ناظران می‌گویند...

جانِ خطرپذیر؛ در حاشیه نامه نویسندگان به وزیر ارشاد

به روز شده:  15:03 گرينويچ - 06 اکتبر 2013 - 14 مهر 1392

علی جنتی وزیر ارشاد تصمصم گرفت ممیزی پیش از نشر کتاب همچنان برقرار بماند

نامه بیش از دویست "نویسنده، شاعر و مترجم" ایرانی به علی جنتی وزیر ارشاد، مبنی بر پاسخ‌گویی در برابر کتاب‌هایشان مشروط به عدم اعمال سانسور بر این کتاب‌ها، علی‌رغم ظاهری ساده، ابعادی پیچیده دارد.

درحالی که به نظر می‌رسید با اعلام رسمی عدم حذف ممیزی قبل از چاپ کتاب از سوی وزیر ارشاد، پرونده بحث‌ها در زمینه واگذاری یا عدم واگذاری سانسور یا به قول آقای جنتی "خودتنظیمی" به ناشران بسته شده، انتشار این نامه نشان می‌دهد هنوز بخشی از جامعه ادبی و نشر ایران از تصمیم نهایی وزارت ارشاد در این زمینه قانع نشده است.

همچنین این نامه در شرایطی انتشار می‌یابد که با گذشت دو ماه از شروع فعالیت دولت حسن روحانی، هنوز معاون امورفرهنگی وزیر ارشاد مشخص نشده، مقامی که امور نشر و ممیزی کتاب زیر نظر او دنبال می‌شود.

این نامه در نوع خود اولین نامه نویسندگان ایرانی به وزیر ارشاد دولت یازدهم است. با اینکه نامه لحنی محترمانه و حمایت‌آمیز دارد و مفاد آن به صورت "پیشنهاد" ارائه شده، اما در چنین شرایطی، می‌توان آن را "اتمام حجت" بخشی از نویسندگان با وزیر ارشاد دانست.

نویسندگان غایب و روزنامه‌نگاران حاضر

یکی از ویژگی‌های ظاهری اما اصلی این نامه، که بر محتوای آن نیز تأثیر گذاشته، حضور معنادار روزنامه‌نگاران حوزه کتاب یا نویسندگان جوان در میان امضاکنندگان است.

به همین میزان، جای خالی اسامی برخی از نویسندگان و شاعران و مترجمان پیشکسوت و باسابقه‌تر ایرانی محسوس است؛ کسانی چون محمود دولت‌آبادی، جواد مجابی، محمدعلی سپانلو، علی صالحی، احمدرضا احمدی، سیمین بهبهانی، علی‌اشرف درویشیان، جمال میرصادقی، سیدمهدی شجاعی، محمد بهارلو، مصطفی رحماندوست و ...

قطعا غیبت این افراد در میان امضاکنندگان، به معنای نداشتن اعتراض به سانسور نیست؛ بلکه برعکس، طی سال‌ها و حتی روزهای اخیر، تقریبا تمامی آنها اظهارات تندی را علیه سانسور موجود در ایران بیان داشته‌اند.

اگر غیبت این بخش مهم از نویسندگان باسابقه و همچنین حضور پرتعداد روزنامه‌نگاران و نویسندگان جوان را در فهرست امضاکنندگان نامه به وزیر ارشاد را "اتفاقی" ندانیم، شاید بهتر بتوانیم "جانِ خطرپذیر" نامه را درک کنیم؛ خطرپذیر، به این معنا که امضاکنندگان حاضرند شخص خود را به حکم قانون بسپارند، اما گزندی به اثرشان نرسد.

لب کلام امضاکنندگان نامه به وزیر ارشاد این است که آنان خواهان "رفتاری مشابه مطبوعات با کتاب" از سوی وزارت ارشاد هستند.

اما نگاهی گذرا به وضعیت مطبوعات ایران پس از دوم خرداد تاکنون نشان می‌دهد به غیر از مواضع و مطالب سیاسی، تعدادی از روزنامه‌ها یا مجله‌ها فقط به خاطر چاپ مطالب ادبی تهدید یا توقیف شده‌اند.

از توقیف روزنامه "شرق" به بهانه چاپ گفت‌وگویی با ساقی قهرمان و توقیف مجله "کارنامه" به این دلیل که فضاهای موجود در داستان‌ها و شعرهای این نشریه ادبی "خلاف عفت عمومی" است، گرفته تا اعتراض اخیر به چاپ شعری از منصور اوجی در مجله "بخارا" که از آن "توهین به چادر زنان" برداشت شد.

البته در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، هیچ کدام از نویسندگان انتظار حضور در دادگاه به اتهامی مرتبط با آثارشان را نداشتند. با این حال در مواردی، بخش اول خواسته‌ای که اکنون این نامه مطرح می‌کند یعنی "پاسخگویی قوه قضاییه" عملی شد، البته بدون تحقق ‌پیش‌شرط حذف سانسور.

یعقوب یادعلی و پدرام رضایی‌زاده، دو نویسنده‌ای بودند که هر یک به اتهام نوشتن اثر ادبی‌ به دادگاه رفتند؛ آن هم دادگاه‌هایی که گردانندگانشان چندان به فن ادبی و هنر نویسندگی آشنا نبودند.

بنابراین به غیر از اکثریت قریب به اتفاق ناشرانی که تجربه‌هایی مثل به آتش کشیده شدن کتاب فروشی نشر مرغ آمین را از سر گذرانده‌اند، آن بخش از نویسندگان غایب در این نامه، اعم از باسابقه و جوان، همچنان ترجیح می‌دهند آثارشان به طور "سنتی" سانسور شود، تا این که خودشان به شیوه "قرون وسطایی" محاکمه شوند.

راه میانه‌ برای ممیزی

اگر مثل سیاست خارجی جمهوری اسلامی، در زمینه فرهنگ و کتاب نیز اندکی امیدوارانه به دولت "امید" آقای روحانی نگاه شود، شاید به نظر آید همین نگرانی موجب شده که در نهایت وزیر ارشاد به این تصمیم برسد که ممیزی پیش از چاپ حذف نشود.

بنابراین در این شرایط، بهترین راه ممکن، همانطور که در برنامه‌های وزیر ارشاد آمده، اجرای اصل "مدارا و تساهل فرهنگی" است؛ به گونه‌ای که با وجود ممیزی پیش از چاپ، آثار ادبی در وزارت ارشاد دیگر خاک نخورند یا با تیغ سانسور مثله نشوند.

همچنین با تضمین بیشتر برای آزادی مطبوعات، علاوه بر خیال آسوده‌تر نویسندگان، فکر روزنامه‌نگاران از جمله روزنامه‌نگاران حوزه کتاب و ادبیات نیز راحت‌تر باشد.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
 
 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.