افزایش تعداد ثبت نام زنان در انتخابات شوراها به چه معنی است؟

ثبت نام در انتخابات شوراهای شهر و روستا که در چند روز گذشته پایان یافت، حکایت از رشد ۱۴ درصدی ثبت نام نسبت به انتخابات گذشته دارد. این در حالی است که مطابق آمارهای اعلام شده تعداد ثبت نام شدگان زن نیز نسبت به دوره قبل رشد یک درصدی داشته است.

بر طبق آمار وزارت کشور از ابتدای ثبت نام تا ساعت ۲۴ یکشنبه ششم فروردین ماه، ۲۸۷۴۲۵ نفر شامل ۱۷۸۸۵زن، زنان معادل ۶.۳درصد و ۲۶۹۵۴۰ مرد معادل ۹۳.۷ ثبت نام و برای حضور در انتخابات شوراها اعلام آمادگی کردند.

حق نشر عکس .
Image caption افزایش شرکت زنان در انتخابات شوراهای شهر به نوعی پاسخ به تصویر سازی رهبران مذهبی و تلاش برای ارائه الگوی متفاوتی از زنان در نظام سیاسی ایران است.

علی‌اصغر احمدی افزود: تعداد کل داوطلبان_زن برای شوراهای شهر ۶هزارو۷۴۳نفر و تعداد کل داوطلبان مرد برای شوراهای شهر ۴۸ هزار و ۱۴۵ نفر است. همچنین تعداد کل داوطلبان زن برای شوراهای روستا ۱۱ هزار و ۱۴۲ نفر و تعداد کل داوطلبان مرد برای شوراهای روستا ۲۲۱ هزار و ۳۹۵ نفر است.

در همین حال ،شهین دخت مولاوردی هم زمان با آغاز ثبت نام انتخابات شوراها در یادداشتی از تحقق حق زنان بر شهر نام برد و از زنان برای شرکت در انتخابات شورها دعوت کرد. در بخشی از این یادداشت آمده است: "برای تحقق حق زنان بر شهر؛ در سطح مدیریت دموکراتیک محلی، شهر نیازمند قوانینی است که حضور زنان در سطوح تصمیم سازی محلی را هم در حوزه قانونگذاری و هم در حوزه اجرایی تضمین کند و از سوی دیگر طراحی شاخص های جنسیتی برای کیفیت زندگی، فرصت ها و امکانات شهری و ...ضرورت می یابد".

او همچنین در یادداشت خود به تحقق عدالت جنسیتی و باور به آن اشاره کرده است و آن را اصلی برای توسعه حقوق شهروندی زنان در جامعه بر شمرده است:"دسترسی به این وضعیت با هدف شکوفایی شهری جز با مسئولیت پذیری آحاد جامعه و تشریک مساعی و همراهی و همگامی زنان و مردان میسر نیست. انتظار می رود در این شرایط که شوراهای اسلامی شهر و روستا چندین دوره آزمون و خطا را تجربه کرده اند و اینک به سن بلوغ و پختگی خود پا گذاشته اند، از یک سو زنان فهیم و آگاه و توانمند و خودباور فرصت باقیمانده برای ثبت نام را غنیمت شمرده و دیگر زنان را هم جهت ثبت نام تشویق نمایند و از سوی دیگر بر مردان فهیم و آگاه و متعهد و قائل و معتقد به عدالت جنسیتی است که مشوق زنانی باشند که آمادگی ورود به این عرصه را دارند."

بیشتر بخوانید:

قدرت زنان در انتخابات ایران

روز جهانی زن؛ سه ‌همسایه سه سرنوشت

"ذات حکومت دینی با زن‌ستیزی گره خورده است"

زنان؛ چشم اسفندیار جمهوری اسلامی یا چشم روشنی برای نظام؟

ریاست هفت زن ایرانی بر شوراهای شهر

تاکید آیت‌الله خامنه‌ای بر خانه‌داری زنان و تاريخ تامل برانگيز خانه‌نشينى

اما سخنان شهیدخت مولاوردی و دعوت زنان به مشارکت در انتخابات و تحقق عدالت جنسیتی چند روز بعد از سخنرانی آیت الله خامنه ای در خصوص نقش زن در خانه بود. رهبر ایران در یک سخنرانی به مناسبت روز تولد دختر پیامبر اسلام برگزار شده بود، خانه‌داری را شأن اساسی زن دانست و از برابری جنسیتی انتقاد کرد. آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران در این سخنرانی گفت که برخی با انتقاد از خانه‌داری زنان (چیزی که او حرف‌های «ناقص و پوچ غرب» تعریف کرد) به "نگاه اسلام به زن" خدشه وارد می‌کنند. او مفاهیم عدالت جنسیتی و برابری جنسیتی را نیز مفاهیمی "غربی" دانست که خود غربی‌ها اکنون از آنها "به دلیل مفاسد ناشی از آن پشیمان هستند".

تقابل این دو ایده به نظر می رسد که یکی از سدهای اصلی مشارکت سیاسی زنان در ساختار و نظام سیاسی کنونی ایران است جایی که رهبران مذهبی و تصویر سازی آنها از زن با نقش زنان در خانه و اجتماع در تناقض است. اما افزایش شرکت زنان در انتخابات شوراهای شهر به نوعی پاسخ به این تصویر سازی و تلاش برای ارائه ی الگوی متفاوتی از زنان در نظام سیاسی ایران است.

حق نشر عکس fars
Image caption همچنین افزایش تعداد و تمایل زنان برای انتخابات شهرستانها به عوض شدن ساختار مردانه در فضای شهری کمک می کند و می تواند با افزایش عاملیت زنان، به تغییر در سیستم مردانه حتی در سطح کوچک شهری و روستایی منتهی شود،

انتخابات شوراها و چالش های زنان در مشارکت سیاسی

تلاش برای حذف زنان از یک سو، از سمت رهبران مذهبی و تندروهای حکومتی، و از سوی دیگر تشویق زنان به حضور در ثبت نام د ر انتخابات از سوی جناح میانه رو، شکاف میان نظرات رهبر سیاسی ایران و کادر اجرایی دولت را نشان می دهد. شاید به همین دلیل است که در روز های پیش از آغاز سال نو و همزمان به نزدیک شدن به زمان انتخابات ریاست جمهوری، بسیاری از فعالان حقوق زنان تحت فشار قرار گرفتند و برخی بازداشت شده اند. هشدار به فعالان حقوق زنان موجب شده است که هیچ کمپین جدی در حوزه انتخابات که در سالهای قبل بود، امسال تشکیل نشود و بسیاری از فعالیت های حوزه زنان در خصوص انتخابات متوقف شوند.

با اینکه در سالهای پیش از ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد و به خصوص در شکل گیری جنبش سبز، زنان نقش اساسی در تشکیل کمپین های انتخاباتی داشته اند، اما از چند سال قبل و حتی در دولت جدید آقای روحانی و با وجود وعده های انتخاباتی، فعالان حقوق زنان برای مشارکت های سیاسی همچنان تحت فشار هستند. اما در عین حال دولت اخیر با انتصاب زنان به برخی از پست های مدیریتی در تلاش است تا به مساله زنان از زاویه متفاوت تری با تندروها نگاه کند. هرچند که این انتصاب ها تغییری در وضعیت قوانین تبعیض آمیز نگذاشته است.

با وجود چالش های موجود علیه زنان به خصوص در ساختار سیاسی - مدنی ایران، افزایش حضو ر زنان در انتخابات شوراها نوعی مقاومت زنان برای شکستن تابوها و حضورفعال در صحنه ی انتخابات است.

با توجه به عوامل بالا و سدهای موجود بر مشارکت سیاسی زنان در جامعه کنونی ایران می توان گفت که افزایش حضور زنان برای نمایندگی در شورای از چند جهت حائز اهمیت است. شاید اولین اهمیت آن به خصوص در شهرهای کوچکتر، توانایی گذشتن زنان از سد مردسالار خانواده و تسری قدرت از مرکز خانه به بیرون از آن باشد.

در بسیاری از خانواده ها با وجود نظام مرسالار قدرت زنان در اجرای امور خانه بیشتر از مردان است. افزایش حضور زنان در انتخابات شورای شهر، نسبت مستقیمی با چالش الگوهای از پیش ساخته شده از زنان در خانواده دارد. به چالش کشیدن زنان در نقش مادر و همسر خانه دار و دگرگونی آن به سطح مدیریتی، نه تنها در سطح خانواده، بلکه به الگویی در خود جامعه تبدیل می شود و از سوی دیگر چالش های موجود بر سرراه زنان را به فرصت هایی برا ی آنان تبدیل می کند.

این فرصت ها می تواند رفته رفته بر سدهای مشارکت سیاسی زنان غلبه کند و به آنها فرصت دوباره در فعالیت های خارج از خانه را بدهد. با این که فعالیت در انتخابات شورای شهر صرفا یک فعالیت سیاسی نیست، اما می تواند به مقاومت زنان در برابر الگوهای مردسالار در ساختار سیاسی یاری رساند و از سوی دیگر قدرت مدیریت زنان را از خانه به سطح وسیع تری از اجتماع برساند. گرچه هنوز نسبت شرکت زنان به مردان در اقلیت است، اما نشان دهنده تقویت روحیه مدیریتی در زنان و بالابردن آگاهی اجتماعی برای مسئولیت پذیری است.

به عبارت دیگر حضور زنان در این چرخه بیانگر تلاش و عزم آنها برای تغییر در شرایط کنونی است. این حضور در واقع عاملیت زنان را در ساختار عملی جامعه بالا می برد و آنها راه به فاکتورهای موثرتری برای تغییرعملی در نظام اجرایی تبدیل می کند و در عین حال باعث تغییر تاثیر پذیری عاملیت زنان در سطح کوچکتر یعنی خانواده شده و ایستادگی بیشتر در برابر کلیشه های تحمیلی رهبران مذهبی را هم در بافت خانواده و هم در ساختار جامعه رقم می زند.

همچنین افزایش تعداد و تمایل زنان برای انتخابات شهرستانها به عوض شدن ساختار مردانه در فضای شهری کمک می کند و می تواند با افزایش عاملیت زنان، به تغییر در سیستم مردانه حتی در سطح کوچک شهری و روستایی منتهی شود، زنان با پذیرفتن نقش مدیریتی به عاملان این تغییر از خانه در سطح بزرگتر تبدیل می شوند، و در عین حال می توانند با توجه بیشتر به مسائل زنان، پتانسیل های عاملیت خود را افزایش دهند. به این ترتیب افزونی تعداد نمایندگان زن در شوراها موجب توجه بیشتری در سطح مدیریتی به مسائل زنان می شود و همین مساله شانس مطرح شدن مشکلات شهری زنان را حتی در مقیاس اندک افزایش داده و می تواند به بهبود وضعیت زنان منجر شود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption اصلی ترین مانع بر سر این مشارکت، تعبیر نقش زن در دیدگاه رهبران مذهبی ایران در ساختار سیاسی است که هر چه قدر هم نیروهای دولت در صدد تشویق زنان باشند، این چالش به قوت خود باقی است

همچنین حضور بیشتر زنان علاوه بر توجه به مسائل زنان، اعتماد زنان دیگر در آن شهر را نسبت به کادر اداری و وضعیت شهری بیشتر خواهد کرد و قطعا برای حل برخی از مشکلات داوطلبان زن برای ایجاد تغییر افزایش خواهد داد، گرچه که این شرایط ممکن است ایده آل به نظر برسد، اما رفته رفته می تواند تغییرات اندک را در نظام سیاسی ایران نهادینه کند.

از دیگر چالش هایی که مانع مشارکت سیاسی زنان شده است، توجه به وضعیت زنان و تلاش برای بهبود آنها در ساختار سیاسی است. به نظر می رسد حضور زنان در انتخابات شوراها و تبلیغ برای آن به دلیل آنکه از جانب زنان در ساختار حکومت صورت گرفته است، فرصت بیشتری برای تبلیغ و فراخوان دادن و تشویق زنان به نام نویسی فراهم کرده است. به عبارت دیگر به علت ساختار مدنی که نظام شوراها دارد، فعالیت زنان در شوراها و یا تبلیغ در آن برای فعالان حقوق زنان نمی تواند از لحاظ امنیتی خطر ساز باشد و همین امر موجب شده است که زنان بیشتری برای مشارکت در شورا ها دعوت شوند این مساله شانس دیده شدن و بهبود جایگاه زنان را افزایش می دهد و به پررنگ تر کردن عاملیت زنان یاری می رساند.

پایان سخن

با همه مواردی که گفته شد و با وجود رشد نام نویسی زنان اما حضور شش در صدی زنان در مقابل بیشتر از ۹۰ درصد مردان نشان از این دارد که بسیاری از چالش های زنان ایرانی برای مشارکت سیاسی به قوت خود باقی است. در حال حاضر اصلی ترین مانع بر سر این مشارکت، تعبیر نقش زن در دیدگاه رهبران مذهبی ایران در ساختار سیاسی است که هر چه قدر هم نیروهای دولت در صدد تشویق زنان باشند، این چالش به قوت خود باقی است.

اما اگر زنان بیشتری بتوانند برای نمایندگی شوراها انتخاب شوند، می توان امید داشت که حداقل برخی از مسائل زنان به خصوص مسائل اجتماعی زنان در شهرهای کوچکتر به صورت عملی تر و جدی تری مورد توجه قرار بگیرد که نهایتا منجر به تغییر کلیشه های علیه زنان و بالا بردن آگاهی های زنان ایرانی در ساختار سیاسی اجتماعی ایران شود.