http://www.bbcpersian.com

18:08 گرينويچ - چهارشنبه 18 اکتبر 2006 - 26 مهر 1385

سينا علی نژاد
لس آنجلس

کتابفروشی های ايرانی: ربع قرن فعاليت در آمريکا

در سال 1981 ميلادی درحالی که دو سال از وقوع انقلاب اسلامی و موج گسترده مهاجرت ايرانيان به آمريکا به خصوص به غرب آن کشور می گذشت، نخستين کتابفروشی های ايرانی در لس آنجلس متولد شدند.

طبيعی بود که با افزايش جمعيت مهاجران ايرانی به تدريج نياز آنها به محصولات ايرانی به خصوص محصولات فرهنگی قوت گيرد.

البته در آن سال ها خريد کتاب فارسی برای مهاجر ايرانی در اولويت نبود.

بيژن خليلی موسس شرکت کتاب در وستوود می گويد: "مهاجران ايرانی در ابتدا به فکر راه انداختن کار، زندگی و گرداندن امور مالی خود بودند. می خواستند بچه هايشان را به مدرسه بفرستند و مشکل اقامت را حل کنند. بنابراين شايد کتاب آخرين مشغله فکری مهاجر ايرانی بود."

با اين حال نياز به کتاب فارسی وجود داشت و با پيدايش کتابفروشی های ايرانی خودنمايی کرد.

نخستين کتابفروشی ايرانی "شرکت کتاب" بود که در سال 1981 در منطقه "سن فرناندو ولی" در بولوار "ونچورا" تاسيس شد. آقای خليلی از جمله بنيانگذاران آن کتابفروشی کوچک بود که تنها از چند قفسه تشکيل می شد.

البته پيش از آن کتابفروشی ديگری به نام "ساکو" در منطقه "گِلِن دِل" که اکنون محل تمرکز مهاجران ارمنی است وجود داشت اما در کنار کتاب اجناس ديگر هم عرضه می کرد بنابراين به معنی مطلق کلمه کتابفروشی نبود.

اکنون با گذشت 26 سال از آن زمان پنج کتابفروشی در لس آنجلس هست که همگی در وستوود در غرب اين شهر گرد آمده اند، خيابانی که به خاطر تجمع کسب و کارهای ايرانی بيش از هر جای ديگری در آمريکا يادآور تهران و ايران است.

اولين کتابفروشی در وستوود اواسط دهه 1980 توسط فرهنگ فرهی به نام "خانه کتاب" گشوده شد. پس از او پسرش، نيوشا فرهی، مديريت کتابفروشی را به عهده گرفت اما او در اعتراض به ورود علی خامنه ای رئيس جمهور وقت جمهوری اسلامی برای سخنرانی در اجلاس عمومی سازمان ملل به آمريکا خود را سوزاند و جان باخت. "خانه کتاب" پس از آن بسته شد.

شرکت کتاب هم از سال 1988 به وستوود نقل مکان کرد که اکنون بزرگترين کتابفروشی وستوود است و در کنار کتاب بخش بزرگی برای عرضه موسيقی و فيلم دارد.

در 20 سال گذشته تعداد ديگری کتابفروشی ايرانی به اين محله آمده اند و رفته اند.

در واقع بسياری از گردانندگان کتابفروشی های وستوود تاکيد می کنند که کتابفروشی کسب و کار پررونقی نيست و حداقل تعدادی از آنها منابع درآمد ديگری در کنار کتابفروشی دارند.

آقای خليلی می گويد: "کتابفروشی در آمريکا به تنهايی کار بسيار مشکلی است. چنانکه کتابفروشی های وستوود هم در کنار فروش کتاب منابع درآمد ديگری دارند."

برای مثال شرکت کتاب از همان ابتدای فعاليت همزمان دست به انتشار اولين "يلوپيج" ايرانيان زد که اکنون 40 هزار نسخه از آن چاپ می کند. يلوپيج کتابی برای تبليغ شرکت ها و کسب و کارهاست که رايگان در اختيار عموم قرار می گيرد.

آقای بيگ زاده از فروشگاه "کتاب پارس" نيز می گويد: "کار کتاب فروشی در اينجا اصلا مقرون به صرفه نيست." او می گويد حتی روزهايی هست، هر چند بسيار معدود، که کسی پا به آنجا نمی گذارد.

مشکل اين است که مهاجران ايرانی يا به علت مشغله زياد يا دوری فاصله ها يا بی علاقگی، کمتر به سراغ کتاب فارسی می روند.

مشتری کتابفروشی ايرانی در آمريکا عمدتا نسلی است که بالای 50 سال را دارد. اين نسلی است که در خواندن کتاب به زبان انگليسی مشکل دارد يا اصولا مايل است به زبان مادری اش کتاب بخواند.

به علاوه ايرانيان مهاجر از اين نسل خود را با تلويزيون های ماهواره ای که در جنوب کاليفرنيا مستقر است سرگرم می کنند.

قاسم بيگ زاده می گويد: "اين نسل اول مهاجرت است که به کتابفروشی مراجعه می کند. نسل دوم مهاجرت با کتاب فارسی بيگانه است و ترجيح می دهد کتاب ها را به زبان انگليسی بخواند."

با اين حال با نگاهی به ويترين و داخل اين کتابفروشی ها می توان به برخی جريان های کتابخوانی پی برد.

رمان فارسی و ظاهرا بعد از آن کتاب های خاطرات از جمله خاطرات فرح، خاطرات اردشير زاهدی و خاطرات روزانه علم در صدر اين جريان جای دارند.

آقای بيگ زاده می گويد رمان های ايرانی به خصوص در ميان خانم ها طرفدار دارد، به خصوص قابل توجه است که نويسنده بسياری از اين رمان های پرطرفدار مثل "بامداد خمار" (اثر فتانه حاج سيد جوادی) و "چراغ ها را من خاموش می کنم" (نوشته زويا پيرزاد) زنان هستند.

او می گويد: "رمان های سبک فروش بيشتری دارند و چراغ کتابفروشی به اعتبار فروش اين نوع کتاب هاست که روشن است."

نسل جوان ايرانی که در آمريکا بزرگ شده به ندرت سراغ کتابفروشی ايرانی می رود و اگر سر و کله اش آنجا پيدا شود عمدتا دنبال کتاب های تاريخ و شناخت ايران به زبان انگليسی است.

برخی از گردانندگان اين کتابفروشی ها می گويند که با کاهش مهاجرت ايرانيان به آمريکا و همزمان رخت بربستن تدريجی بسياری از اعضای گروهی که ربع قرن پيش به آمريکا آمدند، نسل کتابخوان فارسی در آمريکا رو به انقراض است.

اما پديده اينترنت اينجا هم به کمک آمده.

شرکت کتاب در کنار فروشگاه، دارای يک مرکز عرضه اينترنتی است و آقای خليلی مدير شرکت، می گويد اکنون 50 درصد سفارش ها را از اين طريق دريافت می کند.

به اين ترتيب خواننده کتاب فارسی در خارج از ايران، در هر کجای جهان که باشد، اکنون به راحتی می تواند بسياری از نيازهايش را از اين طريق برطرف کند.