گفتمان پوپولیستی و افراط گرایی

  • 28 مارس 2017 - 08 فروردین 1396

دونالد ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی و بعد از انتخابش همواره شعارها و سیاست های ضد اسلامگرایی افراطی را بخش مهمی از برنامه های خود اعلام کرده است. از سوی دیگر ترامپ وعده داده است که داعش و افراط گرایان را به طور کامل سرکوب خواهد کرد.

آیا سرکوب افراط گرایان موازی با سیاست های اسلام هراسانه امکان پذیر است و یا این که نتیجه معکوس خواهد داشت؟ متنی که در پی می آید، به تحلیل این موضوع از منظر کاربرد رسانه و تبلیغات می پردازد.

حق نشر عکس .
Image caption در مورد داعش بر خلاف گروه های دیگر، شاهد یک دوره کاملا متمایز در حوزه رسانه و تبلیغات هستیم. کلپ های تصویری پیشرفته تر و پیچیده تر با فن آوری های استادانه تولید شده و برای تبلیغات پخش می گردند

افراط گرایی و تروریسم به مثابه جنگ تبلیغاتی

اکثر پژوهشگران بر این باورند که یکی از قوی ترین ابزارهای گسترش و استخدام تروریست ها و افراط گرایان، دستگاه های رسانه ای و تبلیغاتی آنها است. در جنوری ۲۰۰۵ میلادی فرمانده دوم القاعده (در آن وقت) و رهبر فعلی این گروه، ایمن الظواهری، در نامه ای به ابو مصعب الزرقاوی که موسس داعش به شمار می رود، در مورد اهمیت رسانه ها و تبلیغات چنین نوشت: "به شما می گویم که ما در یک نبرد هستیم و بیش از نیمی از این نبرد در میدان جنگ رسانه ها در حال وقوع است." بن لادن نیز قبل از سال ۲۰۰۱ طی نامه ای به ملا عمر، رهبر طالبان، اهمیت رسانه ها را چنین یادآور شد: "روشن است که جنگ رسانه ها در این قرن یکی از قوی ترین روش ها است. در واقع، نسبت آن در آمادگی برای نبرد ممکن است به ۹۰ درصد برسد".

القاعده علاوه بر نشر سخنرانی های متواتر بن لادن خطاب به مسلمانان جهان در مورد جهاد علیه غرب، حتی مواردی چون جشن ازدواج پسر بن لادن در دهه نود را که به طور ساده و سنتی برگذار شده بود به منظور الهام بخشیدن به جوانان مسلمان در غرب، موضوع تبلیغاتی و تحت پوشش رسانه ای قرار داد. حامد میر، ژورنالست که آخرین مصاحبه با بن لادن را در توره بوره انجام داده بود می نویسد:" نیمی از اعضای القاعده یک لپ تاپ همراه با یک کلاشینکف حمل می کردند".

اگرچه گروه طالبان در دهه نود تلویزیون، سینما، و عکاسی را ممنوع و غیر اسلامی تلقی نموده بود، همانند القاعده اهمیت تبلیغات را درک کرده و به آن واقف بود. برای مثال، گروه طالبان نوار کست سرودهایی را برای ترویج پیام هایی مبنی بر حمایت از دین ضبط و توزیع می نمود که به نام ترانه طالبان، توسط یک یا چند خواننده بدون همراهی ساز و متاثر و ملهم از موسیقی های محلی، اجرا می شد.

در طول پانزده سال گذشته اما، ماشین رسانه ای و تبلیغات طالبان مدرن شده و از طریق انواع سیستم های رسانه ای فعال است. علاوه بر نشر آرا و عقاید از طریق وب سایت "صدای جهاد"، پیام رسانی در توییتر، کانال های رادیویی، و هم چنین به تازگی فایل های صوتی و تصویری صحنه های نبرد با آمریکا، گروه طالبان سرود و ترانه هایش را از طریق تیلیفون های موبایل هوشیار پخش و توزیع می نماید.

در مورد داعش بر خلاف گروه های دیگر، شاهد یک دوره کاملا متمایز در حوزه رسانه و تبلیغات هستیم. کلپ های تصویری پیشرفته تر و پیچیده تر با فن آوری های استادانه تولید شده و برای تبلیغات پخش می گردند. نوارهای تصویری داعش که یادآور تریلر فیلم های تجارتی و پر فروش هالیوودی است با صداسازی های دیجیتال و طراحی استادانه درست شده و با بهره گیری از جلوه های بصری چشمگیر و روش های تولید حرفه ای سینمایی و بعضا مستند نما تولید و پخش می شوند.

افزون بر این همه، داعش از توییتر، فیس بوک، و برنامه های موبیل (اپلیکشن) برای گسترش تبلیغات و انتشار دیدگاه های خود نیز غافل نیست.

از زمان بنیان گذاری تا امروز، افراط گرایان به طور کلی و بخصوص داعش و القاعده چنین تبلیغ می کنند که امریکا و کشور های غربی در یک جنگ صلیبی با مسلمانان درگیراند. این افراط گرایان به این باور هستند که تا زمانی که مسلمانان ساکن غرب اهریمن و شریر حساب شوند، احساس بیگانگی خواهند کرد.

روشن است که در همین راستا، طبعا هدف شان این است که مسلمانان در غرب بیشتر و گسترده تر مورد آزار و اذیت قرار بگیرند و هم چنان امیدواراند تا کشورهای غربی هر چه بیشتر به حمله و ستیز به کشور های اسلامی تحریک شوند. تحلیل گران به این باوراند که این امر در جهت از بین بردن "گری زون" یا ساحه خاکستری است که در آن مسلمانان و پیروان دیگر ادیان همزیستی می کنند. مجله دبیق داعش می نویسد:" گری زون (ساحه خاکستری) بیشتر در معرض خطر است تا در آستانه نابودی". هم چنین، بعد از حمله چارلی ابدو در سال ۲۰۱۵ این مجله نوشت:"به خطر افتادن گری زون (ساحه خاکستری) با عملیات مبارک یازدهم سپتامبر آغاز گردیده که دو اردوگاه را در جهان ایجاد نموده، یکی اردوگاه اسلام و دیگر اردوگاه ائتلاف صلیبی".

حق نشر عکس Reuters
Image caption ترامپ همچنین خواهان نظارت بیشتر بر مساجد است و گفته در راستای برنامه‌های "ضد تروریستی" مسلمانان باید زیر نظر قرار بگیرد.

دونالد ترامپ در مورد مسلمانان و اسلام چه می گوید؟

در نوامبر ۲۰۱۵ که ابتدای مبارزات انتخاباتی امریکا بود، دونالد ترامپ در مصاحبه تیلویزونی در مورد مسلمانان چنین گفت: " زمانی که مرکز تجارت جهانی را که در حال فرورختن بود تماشا می کردم، در شهر جرسی، هزاران نفر را دیدم که فروریختن آن ساختمان ها را جشن می گرفتند."او همچنین خواهان نظارت بیشتر بر مساجد است و گفته در راستای برنامه‌های "ضد تروریستی" مسلمانان باید زیر نظر قرار بگیرد.

پس از تیراندازی در سان برناردینوی کالیفرنیا، کمپاین انتخاباتی ترامپ نوشت که دونالد ترامپ خواستار توقف کامل و کلی ورود مسلمانان به ایالات متحده امریکا است. ترامپ در همان ماه در پاسخ به پرسشی در مورد سیاست مذکورش در مصاحبه تیلویزونی با "ان بی سی" اظهار داشت که ثبت نام مسلمانان امریکایی را در یک دیتابیس لازم دیده و در صورت برنده شدن در انتخابات ریاست جمهوری، آن را مورد بررسی قرار خواهد داد.

بعد از انتخاب وی به حیث کاندید حزب جمهوری خواهان در جولای ۲٠١٦، دونالد ترامپ علنا با پدر و مادر یک سرباز مسلمان آمریکایی که در عراق کشته شده بود، بر روی صفحه تیلویزیون به دعوا و جنگ لفظی افتاد. او اصطلاح "تروریسم رادیکال اسلامی" را که باراک اوباما تا اخرین روز کاری خود حاضر نشد استفاده کند، را بارها و به مراتب استفاده کرد. در پی این قضایا دونالد ترامپ فرمان اجرایی جنجال بر انگیز را امضا کرد که طبق آن اتباع هفت کشور (عراق، ایران، سوریه، یمن، لیبیا، سومالیه و سودان) و کلاً همه پناهندگان اجازه ورود به امریکا را برای ۹۰ روز نداشتند.

حق نشر عکس Mehr
Image caption محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران در یک پیام توییتر با لحنی انتقادی یادآور شد که تبعیض جمعی به استخدام تروریست کمک می نماید

چه طور افراط گرایان از سخنان و سیاست های دونالد ترامپ استفاده خواهند کرد؟

به طور اجمالی، تبلیغات یا پروپاگاندا عبارت از نشرگسترده معلومات، ایده ها، و شایعات به طور عمدی و به منظور کمک و یا آسیب رساندن به یک شخص، گروه، تحریک، نهاد، یا ملت است. دانشمندان علوم اجتماعی تبلیغات را سه نوع دسته بندی می کنند: ۱) تبلیغات سفید که در آن منبع اطلاعات اذعان گردیده و پیام دقیق و درست است. ۲) تبلیغات سیاه که معلومات دروغی و ساختگی را گسترش داده و اطلاعات داده شده در این نوع از تبلیغات به منبعی نسبت داده می شود که اصلا مسئول ایجاد آن نمی باشد. ۳) تبلیغات خاکستری، یا جایی بین تبلیغات سیاه و سفید که در این نوع تبلیغات منبع معلومات ممکن است شناسایی بشود یا نه، و اطلاعات آن می تواند اشتباه ثابت گردد.

شرح فوق بدین معنی است که سخنان و سیاست های دونالد ترامپ از زمان پیکارهای انتخاباتی اش تا امروز آشکار، متدوام و با ثبات بوده و توسط افراط گرایان من حیث تبلیغات سفید استفاده خواهد شد و شعارهای ضد اسلامی سیاستمداران غربی بیش از همیشه اسباب بازی افراط گرایان قرار خواهد گرفت. بیشتر سیاستمداران و دست اندر کاران با همچو استدلال که شعارها و سیاست های ترامپ سبب گسترش و استخدام افراط گرایان بیشتر خواهد گردید، موافق اند چنان که سناتور کریس مورفی گفته است که فرمان اجرای ترامپ برای داعش "راهی به تولد دوباره آن ها است".

وزارت امور خارجه ایران از طریق سفارت سوئیس در تهران در نامه ای به دولت آمریکا سیاست دونالد ترامپ در قبال منع ورود اتباع هفت کشور اسلامی را "یک هدیه بزرگ به افراطیون و حامیان آن ها " خطاب کرده است. در همین راستا، محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران در یک پیام توییتر با لحنی انتقادی یادآور شد که تبعیض جمعی به استخدام تروریست کمک می نماید.

پژوهشگران هم نسبت به سیاست ها و سخنرانی های ضد مسلمان دونالد ترامپ هشدار می دهند، چنان که راپورتی از مرکز سان-برناردیینو دانشگاه کلیفورنیا نشان می دهد که شعارهای سیاسی ممکن است در کاهش و یا دامن زدن به جرائم ناشی از تنفر نقش داشته باشند.

گزارشی دیگری از دانشگاه جورج تاون حاکی بر این است که ترس و خشونت علیه مسلمانان در امریکا از زمان کمپاین های انتخاباتی شدت پیدا کرده است.

همین ها، ادعای افراط گرایان (به خصوص داعش و القاعده) را در توضیح و تحلیل جنگ امریکا به مثابه جنگی که مشخصاً مسلمانان جهان را هدف می گیرد، باور پذیرتر می نماید. در همین راستا می توان چنین نتیجه گرفت که اظهارات و سیاست های آتشین و تحریک آمیز دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده امریکا، به نوعی در گسترش و استخدام افراط گرایان کمک می کند.

برای سیاستمداران و دست اندرکارانی که امید کامیابی در جنگ "قلب ها و ذهن ها" و کارزار ایدئولوژیک در برابر افراط گرایان را در سر می پرورانند، بیش از هر زمان ضروری به نظر می رسد که مکانیزم جنگ تبلیغاتی افراط گرایان را پیش بینی، درک، و از آن جلوگیری نمایند.