http://www.bbcpersian.com

14:42 گرينويچ - چهارشنبه 30 ژوئيه 2008 - 09 مرداد 1387

سیروس علی نژاد

گزارش یک زندگی؛ همایون صنعتی بنیانگذار فرانکلین

تاریخ نگاری را اگر به تعبیری بتوان ضبط سرگذشت ملت ها در عرصۀ حیات اجتماعی – فرهنگی و سیاسی و نگاهی از کل به جزء به شمار آورد، زندگینامه نویسی و خاطره نویسی نگاهی از جزء به کل است.

در آنجا از سرگذشت یک ملت، یک رویداد کلان به یک شخصیت یا به رویدادی خرد می رسیم در حالی که در اینجا درست به عکس آن، از زندگی فرد به متن یک دوره یا دوره هایی از تاریخ اجتماعی، سیاسی یک سرزمین ره می بریم.

اما زندگینامه نویس، مورخ نیست، گزارشگر است و کار او این است که رویدادهای زندگی یک چهرهً علمی، فرهنگی یا سیاسی و... را در یک متن اجتماعی – تاریخی نشان دهد.

دومین گزارش از زندگی، به زندگی همایون صنعتی بنیانگذار فرانکلین، دائرة المعارف مصاحب، چاپخانۀ افست و کاغذ سازی پارس اختصاص دارد. مردی که سهم او در نوسازی ایران اندازه نگرفتنی است.

برای نوشتن این گزارش، به غیر از سالها حشر و نشر با همایون صنعتی، چندین جلسه با او در تهران و کرمان، محل زندگی او به گفتگو نشسته ام. این گفتگوها نیز به تفاریق و در طول سالها انجام شده است. اما آخرین گفتگوها در تیرماه ۱۳۸۷ در گینکان کرمان، در خانۀ ییلاقی همایون صنعتی صورت پذیرفته است.

ویژگی ظاهری صنعتی، قد متوسط، و زبان خوش تعریف اوست. برخلاف دیگر آدم های موفق که غالباً غیر قابل تحمل اند، همایون صنعتی شیرین و صمیمی است. از همان برخورد اول با کسی مواجه می شوید که انگار سالها دوست شما بوده است. در پاسخ تمام حرف های شما تقریبا می پرسد "یعنی چه؟"، تا درست مقصود شما را دریابد و با آن به موافقت یا مخالفت برخیزد.

توانایی او در مدیریت، او را در هرکاری که به آن دست زده موفق کرده است. ذهن جستجوگرش، او را به دنبال خود کشانده و وادار به کارهای گوناگون کرده است، مانند همۀ مدیران موفق شیوۀ اش سپردن کار به دست دیگران و مراقبت از پیشرفت آن است. طبعا در این گشاده دستی زیان هایی هم متوجه او شده است. چنانکه در انتشارات فرانکلین کسی را به جانشینی خود برگزید که سرانجام هم برای خود او دردسر شد و هم فرانکلین را به باد داد.

پدر و پدر بزرگش آدم های موفقی بوده اند، در شرایط خوبی پرورش یافته، اما به ضرس قاطع از اسلاف خود موفق تر بوده و به اصطلاح آنها را روسفید کرده است. اعتماد به نفس بی حسابش سبب شده است که بارها بتواند از صفر شروع کند و هر بار نیز موفق تر از پیش از کورۀ تجربه بیرون آمده است.

آندره ژید خطاب به شخصیت داستانی اش می گفت "ناتانائل! اهمیت در نگاه تست نه در آن چیزی که می نگری". این گفته ژید به تمامی در مورد صنعتی صادق است. برخلاف بسیاری آدم ها که فقط می بینند، او قادر است به امور دور و بر خود نگاه کند. همین نگاه کردن و دقت در دیدن است که او را مردی خود ساخته و موفق بار آورده است.

این زندگینامه در سه قسمت تنظیم شده است:

۱ – زندگینامۀ همایون صنعتی

۲ – گفتگو درباب دائرة المعارف فارسی مصاحب (انتشار طی روزهای آینده)

۳– گفتگو درباره انتشارات فرانکلین (طی روزهای آتی منتشر می شود)

۴- فهرست آثار

برای رعایت اختصار از آوردن جزئیات گفتگوهای دیگر، مانند گفتگو دربارۀ مبارزه با بی سوادی، گفتگو دربارۀ کشت مروارید، گفتگو درباره سفرها، گفتگو دربارۀ کتابهای جیبی و رطب زهره و بقیه صرف نظر شده است.