'انتخابات زودهنگام' ترکیه، پیروزی یا شکست اردوغان؟

مردم ترکیه در حالی به استقبال انتخابات زودهنگام سراسری مجلس و ریاست جمهوری در بیست و چهارم ژوئن ۲۰۱۸ می روند که قرار بود این انتخابات در اکتبر ۲۰۱۹ برگزار شود. با نگاهی کوتاه به تاریخ مربوط به روندی که منجر به برگزاری انتخابات زود رس و پیش از موعد قانونی در ترکیه شده و نیز نتیجه انتخابات برگزار شده در طی سال های قبل (از جمله انتخابات برگزار شده پیش از موعد سال های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۷ که هر دو در دوران حکومت حزب عدالت و توسعه برگزار شدند) مشخص می شود که حزب حزب عدالت و توسعه با برگزاری چندین باره این گونه انتخابات محبوبیت بیشتری در میان مردم پیدا کرده و بر میزان آرای آن افزوده شده است.

حق نشر عکس Ha
Image caption با مبنا قرار دادن وضعیت موجود سیاسی و اقتصادی در کشور تنها از این طریق است که اردوغان قادر خواهد بود تا با پایان دادن به وضعیت فوق العاده جاری در کشور زمینه را برای بازگشت دوباره سرمایه گذاران خارجی به کشور فراهم سازد

نکته قابل توجه در اعلام تاریخ برگزاری انتخابات زودتر از موعد امسال که زمان دقیق آن در اصلاحیه قانون اساسی ۲۰۱۷ سوم اکتبر ۲۰۱۹ اعلام شده بود این است که حزب حاکم با اتخاذ چنین تصمیمی بیشتر به دنبال غافلگیر کردن اپوزیسیون و به ویژه سران حزب جمهوری خلق بود. به عبارت دیگر، حزب عدالت و توسعه با این اقدام خود در واقع باعث شد تا اپوزیسیون زمان لازم برای مذاکره در خصوص رسیدن به توافق بر سر نامزد مورد تأیید احزاب مخاف (در صورتی که انتخابات به دور دوم کشیده شود) و نیز معرفی نامزد مناسب برای پست ریاست جمهوری را نداشته باشد. اما بر عکس آن چیزی که تصور می شد، هر یک از احزاب مخالف چند روز پس از اعلام تاریخ برگزاری انتخابات زود رس نامزدهای خود را مشخص کرده و آمادگی خود برای این انتخابات را اعلام کردند.

گذشته از این ها، حزب حاکم به دنبال برگزاری انتخابات در ترکیه ای است که طی دو سال اخیر هنوز در وضعیت فوق العاده قرار دارد. بدون شک برگزاری انتخابات تحت شرایط فوق ظرفیت نامحدودی در اختیار حزب عدالت و توسعه قرار داده و منجر به از بین رفتن تعادل و توازن در انجام رقابت بین احزاب دیگر حاضر در انتخابات خواهد شد. بر همین اساس، تأکید مکرر حاکمیت بر امنیت ملی کشور، اهمیت مقابله با قدرت گرفتن حزب کارگران کردستان (پ ک ک) در جنوب شرقی ترکیه تحت عنوان مبارزه با تروریسم و نیز موقعیت سیاسی ترکیه در کشورهای همسایه به خصوص در مواجهه با شبه نظامیان پ ی د و ی پ گ در خاک سوریه از جمله مسائلی هستند که حاکمیت کماکان از آن ها به عنوان توجیهی برای ضرورت ماندن بر سر قدرت در کشور بهره می برد.

بیشتر بخوانید:

با این حال، اتخاذ تصمیم در خصوص برگزاری انتخابات پیش از موعد اپوزیسیون را بیش از پیش متوجه اهمیت تکلیف سیاسی آنها در جایگاه مخالفت و ضرورت تلاش برای اصلاح وضعیت سیاسی و اقتصادی حاکم در کشور کرد. در چنین شرایطی بر خلاف تصورات حاکمیت، احتمال مواجه شدن حزب حاکم با یک نتیجه غیرقابل پیش بینی در انتخابات به مراتب افزایش می یابد.

اما صرف نظر از سیاست خارجی و تدابیر اتخاذی حزب عدالت و توسعه در قبال کشورهای منطقه از جمله سوریه، شرایط مربوط به پناهندگان سوری در ترکیه، تضعیف حقوق بشر در کشور بعد از کودتای نافرجام پانزدهم جولای ۲۰۱۶ و مسائلی از این قبیل که تا حدودی موجب تضعیف فعالیت ها و تبلیغات انتخاباتی حزب حاکم را فراهم ساخته، تفاوتی اساسی بین انتخابات زود رس قبلی و انتخابات پیش رو در ترکیه وجود دارد.

با توجه به پیشینه سیاسی ترکیه در برگزاری انتخابات زودهنگام در کشور نمی توان به شباهت و نقاط مشترک بین انتخابات زودهنگام سال های قبل و تصمیم اخیر در خصوص برگزاری انتخابات پیش از موعد قانونی در بیست و چهارم ژوئن اشاره کرد. علاوه بر این، علیرغم آن چه که در خصوص وضعیت اقتصادی کشور مطرح است به هیچ عنوان نمی توان به وجود شرایطی همچون بحران و بن بست سیاسی، عدم امکان فعالیت مجلس و اداره کشور، تهدید جدی خارجی من جمله وجود شرایط جنگی و غیره اشاره نمود که زمینه های برگزاری انتخابات زودهنگام در ترکیه سال های قبل را فراهم کردند.

حق نشر عکس AFP
Image caption صرف نظر از این که چه نتیجه ای در انتخابات رقم خواهد خورد، به جرأت می توان گفت که جامعه ترکیه اکنون با یک تصویر بسیار گنگ و تلخ سیاسی روبرو است

اما با نگاهی دقیق تر به شرایط و جو حاکم در کشور، دو دلیل عمده برای اتخاذ تصمیم قریب الوقوع در خصوص برگزاری هر چه سریع تر انتخابات سراسری مجلس و ریاست جمهوری در ترکیه می توان برشمرد:

دلیل اول، شرایط نامطلوب اقتصادی از جمله کاهش ارز پول ترکیه در برابر ارزهای خارجی و کاهش بی سابقه ارزش سهام بورس ترکیه و مهم تر از این ها بدهی خارجی بیش از ۲۶۶.۷ میلیارد دلاری ترکیه است.

بر این اساس، رجب طیب اردوغان رئیس جمهور فعلی ترکیه که همواره بر غیر قابل قبول بودن انتخابات زود رس و تناقض آن با دموکراسی تأکید ورزیده و از آن به عنوان دلیل بر ضعف حکومت یاد می کرد، اکنون تنها را گریز از این بن بست اقتصادی را در برگزاری هر چه سریع تر انتخابات جهت گذار از این مرحله بسیار حساس می بیند. اما نباید فراموش کرد که حتی طرح مسئله برگزاری انتخابات زود رس بیش از پیش بر وضعیت اقتصادی فعلی کشور تأثیری به سزا گذاشته است.

عمده ترین مسئله ای که بایستی به آن توجه داشت افزایش میزان خروج سرمایه گذاران خارجی از بازارهای ترکیه جهت اجتناب از تنش های احتمالی قبل و بعد از برگزاری انتخابات زودهنگام در ترکیه است. نکته اساسی دیگر تأثرات سوء اعلام خبر برگزاری انتخابات پیش از موعد قانونی بر بازار بورس و نرخ ارزهای خارجی از جمله دلار آمریکا است. تنها ساعاتی پس از اعلام برگزاری انتخابات زودهنگام دلار آمریکا با افزایش قابل توجهی رو به رو شده و ارزش آن از ۴.۰۷ لیر به ۴.۱۲ لیر رسید. هم زمان، سهام بورس ترکیه با کاهش ارزش شدید ۳.۱ درصدی مواجه گردید.

دلیل دوم، تلاش حزب حاکم برای سرعت بخشیدن به روند تشکیل "نظام ریاستی" پیشنهادی اردوغان است که در آوریل ۲۰۱۷ به همه پرسی گذاشته شده و ۵۱.۴ درصد مردم ترکیه به آن رأی موافق دادند.با مبنا قرار دادن وضعیت موجود سیاسی و اقتصادی در کشور تنها از این طریق است که اردوغان قادر خواهد بود تا با پایان دادن به وضعیت فوق العاده جاری در کشور زمینه را برای بازگشت دوباره سرمایه گذاران خارجی به کشور فراهم سازد. .

اما صرف نظر از این که چه نتیجه ای در انتخابات رقم خواهد خورد، به جرأت می توان گفت که جامعه ترکیه اکنون با یک تصویر بسیار گنگ و تلخ سیاسی روبرو است. طبق قانون اساسی ترکیه تنها نهاد سیاسی صالح برای اتخاذ تصمیم در خصوص برگزاری انتخابات، مجلس این کشور بوده و هر گونه تصمیمی قبل از اعلام نظر مجلس صرفاً جنبه پیشنهادی و تشریفاتی دارد.

استقبال و حمایت تمامی نهادهای سیاسی در ترکیه از برگزاری انتخابات زودهنگام به دستور حاکمیت و پیش از آن که مجلس در این خصوص تصمیمی اتخاذ کرده باشد، دلیل عمده بر صحت این امر است.