ناظران می‌گویند...

روابط ایران و سوریه: در حال گذار به مرحله چهارم

به روز شده:  15:01 گرينويچ - پنج شنبه 04 ژوئيه 2013 - 13 تیر 1392

این دو یار سیاسی عجیب - جمهوری اسلامی ایران و سوریه تحت اسد - یکی تحت سلطه قدرت مطلقه اسلام و دیگری تحت سلطه قدرت رادیکال، سوسیالیست، ملی گرا و سکولار- طی سه دهه گذشته علیرغم فشارهای منطقه ای و بین المللی همچنان به روابط نزدیک خود ادامه داده اند. اتحاد استراتژیک و اقتصادی ایران و سوریه تا به حال تاثیر قابل توجهی در توازن قدرت منطقه ای داشته است و همچنین مانعی برای قدرتهای منطقه ای و بین المللی شامل ایالات متحده، اسرائیل، عربستان سعودی و کشورهای اروپایی برای دستیابی کامل به تمام اهدافشان شده است.

در حال حاضر، ما در اتحاد میان ایران و سوریه شاهد فاز چهارم این رابطه قوی و با دوام هستیم. سؤال اصلی این است که چگونه اتحاد ایران و سوریه تحت تاثیر جنگ دو ساله در سوریه تغییر یافته است؟

بر خلاف باور عمومی و تجزیه و تحلیلهای گسترده، روابط ایران و سوریه در طول سه دهه گذشته همواره بسیار نزدیک و یا حتی در شرایط رضایت بخش برای هر دو کشور نبوده است. روابط آنها فراز و نشیب را در دوره های مختلف تجربه کرده، ولی به دلایلی که در ادامه می آید دو کشور توانسته اند اتحاد خود را حفظ کنند.

یکی از مهم ترین دلایل پشت این رابطه قوی، انعطاف پذیر و با دوام، در نظر گرفتن آمریکا و اسرائیل به عنوان دشمن مشترک برای ایران و سوریه است. از بسیاری جهات، این باعث شده است که ماهیت تدافعی رابطه، بسیار به تداوم، استحکام و تکامل رابطه کمک کند. ثانیاً، از قضا، ساختار متفاوت و متمایز ایدئولوژیک و سیاسی دو کشور یکی دیگر از عوامل مهم اتحاد بوده است. گرایش های ایدئولوژیک مشابه با کشورهای دیگر به رقابت برای هر دو کشور ایران و سوریه منجر شده است. به عنوان مثال، سوریه در یک رقابت ایدئولوژیک و نظامی با عراق بود، و تا مرز جنگ با رژیم بعثی بغداد پیش رفت.

همچنین جمهوری اسلامی ایران نیز در یک مسابقه تسلیحاتی و به اصطلاح جنگ سرد با عربستان سعودی بر سر گسترش قوانین اسلامی و حوزه های علمیه بر اساس اصول سنی یا شیعه بوده است.

در آغاز همکاری، توازن قدرت بیشتر به نفع سوریه بود - بازیکن غالب با توجه به حمایت تسلیحاتی سوریه از تهران در طول جنگ ایران و عراق، سوریه بوده است. با این حال، پس از اینکه سوریه توسط نیروهای منطقه ای و جامعه بین المللی در سال ۲۰۰۵ مجبور به عقب نشینی از لبنان شد و ایران به توسعه صنعت تسلیحاتی خود پرداخت، ایران به بازیگر غالب در رابطه تبدیل شد. در کنار روسیه و کره شمالی، ایران نیز به یکی از صادرکنندگان عمده اسلحه به سوریه تبدیل شد، و همچنین برای توسعه و تامین مالی توانایی موشکهای بالستیک به سوریه کمک کرد.

مشارکت استراتژیک و دیپلماتیک ایران و سوریه از جنبه های مختلف و در چند مرحله تکامل یافته است. در مرحله اول این رابطه، سوریه اولین کشور عربی بود که تحت حکومت اسد نظام جمهوری اسلامی را به رسمیت شناخت و در کمک به ایران در راستای نیازهای نظامی، سیاسی و مشاوره اطلاعاتی ایران در طول جنگ ایران و عراق بسیار موثر بود. در این دوره دمشق شریک غالب در این اتحاد بود. سوریه در طول هشت سال جنگ ایران و عراق در کنار جمهوری اسلامی ایران ایستاد، و تلاشهای صدام حسین بر علیه حکومت روحانیون در ایران را خنثی کرد. در طول این مرحله، ایران و سوریه با موافقتنامه های دوجانبه محرمانه در مسائل نظامی و اطلاعاتی و همچنین در نفت، اقتصاد و تجارت روابط خود را نگه داشتند. مرحله دوم، و اوج قدرت دو طرف زمانی بود که حزب الله تحت نفوذ روحانیت شیعه ایران ایجاد شد. هر دو کشور ایران و سوریه از طریق جنگ نیابتی ایالات متحده و اسرائیل را وادار به عقب نشینی نیروهای نظامی خود را از بیروت کردند. مرحله سوم که با تنشهایی میان دمشق و تهران برای کنترل لبنان همراه بود منجر به تغییر توازن قدرت به نفع گروه اسلامگرا حزب الله یا احزاب سکولار های پشتیبانی شده توسط اسد، مانند حزب امل بود.

با این حال، با توجه به اهداف مشترک ژئوپلتیک و استراتژیک گسترده تر، ایران و سوریه قادر به حل این تنش ها بودند. درک متقابل این بود که بیروت در درجه اول تحت تاثیر سوریه با مشارکت حزب الله خواهد بود، در عین حال منافع استراتژیک ایران در خلیج فارس دارای اولویت خواهد بود و از طریق تلاش های سوریه در تضعیف عراق تحت صدام حسین و یا دیگر کشورهای عربی خلیج فارس ایران از رابطه سود خواهد برد.

اتحاد بین جمهوری اسلامی ایران و سوریه را می توان به رابطه طولانی مدت یک زوج در رابطه زناشوئی با فراز و نشیبهایش تشبیه کرد. سوریه تحت هدایت اسدها در ابتدای این رابطه به حمایت از ایران درگیر در جنگ باعراق پرداخت. هنگامی که تمام کشورهای عرب از عراق حمایت می کردند، اسد از ایران حمایت می کرد. اکنون به نظر می رسد که جایگاهها جابجا شده و سوریه انتظار دارد که ایران جبران کمکهای گذشته را بکند. طی دو سال گذشته هم ایران به وظیفه خود کاملا عمل کرده و به حمایت کامل اقتصادی، نظامی، سیاسی و اطلاعاتی از سوریه پرداخته است.

با این حال، تا کی ایران رژیم اسد را حمایت می کند؟ آشکار است که ایران به حمایت خود از رژیم اسد تا زمانی که در جنگ داخلی توازن قوا به نفع دستگاه سرکوب اسد باشد و دو قدرت بزرگ جهانی ‪- روسیه و چین به حمایت از سوریه در شواری امنیت و در میدان جنگ با شورشیان ادامه دهند. در چنین شرایطی ایران دلیلی برای ترک شریک استراتژیک قدیمی خود نمی بیند. سوال بعدی مربوط به موقعیت ایران در صورت سرنگونی اسد می شود. نظر اکثر تحلیلگران این است که در صورت شکست اسد ایران نیز بازنده خواهد بود، اما پاسخ به این آسانی نیست. جمهوری اسلامی ایران می تواند روابط خود را با گروه های مخالف اسد بر اساس همان منافعی که توانسته با جامعه علوی ایجاد کرده، بهبود و گسترش دهد. چنین حرکتی از سوی ایران می تواند هم در داخل سوریه و هم در توازن قدرت منطقه ای تاثیر فراوانی داشته باشد و باعث خنثی کردن اهداف نیروهای بین المللی در منطقه به ویژه ایالات متحده و متحدان غربی آن شود.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 13.

    تنها قربانيان جنگ سوريه (جنگ ايران چين وروسيه با عربستان وغرب وكشورهاي اروپايي) مردمان مظلوم سوريه ميباشند كه قرباني قدرت طلبي يك اده شده اند با ارزوي هرچه سريعتر جنگ در سرتا سر جهان بويژه سوريه

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 12.

    انشاالله که پیروزی از ان اسد و اسلام واقعی خواهد بود ، افراطیون سلفی هیچوقت پیروز نخواهد شد مطمئین باشید !!!!!!!!!!!!!! این محقق ایرانی - آمریکایی هم نفسش به نفع غربیا میزنه

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 11.

    اميدوارم هر چه زودتر انتخابات آزاد با حضور تمام اقشار جامعه ، حتي با اسد برگزار شود به خدا اين مردم مظلوم و بي گناهند .

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 10.

    سلام
    من هم کاملا با نویسنده موافقم ، اگر ایران توانست حماس را که یک گروه کاملا سنی است با خود همراه کند پس هیچ توجیهی ندارد که فکر کنیم حتی در صورت شکست اسد ایران از برقراری و تجهیز گروه های جدید اسلام گرا در سوریه عاجز خواهد بود ، شاید جدا شدن حماس از اسد هم صرفا ترفندی در راستا حفظ حماس برای روزهای بعد از اسد باشد. شاید سیاست خارجی ایران موفقیت چندانی نداشته اما "قدرت" خارجی ایران را نباید دست کم گرفت

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 9.

    بی شک امروزه رژیم اسلامی ایران رفتار سیاسی درستی ندارد. اما نقش منفی کشورهایی نظیر فرانسه و انگلیس و آمریکا و ... را نباید از نظر دورداشت.آمریکا به اروپا رحم نمی کنه, پس منه منتقد رژیم اسلامی چطور به اینها به عنوان حامی اپوزیسیون اعتماد کنم. آدمی از ظلم و دام گرگ داخلی به مرام کفتار خارجی نباید بیفتد. درود

 

نظرات 5 از 13

 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.