نمایش قدرت اردوغان در پرونده خاشقجی

حق نشر عکس NAzeran

پس از ناپدید شدن جمال خاشقجی روزنامه نگار سعودی در کنسولگری عربستان در استانبول، اگر چه بحث بر سر تزلزل جایگاه سیاسی محمد بن سلمان شاهزاده سعودی بالا گرفته است، اما قرائن و شواهد موجود حاکی از آن است که حفظ جایگاه وی بستگی به رویکرد نهایی دونالد ترامپ رییس جمهور ایالات متحده دارد که به دنبال حفظ سرنوشت سیاسی مهمترین شریک تجاری خود در خاورمیانه در نتیجه رسوایی ناشی از ناپدید و یا کشته شدن جمال خاشقجی است.

اما با این حال، این ترکیه است که نقش تعیین کننده را در جریان فوق ایفا خواهد نمود. مقامات ترکیه اخیرا اعلام کردند که شواهد و دلایل محکمی مبنی بر کشته شدن خاشقجی در ساختمان کنسولگری عربستان در دست دارند. اما موضع رسمی ترکیه این است که این مقامات سعودی هستند که بایستی ثابت بکنند که خاشقجی پس از خروج از ساختمان کنسولی ناپدید شده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption به نظر میرسد که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه نقش خود در خصوص ماجرای خاشقچی به مهارت و هوشمندی هر چه تمام ایفا میکند

در نتیجه این رویکرد ترکیه یک تیم تحقیقاتی هفته پیش وارد ترکیه شد تا با همکاری نزدیک با مقامات ترک به موشکافی این پرونده بپردازند. اما همکاریهای دو طرف به نتیجه معقولی نینجامیده و سرویس اطلاعاتی ترکیه بر ادعای کشته شدن خاشقجی در ساختان کنسولی صحه گذاشت که این گزارش مورد تایید مقامات رسمی ترکیه در آنکارا نیز بوده است.

به گفته چاووش اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، یک توافق مبنی بر تشکیل یک گروه کاری مشترک برای تحقیق در خصوص اصل ماجرا بین طرفین شکل گرفته و این یک امر طبیعی است که هر یک از طرفین بخواهند که واقعیت هر چه زودتر آشکار بشود. اما در عین حال، ترکیه تحقیقات مستقل و عمیق خود در این خصوص را انجام خواهد داد. چاووش اوغلو با ابراز تاسف همکاریهای سعودیها را کافی و قانع کننده ندانست. در همین خصوص، سخنگوی حزب حاکم عدالت و توسعه اعلام کرد که "دلایل محکمی وجود دارند مبنی بر اینکه جمال خاشقچی کشته شده است. اما نباید فراموش کردن که چنین اقدامی تهاجم به تمامی ارزشهای موجود در یک جهان دموکراتیک است. البته این مسئله مستقیما با جمهوری ترکیه مرتبط است، چرا که شخص مورد نظر در قلمرو ترکیه ناپدید شده و در هر صورت مشخص خواهد شد که چه اتفاقی برای وی افتاده است."

در حال حاضر، به طرز قابل توجهی تحلیلگران سیاسی در ترکیه و محافل نزدیک به حزب حاکم عدالت و توسعه موضع کاملا خصمانه علیه شاهزاده محمد بن سلمان اتخاذ نموده اند و دلیل آن نیز ادعاهای آنها مبتنی بر مداخله بن سلمان و شاهزاده امارات متحده عربی در کودتای نافرجام دو سال پیش ترکیه در مقام دست نشانده های آمریکا و اسرائیل در مناطق مختلف خاورمیانه است.

اما به نظر میرسد که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه نقش خود در خصوص ماجرای خاشقجی به مهارت و هوشمندی هر چه تمام ایفا میکند. او وی به صورت غیرقابل توصیفی با دور نگه داشتن خود از بطن ماجرا اجازه می دهد تا نشست رسانه ها و مطبوعات در یک جریان پایدار ادامه یابند، به گونه ای که موجب ایجاد و تقویت یک دیدگاه غربی ضد رژیم سعودی در جامعه بین المللی شکل بگیرد. در این میان، دونالد ترامپ نیز پس از آزادی کشیش آمریکایی توسط مقامات ترک خود را متعهد به تحمل فشار ناشی از سیاستهای اردوغان میبیند. به گفته ترامپ، آزادی کشیش آمریکایی یک قدم بزرگ در راستای ایجاد رابطه دوستانه با ترکیه است که می تواند نتیجه بسیار مطلوبی در بر داشته باشد. وی همچنین اشاره کرد که این یک فرصت استثنایی برای ورود به دور جدیدی از روابط با ترکیه و نزدیکی بیش از پیش آمریکا به جمهوری ترکیه است.

اما مهمترین دلیل نگرانی ترامپ به دلیل ارتباط نزدیک داماد وی با شاهزاده های سعودی و اماراتی است که به احتمال زیاد میتواند تحت تاثیر رسیدگی به پرونده جمال خاشقجی در محاکم قضایی ترکیه قرار گیرد. در واقع، در شرایط کنونی امکانات و احتمالات متعددی در مقابل اردوغان وجود دارند و کاملا واضح است که او تمامی امکانات موجود را در جهت تقویت روابط با دولت ترامپ به کار خواهد گرفت. اما پرسش مهم شاید این باشد که چه اقداماتی میتوانند در دستور کار اردوغان قرار گیرند؟ صرفنظر از هر گونه سیاست احتمالی اتخاذی توسط اردوغان، بطور کلی میتوان گفت که در حال حاضر سیاست در حال تغییر ترکیه در منطقه زمینه ساز انزوای سیاسی عربستان سعودی خواهد شد.

مسلما اتحاد بین عربستان سعودی، امارات متحده عربی، اسرائیل و مصر در مقابل ایران یک دستورالعمل منطقه ای جدید محسوب نشده و اکنون اردوغان با ایفای نقش رهبر ترکیه در خاورمیانه مسلمان خود را شخصیت جدید منطقه معرفی میکند که به دنبال حمایت از خاورمیانه جدید در مقابل تهاجمات سیاسی خارجی است.