجوعی مطلقا وجود نداشته، يکی به دليل اينکه مولانا از اصطلاحات ابن عربی استفاده نمی کند و دوم اينکه مولانا معلم شوريده ای به نام شمس داشته که نه تنها به ابن عربی گرايش نداشته، بلکه او را در متابعت نمی دانسته است، کما اينکه در مقالات شمس در باره ابن عربی آمده است:... نيکو همدرد بود، نيکو مونس بود، شگفت مردی بود شيخ محمد، اما در متابعت نبود.

برخی از محققان معاصر معتقدند در ديوان شمس اشعاری وجود دارد که بيانگر تاثير پذيری مولانا از ابن عربی است:

ما عاشق و سرگشته سودای دمشق ايم
جان خسته و دلبسته سودای دمشق ايم
اندر جبل صالحه کانی است زگوهر
کاندر طلبش غرقه دريای دمشق ايم

 تئاتر غرب کثرت گراست و جهان مثنوی وحدت گرا، تئاتر غرب جزيی نگر است در حالی که حکايات مثنوی کلی گراست، تئاتر غرب به مضامين فلسفی، اجتماعی و يا روانی و ذهنی گرايش دارد، در حالی که حکايات مثنوی عرفانی است
 
تاجبخش فنائيان، استاد دانشگاه

ابن عربی ۶۳۸ هجری قمری در دمشق جان داد و در جبل صالحه دفن شد. برخی می گويند اين اشعار خطاب به ابن عربی است و برخی معتقدند خطاب به آن گمشده و غيبت نشين پرده دار حضرت شمس است که در دمشق نامه فرستاد که:

صد راه نشان دادم صد نامه فرستادم
يا راه نمی دانی يا نامه نمی خوانی

اين دکترای فلسفه هنر سپس تاثير پذيری مولوی از شيخ اشراق را هم با ذکر دلايل رد کرد و گفت مولانا در ذکر عوالم خيال متاثر از گذشته نبوده است.

تفاوت های ظرفيت های نمايشی مثنوی با تئاتر غرب

دکتر تاجبخش فنائيان در توضيح جنبه های نمايشی مثنوی معنوی مولوی با تاکيد بر ويژگی های نمايشی موجود در مثنوی نقاط افتراق محتوايی و ساختاری تئاتر غرب با ظرفيت های نمايشی حکايات مثنوی را برشمرد.

به نظر اين کارگردان تئاتر، تئاتر غرب کثرت گراست و جهان مثنوی وحدت گرا، تئاتر غرب جزيی نگر است در حالی که حکايات مثنوی کلی گراست، تئاتر غرب به مضامين فلسفی، اجتماعی و يا روانی و ذهنی گرايش دارد، در حالی که حکايات مثنوی عرفانی است، شخصيت نمايشی در تئاتر غرب نشان دهنده تفاوت های فرد با ديگران است، در حالی که در مثنوی نقاط اشتراک آدم ها مورد توجه است، تئاتر غرب در اشکال و شيوه های گوناگونش سعی بر واقع نمايی دارد، اما حکايات مثنوی تمثيل گراست.

من طربم

آخرين سخنران دکتر علی اصغر بيانی بود که در باره مولانا و موسيقی سخن گفت. او گفت شهود بی حضور و دل آگاهی تحقق نمی پذيرد و کسی نمی تواند ماهيت و حقيقت عالم را درک کند مگر اينکه بهره ای از حضور و دل آگاهی به او برسد.

بشر پس از هبوط از انتقال آگاهی از طريق شعور عاجز ماند و مجبور به انتخاب صوت شد. انسان توسط صوت و کلام منويات باطنی را انتقال می دهد و اوج تجلی صوت در موسيقی است.

 
 
مولویاز ديگر رسانه ها
'مولوی آمريکا را تسخير می کند' ؛ مقاله ای از گزارشهای ويژه واشنگتن
 
 
سعدیسعدی و منتقدان او
گزارشی از سخنرانی ضيا موحد به مناسبت روز بزرگداشت سعدی
 
 
آرامگاه عمر خيام  در نيشابوربزرگداشت
خيام، شالوده شکنی در گذر زمان
 
 
کنفرانس حافظحافظ شناسی
همایش بزرگداشت حافظ در دوشنبه
 
 
مطالب مرتبط
'مولوی آمريکا را تسخير می کند'
11 آوريل، 2005 | فرهنگ و هنر
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران