هویت ایرانی-آمریکایی و مجسمه آزادی لس‌آنجلس

چهارم جولای امسال یادمانی به نام مجسمه آزادی که با الهام از منشور کورش ساخته شده در شهر لس آنجلس رونمایی شد. این اثر هدیه ای است از ایرانیان مهاجر به آمریکاییان که با حمایت مالی بیش از یک ملیون نفرساخته شده است. انگیزه جامعه مهاجر ایرانی-آمریکایی برای اقدام به اجرای چنین طرح پرهزینه و پرزحمتی را می توان از زوایه های مختلفی بررسی کرد.

این نوشته از زاویه ای که تعریف و فرایند ساختن هویت در اختیار ما می گذارد به این اقدام جامعه ایرانیان مهاجر نگاه می کند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption رخدادی مثل اهدای مجسمه الهام گرفته از منشور کورش از طرف ایرانیان مهاجر به آمریکا حرکتی است در جهت ساختن هویت گروهی خود به عنوان یک جامعه اقلیت مهاجر با توجه به موقعیت فعلی خود.

روند هویت جویی و هویت سازی یک جامعه مهاجر صرفا با نگاه به تاریخ کشور مبداء شکل نمی گیرد. مهمترین عنصری که در فرایند هویت جویی و هویت سازی یک جامعه مهاجر نقش بازی می کند نه احساسات ناسیونالیستی و نوستالژیک مهاجران بلکه دقیقا همان مهاجر بودن آنها است. نگاه یک جامعه مهاجر به کشور مبداء و تاریخ خود نگاهی الزاما شیفته وار و منفعل و یک بسته کامل شده غیر قابل تغییر نیست. جامعه مهاجر به طور فعال، انتخابگرانه و خلاق از روایت تاریخی انتخابی خود برای شکل دهی به هویتش و معرفی خود به جامعه ی میزبان استفاده می کند.

استوارت هال، نظریه پرداز فرهنگی بریتانیایی متولد جامائیکا می گوید هویت یک واقعیت تاریخی کامل شده نیست که در فعالیت های فرهنگی نمود پیدا کند بلکه یک روند تولیدی است که هرگز کامل نمی شود، همیشه در جریان است، و در درون -نه بیرون از- بازنمایی در فعالیت های فرهنگی شکل می گیرد. هال در تحلیل روند ساختن هویت در دیاسپورا به اهمیت زمان حال اشاره می کند. او تاکید می کند که هویت تنها به گذشته تعلق ندارد بلکه به همان اندازه به حال و حتی آینده نیز تعلق دارد.

اگر از این دیدگاه به فعالیت های فرهنگی ایرانیان مهاجر بنگریم متوجه می شویم که آنها، مثل هر جامعه مهاجر دیگری، برای ارائه تعریفی از هویت خود زمان و مکانی که در حال حاضر در آن قرار دارند را در نظر می گیرند. به این ترتیب روایت جامعه مهاجر از هویت خود دائم در حال نو شدن و تغییر است و در این روند به رابطه و موضع خود نسبت به تاریخ و کشور مبداء و کشور فعلی شکل می دهند. این به آن معنی نیست که تاریخ در این فرایند هویت سازی بر هیچ استوار است بلکه تاریخ به منزله منبعی است که جامعه مهاجر به آن مراجعه می کند تا مواد مورد نیاز و مطلوب خود را با نگاهی به شرایط فعلی خود انتخاب کرده بیرون بکشد و در جای مناسب کنونی و اینجایی قرار دهد.

بیشتر بخوانید:

رخدادی مثل اهدای مجسمه الهام گرفته از منشور کورش از طرف ایرانیان مهاجر به آمریکا حرکتی است در جهت ساختن هویت گروهی خود به عنوان یک جامعه اقلیت مهاجر با توجه به موقعیت فعلی خود. مجسمه آزادی هدیه ایرانیان به آمریکا در یکی از پرترددترین نقاط لس آنجلس در تقاطع سانتا مونیکا و سنچری پارک ایست نصب شده است. مقامات ایالتی به مناسبت استقرار مجسمه آزادی در لس آنجلس برای ایرانی-امریکایی ها پیام تبریک و تشکر فرستادند. رسانه های ایرانی و امریکایی زیادی این خبر را منعکس کردند و چند روز بعد از این رخداد اولین روز بهار در تقویم کالیفرنیا رسما به اسم نوروز نامگذاری شد.

شواهد نشان می دهد که ایرانیان اهدا کننده مجسمه الهام گرفته از منشور کورش به آمریکا قصد دارند که این مجسمه با مهمترین مجسمه نمادین آمریکا مقایسه شود. نام مجسمه ایرانیان "Freedom Sculpture" انتخاب شده است. هر دو واژه تشکیل دهنده این عنوان معادل های واژه های تشکیل دهنده "Statue of liberty" هستند.

این دو عنوان هر دو می توانند در فارسی "مجسمه آزادی" ترجمه شوند. این درحالی است که شهرت منشور کورش بیشتر در این است که قدیمی ترین بیانیه حقوق بشر است و برای نامگذاری آن می شد از کلمات کلیدی "حقوق بشر" به جای "آزادی" استفاده شود. تشابه نام این دو اثر اتفاقی نیست. در تارنمای مختص به "مجسمه آزادی" ایرانیان نوشته شده: "Freedom Sculpture" یک "Statue of Liberty" در ساحل غربی است. این مجسمه هدیه ای است از طرف ایرانی-آمریکایی ها با الهام از آرمان های انسان دوستانه آزادی، احترام به تنوع فرهنگی و پذیرش تفاوت ها که از بیانات کوروش کبیر در ۲۵۰۰ سال قبل نشات گرفته و بعدها توسط "پدران بنیانگذار" در قانون اساسی آمریکا مندرج شده است.

یکی از امتیازهای مجسمه آزادی در لس آنجلس این است که این طرح بیشترین تعداد اهداکننده های کمک های مالی از مهاجران را در تاریخ آمریکا داشته است. گفته شده مبلغ جمع آوری شده از سقف مورد نظر گذشت این درحالی است که روند ساختن مجمسه آزادی نیویورک که هدیه ای از طرف مردم فرانسه به آمریکا بود یک بار به دلیل کمبود بودجه برای مدتی متوقف شد.

Image caption در روند ساخت و اهدای مجسمه آزادی در لس آنجلس کمتر احساس ناسیونالسیتی منتقل می شود و بیشتر احساس تمایل یک جامعه مهاجر در اثبات همگونی با جامعه میزبان با استناد به آرمان و ارزش هایی که روایت تاریخی دو کشور بر آن استوار است دیده می شود

مجسمه آزادی لس آنجلس از شخصیت تاریخی-اسطوره ای کوروش و مجسمه آزادی نیویورک از یک الهه رومی به نام لیبرتاس الهام گرفته اند. تاریخ رونمایی مجسمه آزادی ایرانیان در چهارم جولای همراه با جشن استقلال امریکا انتخاب شد. مجسمه آزادی نیویورک هم در یک دست لوحی دارد که تاریخ چهارم جولای ۱۷۷۶، تاریخ استقلال آمریکا، روی آن حک شده است. ایجاد این شباهت ها با مهمترین مجسمه نمادین تاریخ امریکا و انتخاب تاریخ چهارم جولای نشان می دهد که جامعه ایرانی-آمریکایی اهدا کننده این هدیه می خواهد به عنوان یک اقیلت مهم و مثبت در آمریکا شناخته شود و در تعریف هویت خود بر بعد مهاجرت و آمریکایی بودن خود- و نه فقط بعد ایرانی بودن- تاکید کند.

جامعه ایرانی مهاجر با نوع انتخابی که برای ساختن این یادمان و اهداء آن به امریکا کرده و همچنین با استفاده از روش هایی مثل انتخاب نام اثر، انتخاب روز رونمایی از اثر، متن سخنرانی ها و پیام ها و چگونگی برگزاری مراسم رونمایی از اثر بیشتر از هر چیز به تعریف خود به عنوان یک اقلیت مهاجر ایرانی-امریکایی و شکل دادن به رابطه مطلوب با جامعه میزبان و تاکید بر شباهت ها و مشترکات ارزشی و هویتی تاریخ دو کشور پرداخته است. برای بسیاری از ایرانیان مهاجر امریکا ارجاع به نمادهای تاریخی و فاصله گذاری با زمان حال کشور ایران روشی است برای تعریف هویت خود.

استوارت هال معتقد است که مهاجر، هویت (های) خود را در ظرف زمانی گذشته صرفا کشف نمی کند بلکه نسبت به موقعیتی که در آن قرار گرفته و در درون روایت های تاریخی آن (ها) را میسازد. در روند ساخت و اهدای مجسمه آزادی در لس آنجلس کمتر احساس ناسیونالسیتی منتقل می شود و بیشتر احساس تمایل یک جامعه مهاجر در اثبات همگونی با جامعه میزبان با استناد به آرمان و ارزش هایی که روایت تاریخی دو کشور بر آن استوار است دیده می شود.

به جای تاکید بر عظمت امپراطوری ایران و افتخار به خون و نژاد آریایی که در ادبیات ناسیونالسیتی ایرانی به چشم می خورد، اهدا کننده گان مجسمه آزادی لس آنجلس در پیام هایشان بر مفاهیمی مثل آزادی ادیان، چند فرهنگی بودن و پذیرش تفاوت ها تاکید می کنند و یادآور می شوند که این مفاهیمی است که آمریکا بر آن بنا شده و دوهزار و پانصد سال قبل در منشور کورش ثبت شده است.

به این ترتیب در زمانه ای که ایرانیان مهاجر به دلیل اختلافات بین دو کشور در رسانه های آمریکایی به عنوان "دیگری" تصویر می شوند، با تاکید بر شباهت های تاریخی ارزشی مشترکشان سعی می کنند تا از تصویر خود، دیگری زدایی کرده و به هویت خود شکلی آشنا و مناسب با جامعه آمریکایی بدهند.