تحریم‌ نفتی ایران: عقب ماندن در میادین مشترک با قطر و عراق

امید شکری کله سر، پژوهشگر حوزه انرژی در مقاله ای برای صفحه ناظران به اثرات منفی تحریم های آمریکا بر تولیدات نفتی و گازی ایران پرداخته است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption ا خروج آمریکا از برجام، توتال مجبور به ترک این میدان شد. حال معلوم نیست سرمایه و تکنولوژی شرکت چینی توانایی به اتمام رساندن فاز ۱۱ را دارد یا نه؟ میزان برداشت قطر از لایه نفتی پارس جنوبی در پایان سال ۹۶- ۳۰۰ هزار بشکه در روز بود در همین تاریخ میزان تولید نفت ایران از لایه نفتی پارس جنوبی ۲۵ هزار بشکه بود

بخش قابل توجهی از ذخایر نفت و گاز ایران در میادین مشترک با کشورهای همسایه در خلیج فارس- دریای عمان و دریای خزر قرار گرفته است. ۲۶ میدان نفت و گاز ایران با کشورهای همسایه در شمال و جنوب مشترک است.

میدان عظیم گازی پارس جنوبی که بزرگترین میدان گازی جهان است بین ایران و قطر مشترک است. مطالعات نشان می دهد از کل ذخایر نفت و گاز ایران ۲۰ درصد نفت و ۳۰ درصد گاز طبیعی در میادین مشترک واقع شده است. تعلل ایران در افزایش تولید در میادین مشترک نفت و گاز باعث شده سالیانه میلیاردها دلار زیان نصیب ایران شود. چنانچه به گفته حسین آفریده -رئیس اسبق پژوهشکده نفت، گاز و پتروشیمی دانشگاه امیر کبیر - زیان عقب ماندگی ایران در برداشت از میادین مشترک با سه کشور قطر - عربستان و عراق سالیانه رقمی در حدود ۱۷ میلیارد دلار است.

تاکنون از ۲۶ میدان مشترک نفتی و گازی، ایران فقط توانسته است در ده میدان تولید داشته باشد. با وجود اینکه افزایش تولید در میادین مشترک به ویژه در میدان پارس جنوبی هم در سند چشم انداز توسعه مورد توجه قرار گرفته و هم در دوره اول و دوم ریاست جمهوری روحانی اولویت اول وزارت نفت بوده است اما ایران تا کنون نتوانسته است در میزان برداشت در این میادین همانند همسایگان تولید داشته باشد و کشورهای همسایه بیشترین برد را از عقب ماندگی ایران در جذب سرمایه لازم و تکنولوژی خارجی برده اند.

تحریم نفتی ایران در زمان اوباما و ترامپ نه تنها باعث کاهش تولید نفت و گاز در کلیه میادین ایران شده، بلکه با ازدیاد برداشت از میادین مشترک از سوی کشورهای همسایه باعت کاهش ذخایر این میادین مشترک شده است.

میادین مشترک با عراق

عراق برنامه مدونی برای افزایش تولید نفت از میادین مشترک با ایران دارد. در سال ۹۶ وزارت نفت عراق مزایده ای برای سرمایه گذاری در ۹ میدان نفتی و گازی برگزار کرد تعدادی از این میادین ( آزادگان، آذر، یادآوران، نفت‌شهر، بهلران، پایدار غرب و اروند) در مرز ایران و عراق قرارگرفته و جزو میادین مشترک است.

در حال حاضر میزان تولید عراق از این میادین تقریبا دو برابر ایران است. عراق در بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۷ و با آسان تر کردن شرایط حضور و سرمایه گذاری شرکتهای خارجی توانسته میزان تولید نفت خویش را از حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز به ۴.۷ میلیون بشکه در روز برساند. خرداد امسال عراق اکتشاف و توسعه چند میدان نفتی در نزدیکی ایران را به شرکت الهلال امارات واگذار کرد. همزمان با این قراردادها ایران هم در بلوک غرب کارون که برخی میادین با عراق مشترک است اقداماتی را برای افزایش تولید آغاز نمود.

بیشتر بخوانید:

باید خاطرنشان کرد میزان ذخایر در منطقه نفت ایران در بخش ایرانی این میدان که شامل میادین آزادگان (شمالی و جنوبی)، یاران (شمالی و جنوبی) و یادآوران است در حدود ۶۴ میلیارد بشکه تخمین زده شده است. در حال حاضر شرکتهای روسی حضور فعالی در میاین مشترک ایران و عراق در بخش عراق دارند اما تاخیر طولانی شرکتهای چینی در دو میدان یادآوران و آزادگان شمالی باعث شد تا ایران در تولید از این میادین از عراق عقب بیافتد.

تاخیر طولانی شرکت سی ان پی سی چین در این میدان باعث شد تا در بهمن ماه سال ۹۳ قرارداد این شرکت برای توسعه این میادین از سوی ایران باطل شود. نکته ای که باید بدان اشاره شود تکنولوژی بکار برده شده توسط شرکت چینی است که آیا به بازدهی و افزایش تولید این میادین کمک کرده یا باعث کاهش تولید و بهره وری این میادین شده است؟

حق نشر عکس Reuters
Image caption خروج آمریکا از برجام نه تنها باعث تاخیر در برنامه های ایران برای افزایش تولید در میادین مشترک نفتی خواهد شد، بلکه فرصت مغتنمی برای همسایگان ایران فراهم خواهد کرد تا سهم خویش را از میادین مشترک افزایش دهند و سهم بیشتری در بازار منطقه ای و جهانی نفت بدست آورند.

میادین مشترک با قطر

قطر با سرمایه گذاری بسیار و استفاده از تکنولوژی خارجی و تولید گاز از پارس جنوبی به بزرگترین صادر کننده ال ان جی تبدیل شده است. با توجه به اینکه افزایش تولید در میدان پارس جنوبی اولویت اول ایران بود، طی پنج سال گذشته ایران موفق شد تا با اولویت دادن به سرمایه گذاری در این میدان به میزان تولید قطر برسد.

پس از برجام ایران توانست با کنسرسیوم توتال فرانسه و سی ان پی سی چین قراردادی برای توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی که یکی از مهم ترین فازهای این میدان است قراردادی امضا کند اما با خروج آمریکا از برجام، توتال مجبور به ترک این میدان شد. حال معلوم نیست سرمایه و تکنولوژی شرکت چینی توانایی به اتمام رساندن فاز ۱۱ را دارد یا نه؟ میزان برداشت قطر از لایه نفتی پارس جنوبی در پایان سال ۹۶- ۳۰۰ هزار بشکه در روز بود در همین تاریخ میزان تولید نفت ایران از لایه نفتی پارس جنوبی ۲۵ هزار بشکه بود.

خروج آمریکا از برجام نه تنها باعث تاخیر در برنامه های ایران برای افزایش تولید در میادین مشترک نفتی خواهد شد، بلکه فرصت مغتنمی برای همسایگان ایران فراهم خواهد کرد تا سهم خویش را از میادین مشترک افزایش دهند و سهم بیشتری در بازار منطقه ای و جهانی نفت بدست آورند.

میادین مشترک می تواند در دیپلماسی منطقه ای وسیله ای برای بهبود و گسترش روابط با کشورهای همسایه باشد تداوم تحریمها به معنای افزایش برداشت همسایگان ایران از میادین مشترک و کاهش سهم ایران در بازار جهانی خواهد بود.