چرا کروبی از دبیرکلی اعتماد ملی استعفا داد؟

استعفای مهدی کروبی از دبیرکلی حزب اعتماد ملی اتفاقی بود که می‌شد مدت‌ها پیش از این انتظارش را داشت؛ از همان روزهای ابتدایی اعتراض‌ها به انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ که برخی اعضای حزب رفته‌رفته نه تنها دبیر کل خود را تنها گذاشتند، بلکه علیه او نیز سخن گفتند.

اعضای حزب اعتماد ملی حتی یک لحظه هم تصور حوادث بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ را نمی کردند. آنان پیش از آن، همواره در چارچوب خط قرمزهای نظام حرکت کرده و احزابی چون جبهه مشارکت را به تندروی متهم کرده بودند. از همین رو مهدی کروبی بار دیگر تنها ماند و تنها معدودی از اعضای حزب از اعتراض دبیر کل به نتیجه انتخابات حمایت کردند. سهم اعضای شاخص این حزب از بازداشت‌ها و زندان‌های سال ۸۸، هم کمتر از احزابی چون جبهه مشارکت و کارگزاران بود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption استعفای مهدی کروبی از دبیرکلی حزب اعتماد ملی اتفاقی بود که می شد مدتها پیش از این انتظارش را داشت،از همان روزهای ابتدایی اعتراضها به انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ که برخی اعضای حزب رفته رفته نه تنها دبیر کل خود را تنها گذاشتند، بلکه علیه او نیز سخن گفتند.

تنهایی دبیر کل

تجمع ۲۵ بهمن سال ۸۹ اما اوج تنهایی دبیر کل حزب اعتماد ملی بود، تا آن جا که پس از این تجمع رسول منتجب نیا،قائم مقام حزب، نیز در مصاحبه با صدا و سیما این تجمع را محکوم کرد.

یک روز پس از این تجمع هم محمدرضا خباز، عضو حزب اعتماد ملی و نماینده کاشمر، در نطق خود در مجلس به کروبی و موسوی تاخت و نمایندگان اصولگرا به دور او حلقه زدند و شعار«مرگ بر موسوی و کروبی و خاتمی» سر دادند.

انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۲ اما فضایی جدید را برای حزب اعتماد ملی به وجود آورد و این حزب برخلاف حزب جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب،توانست فعالیت رسمی خود را از سر بگیرد. پیش از فعالیت حزب نیز تعدادی از اعضای آن از جمله مسعود سلطانی‌فر، محمدرضا خباز، رضا نوروززاده، کامل تقوی نژاد، محمد زمانی قمی و عبدالحسین مقتدایی در دولت حسن روحانی به سمت‌های مهم سیاسی و اقتصادی منصوب شده بودند.

بسیاری از اعضای این حزب اما با وجود حصر دبیر کل نمی‌خواستند، هزینه همراهی با دیگر اصلاح‌طلبان را پرداخت کنند و از سوی دیگر معتقد بودند تشکیلاتی مانند شورای سیاستگذاری اصلاح‌طلبان که زیر نظر محمد خاتمی و با مدیریت اعضای کارگزاران و نزدیکان آقای خاتمی شکل گرفته، اساسا اعضای حزب اعتماد ملی را نیروهای رده چندم اصلاح‌طلبان تصور کرده و آنان را به بازی نخواهد گرفت.

حق نشر عکس iSna
Image caption برای برخی از فعالان سیاسی عکس اعضای حزب اعتماد ملی در کنار راه پله دفتر مهدی کروبی، پس از نخستین جلسه حزب، خود به تنهایی می توانست نشانی از وضعیت این حزب باشد.

درنهایت این اختلاف‌ها به استعفای رسول منتجب‌نیا، قائم مقام حزب که براساس گزارش رسانه‌های ایران، مخالف همکاری با شورای سیاستگذاری اصلاح طلبان بوده، منجر شد.

این موضوع اما شاید تنها بهانه‌ای کوچک برای این اتفاق باشد، چرا که احزاب اصلاح‌طلب دیگری با اختلافاتی بارها بزرگتر از این موضوع تا سال‌ها، اختلافات خود را علنی نکرده‌اند. در این میان اما احزاب اصلاح طلب دیگری نیز بوده اند که کارشان بر سر تعیین مدیر مسئول روزنامه حزب و یا حتی یک بخشدار به درگیری فیزیکی و انتشار اتهامات فساد مالی علیه یکدیگر کشیده است.

از همین رو مهمترین و شاید تنها دلیل سرباز کردن این اختلافها در حزب اعتماد ملی فقدان مهدی کروبی است، چرا که این حزب با محوریت او تشکیل شده و در نبود او، اعضای حزب از هیچ کس دیگری حرف شنوی ندارند و کوچکترین اختلافی ممکن است به درگیری شدید بین اعضا بیانجامد.

همانگونه که کروبی در نامه خود اعلام کرده او نیز در حصر نیز دسترسی به اطلاعات مستقیم ندارد تا بخواهد بین اعضا حکمیت کند.

بعد از حصر خانگی مهدی کروبی در سال ۸۹، برخی از اعضای کمیسیون ماده ۱۰ احزاب و دیگر مقامات حکومتی در مصاحبه هایی از گردانندگان حزب اعتماد ملی خواسته بودند برای حضور مجدد در عرصه سیاست، دبیرکل خود را عوض کنند. شرطی که البته، هرگز محقق نشد.

برخی از تحلیل گران هم با استناد به اتفاقات این چنینی و خبرهای دیگر، دخالت های غیر مستقیم و یا نفوذ نهادهای امنیتی را از جمله دلایل این اتفاقات در حزب می دانند. هر چند که این روش در نهادهای امنیتی سابقه دارد، اما این نهادها زمانی موفق به نفوذ در احزاب می شوند که ساختارهای حزب تا حدودی از هم پاشیده شده و یا ضعیف شده باشد.

+حزب اعتماد ملی استعفانامه کروبی و تعیین دبیرکل جدید را بررسی می‌کند

از سوی دیگر مهدی کروبی پس از حصر وجهه جدیدی یافته که بسیار متفاوت از وجهه پیشین او در مقام دبیر کل حزب اعتماد ملی است. به همین دلیل او نگران است که این اختلافات بر وجهه او نیز تاثیر بگذارد.از همین رو دبیر کل سابق قصد هزینه کردن نام خود برای حزب را ندارد و ترجیح می دهد که اختلافات حل نشدنی اعضای این حزب را به خودشان واگذار کند.

در میان اعضای فعلی حزب اعتماد ملی هم هیچ کس نمی تواند جایگاه مهدی کروبی را برای اعضاء داشته باشد. برای برخی از فعالان سیاسی عکس اعضای حزب اعتماد ملی در کنار راه پله دفتر مهدی کروبی، پس از نخستین جلسه حزب، خود به تنهایی می توانست نشانی از وضعیت این حزب باشد. چند ماه پیش از این عکس، مهدی کروبی از دبیر کلی گروهی استعفا داده بود که رئیس جمهوری و برخی وزرای سابق و روحانیون شناخته شده اعضای آن بودند. کروبی اما به دلیل گلایه های باقی مانده از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ گروه جدیدی را تشکیل داد که اعضای آن به لحاظ جایگاه سیاسی فاصله زیادی با اعضای مجمع روحانیون مبارز و خود او داشتند. حتی رسول منتجب نیا، قائم مقام حزب اعتماد ملی هم به اصطلاح رایج فوتبالیستها «چندین سر و گردن» با دبیر کل فاصله داشت.

اکثر اعضای حزب اعتماد ملی را اصلاح طلبان سنتی تشکیل می دادند،اگر چه دراین میان افرادی چون محمدصادق جوادی حصار پیش از عضویت درحزب اعتماد ملی کمتر به سنتی بودن، شناخته می شدند.

مهدی کروبی و دیگر اعضای حزب نیز با احزابی چون جبهه مشارکت و شخصیتهای چون محمد خاتمی مرزبندی داشتند، هر چند که خروج اصلاح طلبان از قدرت کمتر جایی برای بروزاختلافات باز می گذاشت.

حق نشر عکس karoubi.ir
Image caption ممکن است برخی استعفای کروبی را زمینه ای برای فعالیت جدید حزب اعتماد ملی بدانند اما این استعفا می تواند پایانی بر وجهه این حزب باشد، چرا که هیچ یک از چهره های این حزب جایگاه او را ندارند

گلایه از هاشمی، کنایه به خاتمی

انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ اما پایان ماه عسل چهارساله حزب اعتماد ملی بود و حتی اگر اعتراضها به انتخابات ریاست جمهوری این سال رخ نمی داد،باز هم این حزب دچار تغییرات جدی می شد چرا که یک سال مانده به انتخابات نشانه های بی وفایی برخی از اعضای حزب به دبیر کل خود نمایان شد و چند ماه بعد نیز برخی از اعضای شورای مرکزی و شاخص حزب از جمله جواد اطاعت و رضا حجتی دبیر کل خود را تنها گذاشته و به ستاد میرحسین موسوی پیوستند.

در فضای انتخابات، مهدی کروبی نیز ابایی از علنی کردن اختلافات گذشته نداشت و در خرداد ماه در نامه ای به اکبر هاشمی رفسنجانی از عملکرد نزدیکان او در انتخابات انتقاد کرد.

اینک نیز مهدی کروبی در نامه استعفای خود هر چند از حزب اعتماد ملی خواسته که با دیگر گروه‌ها و شخصیت‌های اصلاح‌طلب «تعامل و همکاری داشته باشد»، اما اعضای شورای سیاستگذاری اصلاح طلبان را هم از کنایه های خود بی نصیب نگذاشته و به آنان توصیه کرده که «از خودمحوری و برتری‌جویی»پرهیز کنند تا «بعدها مجبور به ذلت و زبونی نشوند و مجبور نباشند، خلاف عقیده‌شان سخنانی بگویند و مواضعی بگیرند که مورد بی‌اعتنایی ارباب قدرت قرار بگیرد».

+مهدی کروبی در نامه‌ای از حصر خانگی از دبیرکلی حزب اعتماد ملی استعفا کرد

دبیر کل حزب اعتماد ملی درنامه خود همچنین تائید صلاحیت مصطفی معین و محسن مهرعلیزاده با حکم حکومتی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ را از جمله عوامل شکست اصلاح طلبان دراین انتخابات دانسته است.

مخاطب این کنایه های مهدی کروبی را می توان محمد خاتمی و نزدیکان او دانست چرا که شورای سیاستگذاری اصلاح طلبان با محوریت او تشکیل شده است.

هر چند ممکن است برخی استعفای کروبی را زمینه ای برای فعالیت جدید حزب اعتماد ملی بدانند اما این استعفا می تواند پایانی بر وجهه این حزب باشد، چرا که هیچ یک از چهره های این حزب جایگاه او را ندارند و انتخابشان به سمت دبیر کل نمی تواند محرکی برای قدرت گرفتن بیشتر حزب باشد. از سوی دیگر این حزب آن قدر قدرت ندارد که بتواند به تنهایی و بدون همکاری با دیگر گروه های اصلاح طلب کاری از پیش ببرد.

سرنوشت حزب اعتماد ملی گویا به انتخاباتهای ریاست جمهوری وابسته شده است.این حزب با انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ تشکیل و با انتخابات ریاست جمهوری ۸۸ ممنوع الفعالیت شد.انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ آغاز دوباره این حزب بود و اینک گویا بنا است انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۶ پایانی بر وجهه این حزب باشد.