BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 19:59 گرينويچ - جمعه 28 دسامبر 2007 - 07 دی 1386
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
مولوی شناسی و مولوی پژوهان در گفتگو با توفیق سبحانی
 
توفیق سبحانی
توفیق سبحانی در حال تنقیح و اعرابگذاری دقیقتر و بازبینی توضیحات نسخه ای از دیوان شمس است که در آرامگاه مولانا نگهداری می شود
توفیق سبحانی، استاد بازنشسته دانشگاه در رشته ادبیات، علاوه بر تصحیح مکتوبات و مجالس سبعه مولانا، مثنوی و دیوان شمس او را نیز از روی نسخ خطی قونیه تنظیم و چاپ کرده است.

ذکر تألیفات و ترجمه های متعدد او درباره مولانا در این مقدمه کوتاه نمی گنجد اما می توان به این یادآوری بسنده کرد که وجه تمایز او با سایر مولوی پژوهان، ترجمه هایی است که از آثار مولوی شناسان ترک به فارسی منتشر کرده و سبب آشنایی جامعه فارسی زبان با این آثار شده است.

توفیق سبحانی اکنون در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران همچنان به پژوهش در ادبیات فارسی بویژه آثار مولانا جلال الدین بلخی سرگرم است.

آقای سبحانی سابقه مولوی پژوهی در جهان، چه در دوره معاصر و چه در زمان قدیم، چگونه است و ما چه آثار شاخصی در این باره در اختیار داریم؟

کارهای خوبی تاکنون در مولوی پژوهی انجام گرفته است، در قرن هشتم هجری قمری، کمال الدین حسین خوارزمی شرحی به زبان فارسی برای مثنوی آماده کرد که بعدها در عثمانی افراد دیگر و از جمله اسماعیل انقروی، شاید با در نظر گرفتن این شرح، شرحهای دیگری شروع کردند، شرح انقروی در دوازده جلد به فارسی ترجمه شده است.

همچنین باید از سودی بسنوی نام ببریم که او را به عنوان شارح حافظ می شناسیم اما او هم در قرن یازدهم هجری، شرحی بر مثنوی نوشته که البته هنوز به صورت نسخه خطی باقی مانده است.

از کارهای خوب دیگر، یکی هم لب لباب ملاحسین واعظ کاشفی است که مثنوی را به قریب پانصد موضوع تقسیم کرده و اشعار مربوط به هر موضوعی را زیر آن قرار داده است، ملا محسن فیض کاشانی فیلسوف قرن یازدهم نیز منتخبی از مثنوی را به نام سراج السالکین فراهم کرده که گزینش فلسفی دارد و از این دیدگاه خیلی مهم است.

غیر از این شارحان، کسان دیگری هم بوده اند که در اواخر دوره امپراتوری عثمانی زندگی می کردند. از جمله طاهر المولوی که در حدود سال ۱۹۵۰ میلادی فوت کرد و شرحی که او بر مثنوی نوشته در ترکیه در دوازده جلد چاپ شده است.

بعداً یک کرد به نام شفیق جان به شیوه طاهرالمولوی کار او را دنبال و تمام کرد و شرح مثنوی اش را از جلد سیزده تا هیجده به چاپ رساند، آقای شفیق جان در سال ۲۰۰۲ میلادی فوت کرد.

در مصر هم دو نفر به شرح مثنوی پرداخته اند؛ یکی دسوقی شتاء که در سالهای اخیر از دنیا رفت و مثنوی را به عربی ترجمه و شرح کرده است و شرح خوب دیگر هم شرح محمد کفافی است که در دو جلد، دفتر اول و دوم مثنوی را شرح کرده و این شرح با فوت ایشان ناتمام مانده است.

در هندوستان هم شرح بحرالعلوم را که مربوط به قبل از دوره معاصر است می توانیم نام ببریم اما کار شارحان دیگر هندی چندان دقیق نیست.

توفیق سبحانی
 اگر کسی ۳۰۱۲ بیت شرح شده توسط مرحوم فروزانفر را با دقت بخواند، به دیگر شرحها نیازی ندارد چون مولوی در دفتر اول بیشتر سخنان خود را گفته و حتی مولویه معتقدند که همان هیجده بیت اول، عصاره مثنوی است
 
توفیق سبحانی

از همه اینها که بگذریم، می رسیم به شرح مرحوم بدیع الزمان فروزانفر که تا بیت ۳۰۱۲ از دفتر اول را شامل می شود و به دلیل فوت ایشان ناتمام مانده است، آقای دکتر سیدجعفر شهیدی این شرح را ادامه داده و بقیه دفتر اول و پنج دفتر بعدی مثنوی را شرح کرده اند.

تفسیر مرحوم نیکلسون هم در شمار کارهای خوب است که خوشبختانه ترجمه ممتاز آقای حسن لاهوتی از این تفسیر سبب شده که این کتاب مورد توجه علاقمندان قرار بگیرد.

شرح عبدالباقی گولپینارلی، مولوی شناس بسیار بزرگ ترک را هم نباید از یاد ببریم و همین طور شرح کریم زمانی را که شرحی التقاطی است، یعنی شروح مختلف را بررسی کرده و چیزهای مفیدشان را یکجا جمع آورده است، اگر بخواهم از شرح های دیگر مانند شرح مرحوم محمدتقی جعفری و شرح دکتر استعلامی نام ببرم، سخن طولانی خواهد شد.

از میان این شرحها کدام شرح دقیقتر و بهتر است؟

به نظر من اگر کسی ۳۰۱۲ بیت شرح شده توسط مرحوم فروزانفر را با دقت بخواند، به دیگر شرحها نیازی ندارد چون مولوی در دفتر اول بیشتر سخنان خود را گفته و حتی مولویه معتقدند که همان هیجده بیت اول، عصاره مثنوی است.

بعد از آن هم شرح نیکلسون قرار دارد که ایشان هم به دقایق مثنوی وارد بوده و این اثر را بسیار دقیق ترجمه و تفسیر کرده است.

خصوصیت شرح فروزانفر چیست که آن را از سایر شرحها متمایز می سازد؟

مولانا می گوید: ای برادر قصه چون پیمانه است / معنی اندر وی به سان دانه است، به همین ترتیب مرحوم فروزانفر معنی را پیدا کرده و مردم را به بیراهه نبرده است، او مسأله را فهمیده و به مغز سخن پرداخته است.

اما بسیاری شرحها این دقت را ندارند؛ مثلاً در یکی از شرحها، عبارت "مروزی و رازی" در کلام مولانا به این صورت تفسیر شده که "مروز" شهری است با این طول و عرض جغرافیایی؛ در حالی که منظور از مروزی کسی است که اهل مرو است .

اما استاد فروزانفر به مسأله وقوف داشت، او اول استاد شد و بعد به سراغ مثنوی رفت.

غیر از شرح مثنوی، زندگی مولانا و وقایع و حوادث دوره او هم همیشه مورد توجه بوده است، جدا از منابع تاریخی و مناقبنامه هایی که درباره مولانا نوشته شده، در دوره معاصر تحقیقات سه نفر بیش از دیگران مورد توجه بوده است؛ یکی مرحوم فروزانفر، دیگری مرحوم عبدالحسین زرین کوب و سوم هم مرحوم عبدالباقی گولپینارلی، جایگاه و ویژگی آثار این سه نفر چیست؟

مرحوم فروزانفر که استاد مرحوم زرین کوب بود و زندگی نامه مولانا به قلم ایشان بسیار اهمیت دارد.

مرحوم زرین کوب هم به گونه ای کار می کرد که وقتی از کتابخانه ای عبور می کرد، مثل آهن ربا اطلاعات موجود را از قفسه های تاریک بیرون می کشید.

شما اگر بخواهید از راه مرحوم زرین کوب به زندگی مولانا وارد شوید، بدون اینکه از سالن دود گرفته کتابخانه ها عبور کنید، به اطلاعات دست اول دسترسی پیدا می کنید.

اما مرحوم گورپینارلی یک برتری بر این دو نفر دارد و آن اینکه او به آبشخورها دسترسی داشت، به نسخه های خطی موجود در ترکیه و کتابخانه آرامگاه مولانا؛ آرامگاههای موجود در قونیه، سنگ قبرها و ...

جنابعالی خودتان هم پژوهشهای زیادی درباره مولانا انجام داده اید و خصوصاً مولوی شناس بزرگی چون گولپینارلی را به علاقمندان فارسی زبان مولانا معرفی کرده اید، مختصری هم از کارهای جدیدتان بگویید.

در سال ۲۰۰۷ میلادی من دو کار انجام دادم و کاری هم در دست انجام دارم، اولین کار این بوده که نسخه ۶۹ - ۶۸ آرامگاه مولانا از دیوان شمس را به صورت عکسی در انجمن حکمت در ایران به چاپ رسانده ام که شامل دو جلد است.

کار دوم، چاپ حروفچینی شده همان دیوان است که در دو جلد از سوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی چاپ شد، دیوان شماره بیت و شماره غزل دارد، هر غزل دارای دو شماره است؛ یکی شماره ای که به نسخه قونیه داده ام و دیگری شماره غزلیات در تصحیح مرحوم فروزانفر است، با این شماره می توان غزل را به آسانی در مجلدات هفتگانه مرحوم فروزانفر (که شامل غزلیات است) یافت، رباعیات هم به همین ترتیب دارای دو شماره اند.

توضیحاتی در پایین اوراق آمده است که آیات، احادیث، عبارات مشایخ و ... را در بر می گیرد، ابیات عربی، ترکی، یونانی و احیاناً مصراعها و بندرت ابیات دشوار معنی شده است، لغات و ترکیبات دشوار هم توضیح داده شده اند.

اما کاری که در دست دارم، تنقیح و اعرابگذاری دقیقتر و بازبینی توضیحات همین دیوان است که اگر خدا یاری کند، در چاپ دوم اعمال خواهد شد.

 
 
مولانا جشنواره
بزرگداشت مولانا در زادگاه او
 
 
مو هونگ یان مولانا و چین
مثنوی، برنده جایزه کتاب ملی
 
 
تصویر روی جلد کتاب رومی سوخته رومی سوخته
زندگی زمینی یک مرد آسمانی
 
 
تصویر روی جلد کتاب اشک دالن مولانا در سوئد
دکتر جکیل و مسترهاید در مثنوی
 
 
مولانا ویژه مولانا
مولوی شناسان از مولوی می گویند - 4
 
 
سردر ورودی مقبره مولانا مولانا و وطن
پارسی گو گرچه تازی خوشتر است
 
 
درویش ویدیو
گرامیداشت هشتصدمين سالروز مولوی در قونیه
 
 
مطالب مرتبط
قونیه؛ شهری که مجازات شد
23 دسامبر، 2007 | فرهنگ و هنر
جشن پانصد روز با مولانا برگزار شد
20 دسامبر، 2007 | فرهنگ و هنر
کنسرت شهرام ناظری در قونیه
19 دسامبر، 2007 | فرهنگ و هنر
مراسم گرامیداشت مولانا در قونیه
16 دسامبر، 2007 | فرهنگ و هنر
'قمار عاشقانه': گفتگوی مولوی و شمس
16 دسامبر، 2007 | فرهنگ و هنر
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران