آریانا سعید؛ لباس‌هایی که آتشین می‌شوند

  • 30 مهٔ 2017 - 09 خرداد 1396
ناظران

آریانا سعید، آوازخوان پرآوازه افغانستان‌ پس از آن که در نمایش پاریس خود با لباس زرد کم رنگ، در دنیای فشن معروف به رنگ پوست و یا رنگ برهنه، ظاهر شد، زیر انتقادهای شدید کاربران رسانه های اجتماعی و نیز افراد متدین در درون و بیرون افغانستان قرار گرفت.

فشار انتقادها به اندازه ای بود که وی ناگزیر شد در یک حرکت نمادین در برابر خرده گیری ها و همچنین برای احترام به دیدگاه های مردم لباس نمایشش را آتش بزند. واکنش های تند مردم و حرکت نمادین بانو آریانا در بحث های جامعه شناختی را پیرامون جایگاه و نقش زن در جامعه و آزادی او در ساحه هنر، آوازخوانی٬ پوشیدن لباس، و نیز درک و ربط آموزه‌های دینی، فرهنگی، و اجتماعی در چنین مسایل باز کرد.

حق نشر عکس SHERZADENTERTAINMENT
Image caption این لباس آریانا سعید که در کنسرت پاریس پوشیده بود، بحث‌های زیادی جنجالی را در پی داشت

هر یکی از این موضوعات در جایگاه خود نیاز به کاوش های علمی از زاویه های گوناگون دارد. این نوشته ارائه تحلیل فشرده از موضوعات یاد شده به هدف بازنمودن دریچه ای برای بحث های ژرفتر است.

چرا رفتار و لباس آریانا سعید در نمایش های هنری بحث برانگیز میشود؟ یکی از ویژگی‌های خانم آریانا متفاوت بودن او از دیگران است. از این رو٬ رفتار او همیشه برای علاقمندان و منتقدانش زودتر قابل دیدن و حتی بحث برانگیز می شود.

اگر او مانند دیگر دختران افغانستان٬ فعالان اجتماعی و یا‌ فعالان خانوادگی باشد٬ در آنصورت بودن آریانا در جامعه کم مفهوم می‌شود. سخن معروف است که اگر دو فرد با همدیگر به تمام معنی‌ شبیه باشند، در آنصورت بودن یکی از آنها اضافی و بی مفهوم است. بودن و ارزش آریانا نیز در متفاوت بودن او است، چه در هنر و چه در انتخاب لباس و نمایش های هنری. متفاوت بودن معنی برتر بودن را نمی‌دهد. اما متفاوت بودن و رشد تفاوت ها میتواند راه و فضا اجتماعی را بسوی جامعه برتر شدن باز کند.

مطالب بیشتر:

هنر و آوازخوانی٬ بخصوص برای خانم‌ها٬ معمولا در مغایرت با فرهنگ و سنت دینی پنداشته می‌شوند. در تحلیل این دیدگاه دو نکته را باید در نظرداشت.

نخست، رشد هنر و تمدن، و ساختن جامعه برتر، به منابع گوناگون فکری و خلاقیت های فردی و گروهی نیاز دارند. هیچ منبع - چه دینی و چه دنیوی - به تنهایی نمیتواند پاسخگوی همه نیازهای انسانی باشد. دین به تنهایی جوابگوی همه نیازهای اجتماعی انسانها نیست. نیازهای دینی مردمان از نیازهای اجتماعی آنها تفاوت دارند. این دونوع نیازها و منابع آنها را نباید در یک ظرف مخلوط نمود. همانگونه که مرد و زن به تنهایی پاسخگوی همه نیازهای خانوادگی نیستند٬ هیچ منبع فکری نیز به تنهایی رفع کننده همه نیازهای انسانی نیست. رشد هنر، تمدن، و خلاقیت های فردی و گروهی نیاز به فضای مناسب و آزادی اجتماعی دارد.

دوم، از دید اسلام، دین و دنیا با هم پیوسته و دو بخش از یک کل اند. انسان نباید یکی را برای دیگری انکار نماید. به همان اندازه که استفاده درست از نعمت های دینی مهم است، حضور کامل در متن جامعه‌ نیز حتمی و ضروری است. بطور نمونه، ممکن نیست که فرد یک روز در درون و روز دیگر در بیرون از دین باشد. همینطور، انسان نیز نمیتواند یک روز در درون دنیا و روز دیگر در بیرون از دنیا زندگی نماید. هنر، آوازخوانی، و خوشی نیز جز زندگی دینی و دنیوی استند، و جنسیت خاص مردانه و زنانه ندارند. اما، در جامعه قواعد و اصول مشخص نیز وجود دارند که انسانها باید در چارچوب آنها‌ رفتارها و گفتارهای فردی و اجتماعی خود را تنظیم نمایند. بعضی از این قواعد اصل و بعضی شان فرع میباشند. یکی از اصول بنیادی دینی و دنیوی احترام و آسیب نرساندن به دیگران است.

حق نشر عکس Alamy

نادیده گرفتن این اصل راه را برای خشونت باز میسازد. خشونت ریشه دینی و فرهنگی ندارد. برعکس٬ بیشتر از هر چیز دیگر٬ ریشه در ناامیدی دارد. در گذشته بیشتر از ۴۰ سال، افغانستان و کشورهای همسایه درگیر نوسانات گوناگون بوده اند. بدون شک، نوسانات سیاسی و اجتماعی تاثیر مستقیم در عوامل ناامیدی ها دارند. آنچه لازم است رسیدگی به عوامل و مرکزهای ناامیدی در جامعه، و ساختن فضای امید و آینده بهتر برای همه٬ در حد توان و امکان٬ میباشد.

حرکت‌های فردی یا اجتماعی بیانگر اندیشه، نشاندهنده مسیر، و تعیین کننده نوع ارتباط با دیگران است. حرکت های علمی، هنری، و اجتماعی موجود در افغانستان بیانگر اندیشه های نسل نوین، و تلاش های آنها برای اعتمادسازی دراز مدت در جامعه اند. گفتارها، پندارها، و کردارهای مثبت فضا را برای ارتباط سالم و اعتمادسازی دراز مدت در جامعه فراهم میسازند. حالت معکوس آن فضای ارتباط و اعتماد را شکننده، و زمینه ترس و وحشت درازمدت را فراهم مینمایند. پشتیبانی ها و انتقادها از لباس بانو آریانا را میتوان تلاش های آگاهانه و ناآگاهانه برای اعتمادسازی و اعتماد شکنی در جامعه عنوان نمود.

نکته‌ای مهم برای شهروندان هر کشور، بخصوص افغانستان با در نظرداشت گذشته پرنوسان آن، اینست که افراد نباید در تلاش اجبار تعبیرها و تفهیم های دینی و رسوم اجتماعی بالای مردم باشند. برعکس، آنهای که دسترسی به متون دینی و آموزه های فرهنگی و اجتماعی دارند، باید در جستجوی درک احساسات٬ و نیازهای روز مردم بوده، و آنها را در چارچوب اندیشه ها و آموزه های دینی، فرهنگی، و اجتماعی تعبیر نمایند. تنها از این راه و روش است که میتوان مردم را در متن آموزه های دینی٬ فرهنگی٬ و اجتماعی آورد. اگر نه٬ حرکت معکوس آن نتیجه معکوس به بار میآورد.