برنده و بازنده جنجال اشرف غنی و عطا محمد نور

ناظرانی

صابر جعفری، تحلیلگر مسائل افغانستان در مقاله‌ای که برای صفحه ناظران نوشته است، تنش‌های میان اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان با عطا محمد نور، والی پیشین بلخ که اخیرا پایان یافت، را مورد توجه قرار داده است.

عطا و غنی حق نشر عکس Arg
Image caption عطا محمد نور در نخستین دیدارش با رئیس جمهوری غنی در ارگ ریاست جمهوری

به نظر می‌رسد پس از چندین ماه کش و قوس فراوان بین محمد اشرف غنی و عطا محمد نور، بالاخره دو طرف به توافق دست یافته‌اند. مهمترین اتفاقات این جنجال‌ها را می توان به صورت فهرست وار مطابق ذیل برشمرد:

مذاکره رو در روی عطا محمد نور با اشرف غنی در کابل و دادن استعفانامه بدون تاریخ، اعلان شکست مذاکرات، جلوگیری از پرواز هواپیمای عطا محمد نور برای پیوستن به جلسه مشورتی قندهار با جنرال عبدالرزاق، اعلان قبولی استعفای آقای عطا، و معرفی والی جدید برای بلخ، سرباز زدن از واگذاردن ولایت بلخ توسط عطا و راه ندادن والی منصوب ارگ به بلخ، تهدید به لشکرکشی به سوی بلخ توسط ارگ، تهدید متقابل برای لشکرکشی هواداران از سرتاسر کشور به سوی کابل توسط عطا، و متهم کردن ارگ به انحصارگرایی و استبداد و...، مذاکرات پشت پرده فراوان بین عطا محمد نور، دیگر چهره های جمعیت اسلامی و تیم ارگ، و در نهایت دستیابی به موافقتنامه ای که از جزئیات آن تاکنون تنها کنار رفتن عطا از مقام ولایت بلخ و معرفی چهره های جدید برای ولایت بلخ و چندین پست دیگر به اطلاع عموم رسانیده شده است.

در این میان با توجه به شفاف نبودن مذاکرات و همچنین موافقتنامه نهایی آن، عدم اطمینان از میزان پابندی طرفین در آینده به مفاد آن نمی‌توان به راحتی تشخیص داد که برنده واقعی این جنجال‌ها ارگ به رهبری محمد اشرف غنی می باشد، یا عطا محمد نور؟ البته تا به اینجا هر یک از طرفین خود را برنده نهایی این تحولات دانسته‌اند. بنابراین برای تشخیص برنده نهایی، باید منتظر گذر زمان شد.

اما بازنده جنجال‌های بین ارگ و والی بلخ و همینطور جنجال های مشابه بین ارگ و ژنرال دوستم، جنجال تذکره، و احتمالا جنجال آتی بین ارگ و جنرال پر قدرت جنوب یعنی جنرال عبدالرزاق مشخص است و این بازنده کسی نیست جز مردم افغانستان.

حق نشر عکس Arg
Image caption عطا و غنی

ساختار نظام سیاسی پس از طالبان در افغانستان در کنفرانس بن بر مبنای مشارکت همه اقوام بنا شد. اما متاسفانه به دلایل متعدد مکانیسم شفاف و موثری برای تعیین نمایندگی دموکراتیک از مردم در افغانستان وجود ندارد. به همین خاطر خیلی سریع، مشارکت اقوام، در عمل به سهم خواهی های احزاب فرد محور و چهره های مشخص و ثابت قومی از نظام سیاسی جدید تقلیل داده شد.

اکنون پس از گذشت حدود دو دهه، حتی همان درصدهای مشارکت اقوام در نظام سیاسی هم رعایت نمی شود و آشکارا نظام سیاسی و اداری دارای رنگ و بوی کاملن مغایر با آنچه در موافقتنامه بن ذکر شده بود، است.

تنها روزنه باریک امید، برگزاری انتخابات پارلمانی، شورای ولایتی و ریاست جمهوری بود. این روزنه هم با تقلبات وسیع و سیستماتیک، عدم وجود سرشماری معتبر از جمعیت افغانستان و سوء استفاده احزاب قومی از مکانیسم رای دهی ناکارآمد و ناموثر شده و در نتیجه عملن دموکراسی در افغانستان به برگزاری انتخابات نمایشی فروکاسته است. طرفه آنکه همین انتخابات نمایشی هم در مورد پارلمان افغانستان، بیش از سه سال است که برگزار نشده است و اعتراض و حساسیت خاصی در مقابل آن نه از جانب مردم، نه از جانب حامیان بین المللی نظام جدید و نه از جانب گروه‌های مختلف دخیل در حکومت و دولت به میان نیامده است.

در طول ۱۸ سال گذشته، بارها شاهد هستیم که در هنگام جنجال‌ها و بده بستان‌های حساس، احزاب و گروه‌ها و ذی نفعان سیاسی صرفا برای یارکشی و به رخ کشاندن خود به حریفانشان، مردم را با تحریک گسل های قومی، زبانی و منطقه ای تحریک کرده و از آنها "سو استفاده" می‌کنند. اما اندکی بعد با توافق بر سر تقسیم منافع و مناصب سیاسی و اقتصادی و قضایی و... این احزاب و ذی نفعان حکومتگردانی، دوباره همکار و یار و برادر راضی و ناراضی یکدیگر می‌شوند.

در این میان مردمی که با تحریک مسایل تنش زا پشت یکی از طرف های درگیر صف آرایی کرده‌اند، ناگهان درمی‌یابند که تمام جنجال‌ها نه به خاطر تعیین خط مشی و سیاست‌ها برای نحوه بهتر اداره حکومت و خدمت رسانی به مردم و حل مشکلات شان، بلکه برای تقسیم منافع متکی به کمک‌های خارجی در افغانستان بین حلقات بسته مذاکره کننده بوده است.

بنابراین تجربه نیاز است که مردم افغانستان از گروه‌های نژادی و منطقه‌ای و زبانی مختلف، حول مطالبات مشخص گردهم آمده و تشکیلات دموکراتیک و متفاوت با احزاب فردمحور فعلی سازماندهی نمایند. در این راه نقش روشنفکران و نسل جوان که شاهد از دست رفتن فرصت‌های طلایی دوران بعد از طالبان بوده‌اند، بسیار حیاتی است و فرصت بسیار اندک.