ناظران می‌گویند...

عصر اعتدال؛ فرصتی برای رویکرد سازنده اپوزیسیون

به روز شده:  13:16 گرينويچ - دوشنبه 23 سپتامبر 2013 - 01 مهر 1392

دولت حسن روحانی در پنجاه روز نخست کارش با انگیزه و اراده‌ای قابل قبول ظاهر شده و توانسته با اقداماتی سنجیده رضایت حامیانش را جلب کند.

هر چند این دولت هنوز در آغاز راه است و چالش‌های بزرگی را در برابر خود دارد اما تا همینجای کار سئوالی که به تدریج در حال مطرح شدن است اینکه مدعیان سیاسی در ادامه کار چه رویکردی را در برابر آن در پیش خواهند گرفت؟

آیا آنچنان که در دوره اصلاحات شاهد بودیم اصولگرایان افراطی در آرزوی شکست آن روزشماری خواهند کرد و تحول‌طلبان صرفا نارسایی‌ها و ناتوانی‌های آن را برجسته خواهند کرد و در برابر مطالبات بیشمار، توقع معجزه را در جامعه دامن خواهند زد؟

در این نوشته موفقیت روند اصلاحی در دولت اعتدال به میزان زیادی به تحول در نوع نگرش به سیاست در میان بازیگران عرصه سیاسی در ایران مربوط دانسته می‌شود.

نگرشی که گستره محدود سیاست را از جدال قدرت به عرصه چالش‌های برنامه‌ای ارتقاء دهد و استعدادها را در جهت خلاقیت برنامه‌های سیاسی بارور کند.

اپوزیسیون جمهوری اسلامی سال‌هاست که کار اپوزیسیونی را به نقد و ارزیابی روابط جناح‌ها و نهادهای حکومت تقلیل داده است.

این رویه و شیوه کار چنان فراگیر است که در فرهنگ سیاسی ایران انگار عملکرد و رفتار اپوزیسیونی صرفا جنبه‌های سلبی را در بر می گیرد و جنبه‌های ایجابی جایی در آن ندارد.

"استدلال رایج این بوده است که تا استقرار دموکراسی، وظیفه اصلی اپوزیسیون نقد قدرت و مبارزه برای تغییر آن است و چون نظام حکومتی فاقد مشروعیت دانسته می‌شود، ورود در عرصه نقد سیاست‌های جاری، مشروعیت بخشیدن به ساختار قدرت دانسته می‌شود که این با هدف انحلال آن منافات دارد."

کمتر گروه اپوزیسیونی است که در روندی مستمر، برنامه‌ها و عملکرد دولت‌ها را در عرصه‌های مختلف سیاستگزاری به چالش سازنده بکشد و در برابر آنها، سیاست‌های آلترناتیو ارائه کند.

استدلال رایج این بوده است که تا استقرار دموکراسی، وظیفه اصلی اپوزیسیون نقد قدرت و مبارزه برای تغییر آن است و چون نظام حکومتی فاقد مشروعیت دانسته می‌شود، ورود در عرصه نقد سیاست‌های جاری، مشروعیت بخشیدن به ساختار قدرت دانسته می‌شود که این با هدف انحلال آن منافات دارد.

این استدلال البته میراث دورانی است که انقلابیون سیاست را در ایران تعریف کرده‌اند و نسل فعال سیاسی، چه در حکومت یا در اپوزیسیون، با چنین درکی از سیاست تربیت شده‌اند.

به بیان دیگر، رویکرد براندازانه، که در فرهنگ سیاسی ایران نهادینه است، موجه‌ترین و خلاق‌ترین مدعیان اپوزیسیون را آنانی دانسته که بهترین راهکار را برای سرنگونی حکومت‌ها ارائه ‌کرده‌اند.

البته این روند مدتی است که دستخوش تغییر شده و نسل جدیدی از سیاستمداران و صاحبنظران که به گفتمان اصلاح‌طلبی روی آورده‌اند، از اندیشه و راهکار انقلابی فاصله گرفته و به تحولات تدریجی باور پیدا کرده‌اند.

با وجود این تغییر، اصلاح‌طلبان در جایگزینی راهکارهایی که به سیاست مفهومی سازنده بدهد و انجام تحولات تدریجی را در دستور کار قرار دهد، ناموفق بوده‌اند. تحولاتی که از طریق سیاستگزاری فعال در عرصه‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی دنبال شوند.

سیاستگزاری فعال در عرصه‌های مختلف با ناظران و تحلیلگرانی که تنها قابلیت نقالی و یا تفسیر درگیری‌های جناحی حکومتگران را دارند امکان پذیر نیست.

طی سال‌های اخیر شاهد آن بودیم که چگونه با خروج گسترده فعالین اصلاح‌طلب از کشور، همان محدود اصلاح‌طلبانی که پتانسیل سیاست‌ورزی در عرصه‌های گوناگون را داشتند صرفا به افشاگر نهادهای قدرت و یا در بهترین حالت مفسر عملکرد بازیگران قدرت تبدیل شدند و به حضور رسانه‌ای دل خوش کردند.

تحولات جاری در ایران و روی کار آمدن «دولت اعتدال» این امکان را فراهم ساخته تا تحول‌طلبانی که در پی تاثیرگزاری بنیادی‌تر بر روند توسعه هستند بتوانند از طریق سیاست‌ورزی، یعنی ارائه برنامه‌های مشخص در حوزه‌های مختلف اجتماعی، حضوری سازنده‌تر ایفا نمایند.

برای موفقیت این روند سه پیش شرط اساسی لازم است:

"به بیان دیگر، رویکرد براندازانه، که در فرهنگ سیاسی ایران نهادینه است، موجه‌ترین و خلاق‌ترین مدعیان اپوزیسیون را آنانی دانسته که بهترین راهکار را برای سرنگونی حکومت‌ها ارائه ‌کرده‌اند."

نخست اینکه، بازیگران سیاسی در اپوزیسیون بپذیرند که مشروعیت در نظام‌هایی که در حال گذار به دموکراسی هستند امری نسبی است. بنابراین، در این نظام‌ها ورود اپوزیسیون به عرصه سیاست‌ورزی منوط به حل موضوع مشروعیت نهادهایی که قدرت سیاسی را در اختیار دارند نمی‌شود.

پاسخگو شدن تصمیم‌گیرندگان سیاسی در این جوامع در یک روند حاصل می‌شود و تغییر حکومت، آنچنان که تا کنون در فرهنگ اپوزیسیونی ایران به عنوان معیاری مسلم دانسته شده، شرط ورود به عرصه سیاست‌ورزی نمی‌باشد.

پذیرش این اصل موجب می‌شود که دیگر تغییر بنیادین در ساختار نهادهای قدرت، پیش‌شرط هرگونه تغییر دانسته نشود بلکه تحول و پیشرفت در حوزه‌های واقعی سیاست که به زندگی مردم مربوط می‌شوند برجسته ‌شوند؛ مانند بهبود اوضاع معیشتی، برقراری رفاه، امنیت و ثبات اجتماعی که در افکار عمومی حیاتی دانسته می‌شوند.

در این نگاه، این تحولات تدریجی سازنده در این حوزه‌ها هستند که در یک روند طولانی زمینه انجام تحولات کیفی‌تر را در ساختار سیاسی فراهم می‌اورند و فرایند گذار کم‌هزینه را به دموکراسی کامل پارلمانی ممکن می‌سازند.

دوم، بازیگران اپوزیسیونی بپذیرند که تاثیرگذاری بر روندهای واقعی سیاسی، در پایدارترین و موثرترین شکل آن، حاصل تلاش‌هایی هستند که از پایین و با مشارکت خود گروه‌های اجتماعی صورت می‌پذیرند.

برای ایجاد زمینه مناسب برای مداخله شهروندان، تمرکز بر توسعه حقوق شهروندی، موثرترین راهکار خواهد بود. ضمن اینکه حقوق شهروندی تنها به حقوق مدنی و یا سیاسی محدود نمی‌شوند بلکه حقوق اجتماعی که دامنه وسیعی دارد و سیستم رفاهی برپایه آن شکل می‌گیرد را هم در برمی‌گیرد.

گسترش اشتغال از طریق از میان برداشتن موانع برای کسب و کار و سرمایه گذاری و توسعه رفاه عمومی از طریق گسترش بیمه‌های اجتماعی دو حوزه کلیدی در تامین حقوق اجتماعی هستند که امکان تاثیرگذاری شهروندان را بر سرنوشت خود فراهم می‌آورند.

پذیرش این اصل موجب می شود تا بجای آنکه تغییر در نوک هرم قدرت هدف قرار گیرد، آنچه مدعیان انقلاب باب کرده‌اند، پیشرفت نهادهای مدنی که در پیوند ارگانیک با زندگی روزمره مردم هستند، در دستور کار قرار می‌گیرند.

"تحول‌طلبان به جای اصرار بر تداوم تلاش‌های نافرجام برای انجام تغییرات از بالا، در جهت توانمندسازی شهروندان گام برمی دارند. این امر از طریق فعال کردن آنها در نهادهایی که زندگی در آنها جریان دارد، مثلا در محلات، محیط‌های آموزشی، محل کار و دیگر حوزه‌های عمومی، تحقق می‌ یابد."

در این نگرش، تحول‌طلبان به جای اصرار بر تداوم تلاش‌های نافرجام برای انجام تغییرات از بالا، در جهت توانمندسازی شهروندان گام برمی دارند. این امر از طریق فعال کردن آنها در نهادهایی که زندگی در آنها جریان دارد، مثلا در محلات، محیط‌های آموزشی، محل کار و دیگر حوزه‌های عمومی، تحقق می‌ یابد.

در کنار نهادهای مدرنی چون سندیکاها، احزاب و دیگر سازمان‌های غیردولتی، به روز کردن مناسبات جاری در نهادهای سنتی پرنفوذ نظیر خانواده، مدرسه، هیئت‌های مذهبی و بازار، نقش موثری در گسترش مشارکت عمومی در عرصه سیاست ایفا می‌کنند.

سوم، سیاست‌ورزی فعال در عرصه‌های گوناگون نیاز به دانش و توانمندی کارشناسانه و تجربه مدیریتی دارد که کنشگران سیاسی در هر دوی این زمینه‌ها فاقد تبحر کافی هستند.

بخش اعظم اپوزیسیون ایران به محافلی محدود شده‌اند که امکانات لازم را برای تشکیل کارگروه‌های توانمند در جهت شناخت کارشناسانه آسیب‌های اجتماعی و در پی آن سیاستگزاری برای ارائه راه‌حل در جهت توسعه و پیشرفت، ندارند.

محدود احزاب و تشکل‌های قانونی هم که از این امکان برخوردار بوده‌اند یا توجه کافی به این رویه کار اپوزیسیونی مبذول نداشته‌اند و یا همچون برخی نهادهای رادیکال، اصولا به تغییرات تدریجی و کار اپوزیسیونی سازنده باور نداشته‌اند.

در صورت پذیرش این سه پیش‌شرط، روند سیاست‌ورزی سازنده برای اپوزیسیون اصلاح‌طلب آغاز می‌شود. نهادهای سیاسی که در چنین بستری وارد می‌شوند ناگزیر هستند که فرهنگ جدیدی را در درون خود و در ارتباط میان خود و جامعه برقرار کنند.

نخست انکه، از گفتمان رقابتی و تبلیغات‌محور که در آن نفی حکومتگران اساس کار را تشکیل می‌دهد فاصله گیرند. سیاست‌ورزی اصلاح‌طلبانه برای تغییر فرهنگ و مناسبات سیاسی ناگزیر است که جنبه‌های سلبی را برای دوره‌ای به حداقل رساند و بجای آن برجنبه‌های ایجابی سیاست‌ورزی تاکید کند.

این رویکرد در فرهنگ سیاسی پرتنش ایران، که در آن تاکنون رقابت برپایه نفی رقبا تعریف شده، امری حیاتی است زیرا موجب می‌شود تا حساسیت نهادهای مسلط قدرت نسبت به «اپوزیسیون» کم‌رنگ‌تر شود.

در فرهنگ انقلابی نقطه عزیمت اپوزیسیون مورد سئوال قراردادن مشروعیت گروه‌های حاکم، ناتوانی آنها برای مدیریت جامعه و آلودگی آنها به فساد و سوء‌استفاده از امکانات قدرت بوده است.

در سیاست‌ورزی اصلاح‌طلبانه فاصله‌گیری از این رویکرد به دلیل ویژگی تنش‌آفرین آن اجتناب‌ناپذیر است.

دوم آنکه اپوزیسیون اصلاح‌طلب ناگزیر است بخش مهمی از تلاش خود را در جهت واقعی نگاه داشتن توقعات و انتظارات عمومی بکار گیرد و جامعه را متوجه غیرواقعی بودن تحولات فوری و گسترده بنماید.

در این راستا، ضمن آنکه بر ارائه اطلاعات واقعی در باره ابعاد بحران، آسیب‌های اجتماعی و نارسایی‌ها و در مقابل طرح مطالبات و حقوق شهروندی تاکید می‌شود اما از سوی دیگر، تحقق مطالبات و اهداف برنامه‌ای در جدول زمانی معقول و امکان‌پذیر دنبال می‌شوند.

"اپوزیسیون ایران اگر تغییرات بنیادین در نحوه اندیشگی و سبک کار خود صورت ندهد و دائره سیاست را از تحلیل و تفسیر عملکرد بازیگران قدرت به برنامه‌ریزی کارشناسانه در عرصه‌های مختلف گسترش ندهد، روند اصلاح‌طلبی در حرف و رویا باقی خواهد ماند."

با این رویکرد فرهنگ شعاری جای خود را به برنامه‌های معتبر سیاسی می‌دهد و زمینه‌ای برای پیدایش بازیگران عوامفریب فراهم نمی‌شود.

سوم آنکه استعدادهای بلااستفاده‌ در عرصه‌های آسیب‌شناسی، پژوهش و یا برنامه‌ریزی، در روند توسعه به کار گرفته می‌شوند.

جامعه هشتاد میلیونی ایران با نیروی انسانی تحصیلکرده و توانمندی که در اختیار دارد، پتانسیل بسیار بالایی برای سازندگی دارد که این موفقیت سیاست‌ورزی سازنده را تضمین می کند.

برای اپوزیسیون سنتی راهبرد سیاست‌ورزی سازنده ممکن است امری دور از ذهن و ناممکن بنماید. این نگاه منفی البته دور از انتظار هم نیست.

سالیان درازی است که هویت سیاسی برای بسیاری با رویکرد شورشی و انحلال‌طلبانه تعریف شده و تغییر این رویکرد، از تلاش برای حذف نظام سیاسی به تلاش برای تغییر برنامه‌های سیاسی، با هدف بهبود زندگی مردم، دست کم از جنبه حیثیتی، امری غیرقابل قبول می‌نماید.

با این حال، به واسطه رویکرد مثبتی که نسل جوان ایران، که در عصر گردش آزاد اطلاعات بطور بی واسطه با تجربه رفرمیسم در دموکراسی‌های پایدار آشنا شده، به الگوی سیاست‌ورزی سازنده نشان می دهد زمینه موفقیت آن و گذار به دموکراسی پایدار بیش از پیش فراهم شده است.

اپوزیسیون ایران اگر در این روند قرار نگیرد و تغییرات بنیادین در نحوه اندیشگی و سبک کار خود صورت ندهد و دائره سیاست را از تحلیل و تفسیر عملکرد بازیگران قدرت به برنامه‌ریزی کارشناسانه در عرصه‌های مختلف گسترش ندهد، روند اصلاح‌طلبی در حرف و رویا باقی خواهد ماند.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 14.

    خدمت نویسنده عرض کنم که قربان, به خدا قسم کسی از "اصلاح" بدش نمیاد. کسی بدش نمیاد که با هزینه دادن اندک, به خواسته هاش برسه. ولی باور بفرمایید که این حکومت, حکومتی نیست که جای اصلاح داشته باشه. اولین مشکلش گره زدن حکومت به خداست, دومین مشکلش هم اینه که هنوز حتی خود حکومت هم نمیدونه که چی می خواد. مدام رفتار های گذشته ی خود حکومت رو نقض می کنه و رویه و رویکرد و هدف مشخصی نداره, جز اینکه می خواد سرکار بمونه و از هیچ اقدامی هم برای سر کار ماندن فرو گزار نیست. تجربه دوران خاتمی و اصلاحات حکومتی یکبار در کوله بار ما جوانان هست, دیگه نیازی به تکرار شعار ها و حرف های بی نتیجه با یک شخص جدید نداریم. یا شفاف و بدون طفره رفتن خواست های مردم رو مرحله به مرحله عملی میکنه, یا خیر.

  • اظهارنظر شماره 13.

    این اظهار نظر حذف شده است زیرا مسئولان صفحه آن را بر خلاف مقررات صفحه تشخیص داده اند . مقررات صفحه.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 12.

    کاملا با نظر نویسنده موافقم. موضوع مهمی است. به نظرم اصلاح طلبی در داخل ایران در روش، وجه مشترک زیادی با آنچه براندازی گفته می شود دارد. یعنی اصلاح طلبی در عنوان، براندازی در روش و محتوا. اصلاح طلبی در ایران خود را فرزند انقلاب می داند و هنوز از روشهای انقلابی فاصله نگرفته است. با این وجود باور دارم که دیدگاه مقاله در داخل بیش از خارج گوش شنوا پیدا کند.
    نوشته‌ای با عنوان "تعامل یا تقابل" دارم. دوست دارم در صورت داشتن ایمیل از آقای حاج قاسمی آن راا به ایشان ایمیل کنم. تهران.

  • اظهارنظر شماره 11.

    این اظهار نظر حذف شده است زیرا مسئولان صفحه آن را بر خلاف مقررات صفحه تشخیص داده اند . مقررات صفحه.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 10.

    نویسنده به موضوع مهمی پرداخته و به اصل استدلال ایشان نمی شود ایرادی اساسی گرفت. بزرگترین نقص این بحث این است که اپوزیسیون را در تمامیتش مورد بحث قرار داده این در حالی است که به نظر من این بحث در مورد اپوزیسیون داخل کشور موضوعیت دارد. اپوزیسیون خارج کشور در موقعیت و شرایط سیاست ورزی مورد نظر نویسنده نیست. سیاست ورزی آنطور که نویسنده محترم هم اشاره کرده به حوزه های واقعی و روزمره سیاست مربوط می شود. اپوزیسیون خارج کشور در ارتباطی تنگاتگ با مسائل روز جامعه نیست و به اصطلاح حرف اصلی اش این است که اصولا شانس و «اجاازه» حضور در عرصه سیاسی را داشته باشد. اما در مورد اپوزیسیون داخل پرداختن به کار سیاست ورزی بسیار موضوعیت دارد و من هم بر این عقیده ام که آنها در این روند وارد خواهند شد. با احترام بیژن

 

نظرات 5 از 14

 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.