مرخصی زایمان برای مردان: افزایش جمعیت یا حمایت از زنان

در هفته‌های گذشته مرخصی زایمان برای مردان بعد از چند سال مطرح شدن در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، بر اساس مصوبه نمایندگان مجلس، از تاریخ تصویب این قانون، تمامی مردان شاغل در قوای سه گانه، بخش های دولتی و عمومی غیر دولتی که صاحب فرزند می شوند از دو هفته مرخصی تشویقی برخوردار می شوند گرچه این مصوبه هنوز باید به تایید شورای نگهبان برود. این مساله موجب شده است که سیاست های افزایش جمعیت در دولت آقای روحانی هم دوباره در دستور کار مجلس قرار گیرد و حتی با شدت بیشتری از گذشته هم دنبال شود.

این مصوبه مجلس در حالی است که افزایش مرخصی زنان از ۶ به ۹ ماه و تعیین مرخصی دو هفته ای برای مردان در گذشته هم مطرح بود که به دلیل شفاف نبودن قانون به درستی اجرا نمی شد. اعطای مرخصی تشویقی به پدرانی که تازه صاحب فرزند شده اند، یا همان مرخصی زایمان برای پدران در سال ۹۱ مطرح شد، اما به دلیل داشتن بار مالی از سوی شورای نگهبان رد شد.

پس از‌آن اما، لایحه دیگری تحت عنوان اصلاح قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و مرخصی ۹ ماه زایمان برای زنان و دو هفته ای پدران در هیئت وزیران تصویب شد که منبع بار مالی آن نیز پیش بینی شده بود، اما با روی کار آمدن دولت جدید و دستور معاون اول مبنی بر لغو مصوبات دولت دهم از اول خرداد ماه سال ۹۲، اجرای مصوبه افزایش مرخصی زایمان مادران از ۶ ماه به ۹ ماه و مرخصی تشویقی پدران لغو شد، ولی پس از مدتی مجددا به روال عادی بازگشت.

با وجود این دولت اعلام کرد که این مرخصی دو هفته ای برای همه ی پدران کارمندی که دارای فرزند شده اند صدق نمی کند و تنها به مردانی تعلق می گیرد که همسرشان شاغل باشد . اما در تصمیم جدید مجلس برای برنامه ی ششم توسعه ، این مرخصی به همه مردان شاغل در بخش های دولتی و عمومی غیر دولتی تعلق می گیرد .

حق نشر عکس fars
Image caption تصویب طولانی کردن مرخصی های زایمان اما در حالی است که طبق آمارهای سازمان تامین اجتماعی بسیاری از زنان در صورت استفاده از مرخصی زایمان با نگرانی از دست دادن شغل خود همراه هستند.

تصویب این قانون و قانون های مشابه در دولت حسن روحانی سیاست های جدید تشویقی افزایش جمعیت را وارد مرحله ی تازه ای کرده است. مساله افزایش جمعیت در دولت احمدی نژاد و با سفارش رهبری کلید خورد و بعد ها منجر به صدور قوانینی شد که طبق گفته ی بسیار ی از فعالان حقوق زنان، هدفش به حاشیه راندن و خانه نشین کردن زنان و در نتیجه تعریف آنها به عنوان مادران کلیشه ای در جامعه است. این مخالفتها ، اما همچنان به جایی نرسیده است و سیاست های افزایش جمعیت چه از طریق تبلیغات، چه از طریق وضع قوانین، همچنان ادامه دارد.

تصویب طولانی کردن مرخصی های زایمان اما در حالی است که طبق آمارهای سازمان تامین اجتماعی بسیاری از زنان در صورت استفاده از مرخصی زایمان با نگرانی از دست دادن شغل خود همراه هستند. سازمان تامین اجتماعی پیشتر اعلام کرده بود که ۴۷ هزار نفر از ۱۴۵ هزار زنی که در یک دوره ی ۱۸ ماهه از مرخصی شش ماه زایمان استفاده کردند ، پس از بازگشت اخراج شدند. همچنین مطابق این آمارها ماهانه ۱۲۰ هزار زاد و ولد در ایران ثبت می شود و با توجه به اینکه مرکز آمار ایران ۱۱ درصد زنان ایرانی را شاغل و بیش از هشتاد درصد را خانه دار دانسته است، هرماه کمتر از ۵ هزار مادر ایرانی از مرخصی زایمان استفاده می کنند.

همین آمارها کافی است تا ناکار آمدی مرخصی های زایمان را به خصوص در مورد مادران نشان دهد. اما از سوی دیگر فشارهای اقتصادی و حضور زنان در چرخه اقتصادی حتی با وجود مشکلات موجب شده است که تصویب این قانون عملا بسیاری از مادران را در خانواده ها تحت فشار قرار دهد. با این حال طرح افزایش مرخصی های زایمان زنان بدون بررسی های جانبی و تحلیل هایی که بتواند شرایط مادران و زنان را بهتر کند همچنان به قوت خود باقی مانده است و همچنان بازگشت زنان بعد از استفاده از مرخصی زایمان با مشکلات زیادی مواجه است.

تصویب قانون مرخصی تشویقی یا اجباری برای مردان هم از همین الگو پیروی می کند با این تفاوت که اولا مقدار مرخصی مردان کمتر از زنان است و از سوی دیگر مردان با چالش های کمتری برای بازگشتن به کار نسبت به زنان مواجه هستند.

مجلس ایران با مرخصی زایمان دو هفته‌ای پدران موافقت کرد

مرخصی زایمان زنان و نگاهی دو وجهی به اجرای این سیاست

مادران ایرانی ۹ماه و پدران ۱۵روز مرخصی زایمان می‌گیرند

در خصوص تصویب هر دو قانون آن چه که مسلم است عدم توجه قانون گذاران به مسائل زنان و اولویت بندی شرایط زنان در قانون مدنی و اجرایی کشور است. این قوانین صرفا جنبه تشویق افزایش جمعیت را دارند، جمعیتی که برنامه سازنده ای برای آن وجود ندارد . نمونه عدم توجه به مسائل زنان و بهبود کیفی زندگی مادر و فرزند در تصویب این قانون را می توان در عکس العمل رییس مجلس به قانون مرخصی برای مردان دید. زمانی که علی لاریجانی، پس از خوانده شدن این بند « کلیه مردان شاغل که صاحب فرزند می شوند، از دو هفته مرخصی اجباری برخوردار می شوند » پیشنهاد حذف این ماده را داد و گفت: «خانم ها وضع حمل می کنند ، آقایان مرخصی بگیرند؟ (خنده نمایندگان) این از عجایب است» که البته با انتقادات زیادی به دلیل آن مواجه شد.

اما واقعیت این است که نگاه کسانی مثل رئیس مجلس ایران و سایر قانون گذاران به مساله زایمان زنان نشان دهنده این واقعیت است که این مسأله بیشتر از آنکه تلاشی بهبود سلامت مادران و فرزندان باشد، هدفش توسعه نگاه ایدئولوژیکی افزایش جمعیت است. ایدئولوژی که حق طبیعی زنان برای مادر شدن و حتی کمک مردان به زنان را در مسئولیت فرزند آوری به سخره می گیرد و تنها تن زنان را ابزاری برای تولید و پروش دستاوردهای خاص خود می بیند.

حق نشر عکس Tasnim
Image caption ا اینکه اعطای این مرخصی به مردان همچنان زیر بنای ایدئولوژیکی افزایش جمعیت در آن نهفته است، اما این مرخصی اجباری برای مردان حتی اگر به بهانه افز ایش جمعیت باشد، قادر است تا الگوی جدیدی را از مشارکت پدران در خانواده به صورت قانون در جامعه معرفی کند.

این نگاه به افزایش مرخصی مردان هم تسری داده شده است، یعنی این مرخصی که ‌آن هم اجباری است تنها در جهت حمایت از این سیاست است و کمتر به جنبه های حمایت از زنان بعد از زایمان می پردازد. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای جهان زنان و مردان هر دوبا استفاده از مزایای مختلفی که دارند ، هر کدام که کار شان بهتر باشد می توانند مرخصی زایمان بگیرند و این تنها منوط به یک نفر نیست. اما در این قانون مرخصی دو هفته ای تنها برای مردان در نظر گرفته شده با فرض اینکه قطعا زنان در خانه وظیفه نگهداری از فرزند را دارند.

با همه این موارد و با اینکه اعطای این مرخصی به مردان همچنان زیر بنای ایدئولوژیکی افزایش جمعیت در آن نهفته است، اما این مرخصی اجباری برای مردان حتی اگر به بهانه افز ایش جمعیت باشد، قادر است تا الگوی جدیدی را از مشارکت پدران در خانواده به صورت قانون در جامعه معرفی کند. هر چند که این امکان وجود دارد که این چرخه حمایت و حضور مردان در بزرگ کردن فرزندان و مراقبت های پس از زایمان برای زنان به طور صد در صد در خانواده های ایرانی قابل اجرا نباشد، اما در هر حال با بالا بردن درصد مشارکت مردان آن هم به صورت قانونی، الگوی جدیدی را برای خانواده های ایرانی فراهم می کند.

به بیان دیگر، برخلاف ایدئولوژی حاکم بر قانون گذاران، الگوی مشارکت پدران را در امر فرزند داری و مراقبت های پس از زایمان برای زنان ارائه می دهد. گرچه که این الگو ممکن است برای برخی از خانواده های ایرانی هم اکنون هم وجود داشته باشد، اما قانونی کردن آن می تواند تاثیر بیشتری را بر این الگو سازی بگذارد. علاوه بر این در کنار هم بودن مادر و پدر در مراحل زایمان و پس از آن تاثیر مثبتی که می تواند بر زنان و نوزاد بگذارد، به خصوص با مشکلاتی که بسیاری از زنان پس از زایمان با آن روبه رو هستند ، تاثیری که تا به حال کمتر به آن پرداخته و توجه شده است.

با این حال این قانون همچنان باید مورد تایید شورای نگهبان قرار بگیرد و بعید نیست که به دلیل همان ایدئولوژی حاکم بر شورای نگهبان و عدم پذیرفتن تغییر در الگوهای مرد سالار تعریف شده در جامعه پذیرفته شود ، اما باید خوشبین بود که در صورت رد شدن از سد شورای نگهبان به صورت الگوی جدیدی وارد قانون کشور شود، قانونی که قطعا در سالهای بعد می تواند در بهتر کردن الگو های مشارکت مردان برای بهبود شرایط زنان پس از زایمان و سلامت روانی آنها یاری رساند.