رفع حصر، ضرورت سیاسی یا وظیفه اخلاقی روحانی؟

احسان مهرابی، روزنامه نگار در یادداشتی برای صفحه ناظران درباره انتقادها از دولت حسن روحانی درباره کم کاری در رفع حصر نوشته است.

حق نشر عکس iSna
Image caption «بی عملی» حسن روحانی درباره رفع حصر سران جنبش سبز گویا تا آن جا پیش رفته که محمد خاتمی که خود در مقام رئیس شورای عالی امنیت ملی مصوبه حصر آیت الله منتظری را امضا کرد،از او انتقاد کرده است.

«بی عملی» حسن روحانی درباره رفع حصر سران جنبش سبز گویا تا آن جا پیش رفته که محمد خاتمی که خود در مقام رئیس شورای عالی امنیت ملی مصوبه حصر آیت الله منتظری را امضا کرد،از او انتقاد کرده است.

با این حال شاید حسن روحانی با حملات سپاه پاسداران و دیگر نهادهای زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی موجودیت دولت خود را درخطر می بیند و مجالی برای پیگیری این موضوع نمی یابد، یا اینکه حصر را مشکل آیت الله خامنه ای می داند نه مشکل دولت خودش.

از ابتدای سال ۹۷ اصلاح طلبان پیگیری موضوع حصر را با درخواست و انتقاد از حسن روحانی آغاز کردند. نامه الیاس حضرتی، سخنرانی محمد خاتمی و سپس گفته های فاطمه کروبی و نمایندگان مجلس از جمله مواردی بوده که اصلاح طلبان از روحانی خواسته اند در مقام رئیس شورای عالی امنیت ملی به صورت جدی تر وارد موضوع رفع حصر شود.

پیش از این هم خانواده میرحسین موسوی و مهدی کروبی از پیگیری نشدن وعده رفع حصر توسط حسن روحانی انتقاد کرده بودند،هر چند خود اذعان کرده بودند که آیت الله خامنه ای امتیاز رفع حصر را پیش از انتخابات ۹۶ به حسن روحانی نخواهد داد.

حسن روحانی اما در انتخابات ۹۶ مجبور شد این وعده را صریح تر تکرار کند. پس از انتخابات هم برخی ترکیب کابینه را نشانی از امتیاز به آیت الله خامنه ای در ازای رفع حصر می دانستند.

اما اینک روحانی مانده است و هجوم انتقادها. هرچند او درانتخابات سال ۹۲ وعده رفع حصر را مطرح کرد اما اولویت اصلی اش موضوع برجام بود و به تبع آن وضعیت اقتصادی. با این حساب رفع حصر در زمره اولویت چندم او قرار می گرفت.

از سوی دیگر روحانی موضوع حصر را در وهله اول مشکل رهبر جمهوری اسلامی می دانست و شاید تصور می کردآ یت الله خامنه ای مانند موضوع آیت الله منتظری در فرصتی مناسب اجازه رفع حصر را صادر خواهد کرد.

البته تبعات سیاسی رفع حصر آیت الله منتظری برای آیت الله خامنه ای به گستردگی تبعات رفع حصر میرحسین موسوی و مهدی کروبی نبود و اتفاقات فردای پس از رفع حصر موضوعی است که نزدیکان آیت الله خامنه ای تصور دقیقی از آن ندارند.

دردوره ای هم که سخن از ریاست جمهوری یک نظامی و یا یکپارچه شدن دوباره حاکمیت است، آزاد بودن موسوی و کروبی از نگاه نزدیکان آیت الله خامنه ای قاعدتا می تواند برخی برنامه ریزی ها را به هم بزند.

به گفته برخی نمایندگان مجلس، آیت الله خامنه ای اجازه تصمیم گیری درباره رفع حصر را به شورای عالی امنیت ملی واگذار کرده است. هر چند در نهایت باید مصوبات این شورا به تائید خود او برسد.

شورای عالی امنیت ملی نیز با تقلید از روش رفع حصر آیت الله منتظری، رفع حصرتدریجی را در دستور کار خود قرار داده بود و نمایندگان مجلس درباره پایان حصر تا پایان سال ۹۶ ابراز امیدواری کرده بودند.

شاید نظر روحانی و نزدیکانش هم شبیه نظر بهروز نعمتی،عضو هیئت رئیسه مجلس، است که رفع حصر تدریجی در حال پیش رفتن بود اما دیدار مجتبی ذالنور، عضو جبهه پایداری با کروبی، او را به صرافت نوشتن نامه به رهبر جمهوری اسلامی انداخت.

این سخنان به این معنا است که ذوالنور چندان موافق رفع حصر نبوده و به نوعی با کروبی سخن گفته که او باید پس از رفع حصر دیگر اقدامی جدی نداشته باشد. کروبی نیز این نامه را نوشته تا بگوید حاضر به رفع حصر به هر قیمتی نیست.

خانواده مهدی کروبی این ادعا را رد کرده اند اما از دید مقامات دولت این اقدام در تاخیر در رفع حصر بی تاثیر نبوده است.

بیشتر بخوانید:

بحث و جدل ها و گلایه های پنهانی بین روحانی و اصلاح طلبان نیز درباره نحوه چگونگی پیگیری رفع حصر بی تاثیر نیست. اعضای کمیته رفع حصر در فراکسیون امید مجلس اعلام کرده اند که روحانی برخلاف روسای دو قوه دیگر به آنان وقت ملاقات نداده است.

حق نشر عکس EPA
Image caption از سوی دیگر روحانی احتمالا احساس می کند، برای رفع حصر باید امتیازهای جدی به آیت الله خامنه ای بدهد. با این حساب شاید او معتقد است رفع حصر مشکل کلی حکومت است و باید خود آیت الله خامنه ای این مشکل را حل کند نه اینکه دولت برای رفع آن امتیاز جدی بدهد

گلایه های باقی مانده بین فراکسیون امید مجلس و رئیس جمهور به خصوص گلایه های به جا مانده بین محمدرضا عارف و روحانی می تواند دراین سخنان و ارتباط طرفین موثر باشد.

اعضای دولت بارها اعلام کرده اند که مایل به علنی کردن اقدامات انجام شده درباره رفع حصر نیستند. با این نگاه اقدامات برخی نمایندگان مجلس و به خصوص مصاحبه ها و تذکرهای آنان از نگاه روحانی و نزدیکانش تنها اقدامی تبلیغاتی محسوب می شود.

در کنار همه این ها حسن روحانی بلافاصله پس از شکل گیری دولت دوم خود عملا با یک شبه کودتا مواجه شده و موجودیت خود و دولتش را در خطر دیده است.

بازداشت کاوه مدنی، معاون سازمان محیط زیست، بازداشت حسین فریدون و مهدی جهانگیری، هجوم برای فیلترشدن تلگرام و افزایش ناگهانی قیمت دلار از جمله اتفاقات رخ داده در چند ماه گذشته است.

با این اتفاقات شاید حسن روحانی احساس می کند آیت الله خامنه ای مانند دوره دوم رییس جمهورهای پیشین به دنبال زمین گیر کردن دولت او است و دیگری مجالی برای مذاکره درباره رفع حصر باقی نمی ماند.

از سوی دیگر روحانی احتمالا احساس می کند، برای رفع حصر باید امتیازهای جدی به آیت الله خامنه ای بدهد. با این حساب شاید او معتقد است رفع حصر مشکل کلی حکومت است و باید خود آیت الله خامنه ای این مشکل را حل کند نه اینکه دولت برای رفع آن امتیاز جدی بدهد.

روحانی همچنین فشاری جدی برای پیگیری موضوع حصر احساس نمی کند. او برای پیشبرد برنامه های خود درحوزه اقتصادی نیاز به برجام داشت و تمام توان خود را برروی این موضوع متمرکز کرده بود. رفع حصر از این جهت برای رئیس جمهور ایران امری استراتژیک نیست و برای پیشبرد برنامه هایش نیاز فوری به آن ندارد.

از سوی دیگر هرچند مطالبه رفع حصر به صورت گسترده و جدی در ایام انتخابات ریاست جمهوری مطرح شد اما این مطالبه پس از انتخابات رها شد و سیاستمداران اصلاح طلب و هوادارانشان نیز به صورت تفننی به آن می پردازند.

دراین میان حتی ایده رفع حصر تدریجی نیز از سوی اصلاح طلبان و حامیان آن ها چندان پیگیری نشد و آنان درباره آن حتی تبلیغات هم نکردند.

با این حساب رفع حصر اینک برای حسن روحانی تنها محدود به یک وظیفه اخلاقی شده و هیچ ضرورت سیاسی او را تشویق به هزینه دادن برای این موضوع نمی کند.