وبلاگ سردبیران

کودتا، انقلاب، مصری ها با ما چه می کنند؟

به روز شده:  11:33 گرينويچ - پنج شنبه 11 ژوئيه 2013 - 20 تیر 1392

صدها هزار نه، میلیون ها نفر برای روزها در خیابانهای قاهره فریاد می زدند: "مرسی برو!" ارتش قدرتمند مصر، ۴۸ ساعت فرصت داد که رییس جمهوری که تنها یک سال پیش با آرای مردم به قدرت رسید، با همان مردم به توافق برسد وگرنه دخالت خواهد کرد.

جلسه ای تشکیل شد با حضور نمایندگان مذهبی ( رییس الازهر و اسقف اعظم قبطی ها) و محمد البرادعی به عنوان نماینده از جناح مخالف مرسی، تا نقشه راهی ترسیم شود. با پایان مهلت، بیانیه ارتش درحضور این افراد خوانده شد. مرسی برکنار، قانون اساسی مصوب ملغی و قدرت به یک قاضی یعنی رییس دادگاه قانون اساسی سپرده شد.

درست در لحظاتی که همه جهان به دهان عبدلفتاح السیسی، فرمانده ارتش مصر چشم دوخته بودند، ما در تحریریه خبر تلویزیون فارسی بی بی سی با یک دوراهی جدی مواجه شدیم. این اتفاق را چه بنامیم، "آیا این یک کودتاست؟"

براساس تعاریف شناخته شده و کلاسیک، جابه جایی قدرت، برکناری یک رییس جمهوری که در یک پروسه دموکراتیک انتخاب شده، توسط ارتش، کودتا نام داد. کودتا معمولا با حمایت مردمی گسترده مواجه نیست.

اما در مصر، میلیونها نفر در خیابانهای قاهره و شهرهای دیگر، با آتش بازی از این کار ارتش استقبال کردند، در واقع جشن گرفتند. خبرنگاری توییت کرده بوده، انگار مصر برنده جام جهانی شده. جوانان مصری در خیابانهای قاهره توییت می کردند، جمعیت را ببینید و اسم این را کودتا نگذارید.

در دقایق اولیه بعد از اتفاق، شبکه ۲۴ ساعته خبر بی بی سی، از اصطلاح، "کودتا در مصر" استفاده کرد. در شبکه الجزیره هم همینطور. در همان نیم ساعت اول، بعد از این اتفاق، سئوال ما، از تحریریه به صفحه تلویزیون رسید و این پرسش از تحلیلگران، تحلیلگران با هر شبکه ای که حرف می زدند، با این سئوال مواجه بودند که:" آیا این کودتاست؟" نظرها مختلف و متضاد بود.

ساعتی بعد حتی روشن شد که دولتهای غربی هم نمی دانند این اتفاق را چه بنامند. سردرگمی که در ساعات وحتی روزهای بعد هم ادامه یافته. دولت اوباما، جلسات فوق العاده برگزار کرد. اگر این یک کودتاست، دولت امریکا باید کمکهای خود به ارتش مصر را قطع کند. سخنگوی دولت آمریکا با وسواس کلماتی را کنارهم گذاشت که از به کار بردن لفظ کودتا، طفره برود. ویلیام هیگ وزیر خارجه بریتانیا هم، از همان شیوه استفاده کرد. اما این صورت مسئله را پاک نمی کرد، سئوال سرجایش بود، "آیا این یک کودتاست؟"

پخش برنامه های رسانه‌های متعلق به جریان اخوان لحظانی بعد از انتشار بیانیه ارتش متوقف شد. در روز بعد، بسیاری از رهبران اخوان المسلمین بازداشت شدند، اعضای ارشد تیم محمد مرسی هم. عدلی منصور، رییس دادگاه قانون اساسی به عنوان رییس جمهوری موقت سوگند یاد کرد. قرار شد قانون اساسی دوباره نوشته و انتخابات دوباره برپا شود. ارتش نمی خواست که حکومت را قبضه کند، یا حداقل آنچه که از شرایط می شد دید این بود که ارتش قدرت را از دست یک گروه گرفته و به دست گروه دیگری داده.

تصمیمی که در ساعت‌های بعد در بی بی سی گرفته شد این بود که این اتفاق را یک کودتا بنامیم، اما چندان روی این موضوع تاکید نکنیم چون درحالیکه عده زیادی از مردم مصر که طرفدار اخوان المسلمین هستند، می گویند ارتش کودتا کرده است، عده بیشتری هم هستند که می گویند این کودتا نیست و ارتش با اجازه ملت قدرت را از رییس جمهوری سلب کرده. گرچه ممکن است براساس تعاریف دموکراتیک، هر رییس جمهوری بعد از انتخاب شدن حق دارد که دوره اش را به پایان ببرد، اما ظاهرا بسیاری از مصریها، که سی سال صبر کرده بودند تا رییس جمهوری پیشین را برکنار کنند، برایشان صبر زیادی باقی نمانده.

شباهت اتفاقاتی که در سوم ژوییه امسال افتاد با آنچه در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ روی داد، بسیار زیاد است، آن بار هم میلیونها نفر آنقدر در خیابانها ماندند که ارتش به شدت به رییس جمهوری وقت حسنی مبارک فشار آورد تا کنار برود. چرا اسم آن یکی انقلاب بود و این یکی اسمش انقلاب نیست؟ اگر آن بار اسم اتفاقی که افتاد انقلاب بود، چرا این بار اسمش را کودتا بگذاریم؟

واقعیت این است که هیچ یک از اتفاقات مصر، براساس تعاریف کلاسیک معنا نمی شوند. نه آن یکی یک انقلاب تمام عیار بود نه این یکی یک کودتای تمام عیار. مصری‌ها در سال‌های اخیر، همه تعاریف کلاسیک را به هم ریخته اند. تنها کاری که ما می توانیم بکنیم این است که همراه آنان با اتفاقات کشورشان حرکت کنیم. اسمهای آشنا را به کار ببریم اما بگوییم که این نامها صددرصد آن مفهوم غالب را ندارند. برای ما ناظران تحولات مصر، واژگان نامطمئنند، درست مثل اوضاع مصر برای مصری‌ها.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.