چرا شورای نگهبان معنی رجل سیاسی را تفسیر نمی‌کند؟

  • 26 آوریل 2017 - 06 اردیبهشت 1396

هفته گذشته شورای نگهبان شش نامزد نهایی ریاست جمهوری را اعلام کرد، عدم تایید صلاحیت رئیس جمهور پیشین ایران، محمود احمدی نژاد و مشاورش حمید بقایی واکنش های زیادی را در برداشت. اما این واکنش ها بسیار کمتر از رد صلاحیت تمامی ۱۳۷ زنی بود که برای دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری ثبت نام کرده بودند. این درحالی است که پیشتر سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرده بود که زنان می توانند در انتخابات آینده ریاست جمهوری به عنوان نامزد ثبت نام کنند ولی موضوع رجل سیاسی در شورای نگهبان هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است.

حق نشر عکس Ilna
Image caption اعظم طالقانی تنها زن شناخته شده سیاستمداری بود که امسال هم برای چندمین بار رد صلاحیت شد. او در بیانیه ای از شورای نگهبان خواستار روشن شدن معنی رجل سیاسی شد.

اعظم طالقانی تنها زن شناخته شده سیاستمداری بود که امسال هم برای چندمین بار رد صلاحیت شد. او در بیانیه ای از شورای نگهبان خواستار روشن شدن معنی رجل سیاسی شد. او در این بیانیه تاکید کرده است: "اینجانب به عنوان یکی از زنانی که در انقلاب اسلامی فعالیت داشته‌ام، در تفسیر تبعیض‌آمیز واژه "رجال"، نه تنها به دلایل قرآنی و سیره ائمه و عقلانی (با توجه به اهمیت ترجمه لغات عربی در متن فارسی به صورت اصطلاحی، و این مساله که قانون اساسی ما به زبان فارسی است)، مخالف هستم، بلکه معتقدم باید پیوسته این چالش را که در مکتب افتخارآفرین اسلام اصالت دارد، به عنوان حق‌الناس نیمی از جمعیت ایران‌ ادا کرد، زیرا فریضه عدالت و رفع تبعیض از انسان‌ها مبنای حقوق تساوی بین‌الناس است."

رد صلاحیت تمامی ۱۳۷ زن ثبت نام کرده برای کاندیدای ریاست جمهوری در حالی است که فعالان حقوق زنان در ایران، به تناسب شرایط زمانی سالهاست که در تلاشند تا معنی رجل سیاسی را در ساختار نظام سیاسی ایران به چالش بکشند . در عین حال در طول سالهای گذشته ی معنای رجل سیاسی همچنان به صورت مبهم در واژه های نظام سیاسی ایران باقی مانده است . در واقع می توان گفت مبهم گذاشتن و عدم تمایل به تفسیر این کلمه، نه تنها بهانه ای برای رد صلاحیت زنانی است که قصد تغییر در ساختار نظام سیاسی ایران را دارند، بلکه به نوعی مانع تراشی برای حضور زنان در مشارکت سیاسی است که از سوی شورای نگهبان به زنان تحمیل می شود.

در واقع عدم تفسیر کلمه رجال به دلیل همخوانی این کلمه با دیدگاه های سران سیاسی به خصوص جناح تند رو نسبت به زنان است. گنگ ماندن تفسیر رجال سیاسی به اثبات دیدگاههای ایدئولوژیکی از زنان کمک می کند و پیشرفت جریان زنان و نفوذ آنان را به نظام سیاسی ایران را با مشکل بیشتری مواجه می نماید. با این حال به دلیل در تضاد بودن تفسیرهای متفاوت از رجل سیاسی ، شورای نگهبان تمایلی به بازسازی و تفسیر جدید آن نشان نمی دهد.

اما سد شورای نگهبان برای کاندیداتوری زنان، برای برخی منتقدان توجیه مناسبی برای مشارکت پایین زنان برای کاندیداتوری نیست. برخی از تحلیل گران، عدم تفسیر رجل سیاسی را چالش جدی زنان در نظر نمی گیرند و بیشتر در جستجوی علت این عدم تمایل و درصد پایین مشارکت سیاسی زنان هستند. اما نکته اصلی در این است که شورای نگهبان با مبهم قرار دادن کلمه رجال در ساختار نظام سیاسی ایران و عدم تعبیر آن که ممکن است به نفع زنان شود ،همچنان از به حاشیه راندن زنان استفاده می کند. چرا که این تنها ابزار رد صلاحیت و طرد زنان از جایگاه قدرت ساختار سیاست ایران است .

واقعیت این است که کلمه رجال نمادی از نگاه مردسالارانه حاکمان ایران به زنان و حضور آنها در بدنه سیاست ایران است. به همین دلیل، هر فعالیت زنان به خصوص فعالیت های سیاسی که بتواند قدرت توانمندی زنان را در ساختار سیاسی افزایش دهد؛ با آن به بهانه ضد امنیتی بودن برخورد می شود.

بیشتر بخوانید:

انتخابات ریاست‌جمهوری؛ زنان ایرانی که ثبت نام کردند

انتخابات ریاست جمهوری؛ حذف زنان برای دوازدهمین بار

افزایش تعداد ثبت نام زنان در انتخابات شوراها به چه معنی است؟

حقوق زنان در سالی که گذشت: تلاش برای خانه‌نشین کردن زنان

تجمع هفت تیر؛ نقطه عطفی برای فعالان حقوق زنان در ایران

حق نشر عکس Getty Images
Image caption در طول چند سال گذشته، بخش زیادی از فعالان زنان سکولار عملا برای فعالیت های خود فضایی نداشته اند.

در طول چند سال گذشته، بخش زیادی از فعالان زنان سکولار عملا برای فعالیت های خود فضایی نداشته اند. کمپینهای انتخاباتی و فعالیت های مربوط به آن، شدیدا با سختگیری های نیروهای امنیتی در ایران مواجه شده است. و همین نشان دهنده تاثیر منفی کلمه رجال و تسری عملی معنی آن بر بدنه فعالیت های زنان است.

امسال و سالهای گذشته، فعالیت های انتخاباتی زنان به خصوص برای انتخابات ریاست جمهوری، به شدت کاهش یافته، بسیاری از فعالان زنان، به خصوص از طیفهای سکولار، از تبلیغ و انجام هرگونه فعالیت انتخاباتی منع شده اند و همین امر موجب شده است که کمپین های منسجم و گسترده ای که بتواند گروههای مختلف زنان را از جریان های متفاوت سیاسی در برداشته باشد تشکیل نشود. این در حالی است که نقش کمپینها در توانمند سازی سیاسی زنان را نمی توان نادیده گرفت، کمپین های انتخاباتی و فعالیت هایی از این دست تاثیر بسیاری در توانمند سازی زنان و مقاومت در به حاشیه راندن آنها در نظام سیاسی را دارند. علاوه بر این با شرکت بسیاری از فعالان زنان، حتی برای طرح مطالبات زنان در آستانه انتخابات ریاست جمهوری به شدت سیاسی شده و با آن برخورد می شود.

می توان گفت عدم حضور طیفهای مختلف سیاسی زنان، موجب کم شدن توانمندی زنان و در نتیجه تک صدایی شدن در به چالش کشاندن واژه رجال سیاسی شود و به همین دلیل، فعالیت های منسجم با انتخابات شکل نگرفته و فعالیتهای زنان در آستانه انتخابات دامنه وسیعتری پیدا نکرده است، چرا که حتی خواستهای محدود به اصلاحات سیاسی در خصوص زنان نیز به شدت با آن برخورد می شود. همین امر موجب شده است که خواست زنان برای تغییر در تفسیر رجال سیاسی عملا متوقف شده و یا تنها محدود به طیف خاصی شود.

با این حال زنان مطالبات زنان در سالهای آینده نیز لازم است که به شکل منسجم تری بر تغییرکلمه رجال و تفسیر آن بر اساس توانمندی زنان در جامعه امروز ایران تمرکزداشته باشد. اصرار بر تفسیر و جانشینی این کلمه قطعا می تواند بر توانمندی سیاسی زنان در نظام سیاسی ایران تاثیر مثبت بگذارد و قدمی روبه جلو خواهد بود.

آن چیز ی که قطعا با مقاومت رهبران مذهبی/ سیاسی ایران و کسانی است که حاضر نیستند از تحمیل ایدئولوژی خود به زنان دست بکشند و همواره حضو ر جدی زنان در سیاست برای آنان خطری غیر قابل پیش بینی و غیرقابل قبول خواهد بود.