ناظران می‌گویند...

سیاست‌های جدید جمعیتی: مداخله‌ حکومت، مقاومت شهروندان

به روز شده:  10:25 گرينويچ - شنبه 19 اکتبر 2013 - 27 مهر 1392

مدیرکل دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت می گوید "هر خانواده ایرانی باید به طور متوسط ۳ فرزند داشته باشد." (ایسنا، ۲۵ مهر ۱۳۹۲) او تنظیم سیاست‌های جدید جمعیتی را جزء برنامه‌های صد روزه‌ وزارت بهداشت اعلام کرده است.

چهار پرسش در اینجا مطرح است: این سیاست‌های معطوف به متوسط سه فرزند برای هر خانواده چه می توانند باشند؟ آیا این سیاست‌ها کاهش جمعیت و پیری آن را هدف قرار داده‌اند؟ آیا اجرای آنها ممکن است؟ اگر این سیاست‌ها اجرایی شوند چه پیامدهایی خواهند داشت؟

ابعاد سیاست‌های جدید

بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت کشور در این سال ۷۵ میلیون و ۱۴۹ هزار و ۶۶۹ نفر بوده و نرخ رشد سالانه جمعیت از ۱.۶۲ درصد در دوره ۱۳۷۵-۱۳۸۵ به ۱.۲۹ درصد در دوره ۱۳۸۵ – ۱۳۹۰ رسیده است.

بعد خانوار در کل کشور نیز از حدود ۴ در سال ۱۳۸۵ به ۳.۵۵ در سال ۱۳۹۰ رسیده است. (عادل آذر، رئیس مرکز آمار کشور، ایسنا، ۳ مرداد ۱۳۹۱) این نتایج مقامات کشور را که به جمعیت به عنوان یکی از وجوه قدرت، جاه طلبی سیاسی و پیاده نظام ماشین سرکوب خود می نگریسته و مدعی مدیریت جهانی بودند نگران ساخته بود.

علی خامنه‌ای در مورد ضرورت تغییر سیاست کنترل جمعیت و اهمیت افزایش رشد آن می گوید: "بررسی‌های علمی و کارشناسی نشان می دهد که اگر سیاست کنترل جمعیت ادامه پیدا کند، به تدریج دچار پیری و در نهایت کاهش جمعیت خواهیم شد، بنابراین مسئولان باید با جدیت در سیاست کنترل جمعیت تجدید نظر کنند و صاحبان رسانه و تریبون از جمله روحانیون در جهت فرهنگ سازی این موضوع اقدام کنند." (کیهان، ۴ مرداد ۱۳۹۱)

"اگر رشد جمعیت با همین نرخ کنونی یعنی ۱.۲۹ اعلام شده ادامه پیدا کند سالانه حدود یک میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه خواهد شد. حتی اگر این نرخ در ده سال آینده مرتبا کاهش یافته و به حدود یک درصد برسد باز با توجه به افزایش جمعیت، سالانه حدود ۹۰۰ تا ۷۰۰ هزار نفر به جمعیت کشور اضافه خواهد شد."

آقای خامنه‌ای می خواهد جمعیت کشور تا دو برابر افزایش یابد: "کشورما با امکاناتی که دارد می تواند ۱۵۰ میلیون جمعیت داشته باشد. من معتقد به کثرت جمعیتم. هر اقدامی که می خواهد برای متوقف کردن رشد جمعیت انجام بگیرد بعد از ۱۵۰ میلیون انجام بگیرد." (سایت یوتیوب)

آیا جمعیت کشور رو به کاهش و پیر شدن است؟

اگر رشد جمعیت با همین نرخ کنونی یعنی ۱.۲۹ اعلام شده ادامه پیدا کند سالانه حدود یک میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه خواهد شد. حتی اگر این نرخ در ده سال آینده مرتبا کاهش یافته و به حدود یک درصد برسد باز با توجه به افزایش جمعیت، سالانه حدود ۹۰۰ تا ۷۰۰ هزار نفر به جمعیت کشور اضافه خواهد شد.

از این جهت جمعیت کشور رو به کاهش نخواهد گذارد و سیاست‌های جمعیتی اعلام شده نیز نه در پی متوقف کردن کاهش جمعیت بلکه در پی افزایش رشد خواهند بود.

در آینده به علت کاهش نرخ رشد، میانگین سنی کشور کاهش خواهد یافت اما هنوز نمی توان میانگین حاصل را نمایانگر پیر شدن جمعیت دانست. میانگین سنی کشور از ۲۷.۹۷ سال در سال ۸۵ به ۲۹.۸۶ سال در سرشماری سال ۱۳۹۰ رسیده است که هنوز حکایت از جوانی نرخ میانگین دارد.

در سال ۸۵ بیشترین جمعیت کشور مربوط به گروه سنی ۲۰ تا ۲۴ بوده که در سال ۹۰ به گروه سنی ۲۵ تا ۲۹ سال رسیده است. این گروه سنی همچنان جوان تلقی می شود و نه میانسال یا پیر، و با پیری فاصله‌ی بسیار دارد.

بالا رفتن میانگین سنی جمعیت نکته‌ای منفی نیست اگر به افزایش امید به زندگی با افزایش میانگین سنی توجه کنیم. بنا به آمارهای موجود امید به زندگی در سال ۸۵ در میان مردان ۷۱.۱ بوده که در سرشماری ۹۰ به ۷۲.۱ رسیده است. همچنین امید به زندگی در زنان از ۷۳.۱ سال در سال ۸۵ به ۷۴.۶ در سال ۹۰ رسیده است.

جمعیت کشور در دهه‌ ۱۳۶۰ با رشد غیر عادی ۳.۶ درصد، هرمی غیر عادی در میان کشورهای همسایه و هم عرض ایجاد می کرد. تغییر این هرم نه تنها به معنی عادی شدن رشد جمعیت بلکه به معنای گذار کشور از شرایط غیر عادی جنگ بود.

تنها با فرض برنامه ریزی حکومت برای درگیر شدن در جنگی دیگر می توان بازگشت به نرخ های رشد سابق را توجیه کرد. اگر عنصر جنگ طلبی را کنار بگذاریم، مسئله‌ای که باقی می ماند این است که مقامات حکومتی جمهوری اسلامی می خواهند با افزایش رشد جمعیت همواره انبوهی از فقرا پشت اتومبیل آنها در سفر به شهرستان‌ها و روستاهای کشور بدوند.

امکان اجرا

دولت احمدی نژاد در جهت خلاف سیاست کنترل جمعیت در دولت‌های هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی اقدام کرد و ناموفق ماند. طرح‌هایی مثل واریز یک میلیون تومان به حساب نوزادان در همین جهت دنبال شد که البته با کمبود بودجه مواجه شد.

"دست دولت روحانی با حدود ۵۰ درصد کسری بودجه و حتی ناتوانی از پرداخت یارانه‌ها در این قلمرو که حتما بار مالی دارد بسته است. سیاست‌های تنبیهی نیز مانند عدم توزیع وسایل پیش گیری قبلا انجام شده و تاثیر اندکی داشته است. بنابراین تنها کاری که می ماند اقدامات نمایشی برای راضی کردن رهبر کشور است."

بلافاصله بعد از سخنان خامنه‌ای در ۴ مرداد ۱۳۹۱، دولت اعتبارات مربوط به کنترل جمعیت را لغو کرد (مدیرکل سلامت خانواده، جمعیت و مدارس وزارت بهداشت، خبر آنلاین، ۴ مرداد ۱۳۹۱) و کمیسیون اجتماعی مجلس نیز طرح افزایش جمعیت کشور را در دستور کار قرار داد (فارس، ۴ مرداد ۱۳۹۱). این طرح حدود شش ماهی در دوره‌ انتقال دولت مسکوت مانده و اکنون دولت جدید در پی اجرای آن برآمده است.

در این که با دستور نمی توان جمعیت کشور را افزایش داد شکی نیست. حتی کشورهایی مثل چین که در این حوزه دخالت کرده‌اند دستورات آنها در جهت کاهش بوده است و نه افزایش. اگر دولت بخواهد رشد جمعیت کشور را در یک دوره‌ پنج ساله به همان حد ۱.۶ برساند به دسته‌ای از سیاست‌های تشویقی و تنبیهی نیاز دارد.

دست دولت روحانی با حدود ۵۰ درصد کسری بودجه و حتی ناتوانی از پرداخت یارانه‌ها در این قلمرو که حتما بار مالی دارد بسته است. سیاست‌های تنبیهی نیز مانند عدم توزیع وسایل پیش گیری قبلا انجام شده و تاثیر اندکی داشته است. بنابراین تنها کاری که می ماند اقدامات نمایشی برای راضی کردن رهبر کشور است.

حتی شهروندان ایرانی در مناطق روستایی و مناطق محروم کشور به تدریج به این خودآگاهی می رسند که اخلاقا و عقلا پسندیده نیست در کشوری که آینده‌ای برای نسل بعد متصور نیست فرزندان زیادی داشته باشند.

بعد خانوار نه تنها در مناطق شهری و استان‌های مرکزی بلکه در مناطق روستایی و استان‌های محروم اکثرا به زیر چهار نفر کاهش یافته است. در سال ۱۳۹۰ بُعد خانوارهای شهری ۳.۴۸ و بعد خانوارهای روستایی ۳.۷۳ بوده است.

پیامدها

سیاست جمعیتی رهبر ایران برای رسیدن به جمعیت ۱۵۰ میلیونی صرفا به تولید فقرای بیشتر می انجامد و مردم ایران نیز این نکته را به خوبی دریافته‌اند که خود آگاهانه از داشتن متوسط بیش از دو فرزند پرهیز می کنند.

سرمایه گذاری بر منابع نفت و گاز کشور که منبع اصلی درآمد آن است تقریبا متوقف شده است. درآمد ایران از نفت و گاز در آینده نه تنها افزایش نخواهد یافت بلکه کاهش خواهد یافت.

تولید و صادرات نفت کشور به گفته‌ همه‌ کارشناسان نفتی از جمله مقامات جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر رو به کاهش بوده است: "کاهش فروش نفت، کاهش ۱۷ درصد صادرات غیرنفتی، کاهش ۴۰ درصدی تولیدات پتروشیمی و میعانات گازی و در نهایت کاهش درآمد ۱۷ الی ۱۸ درصدی در سه‌ماهه اخیر" (وزیر اقتصاد در مجلس، تابناک، ۶ مرداد ۱۳۹۱) در یک سال اخیر فروش نفت کشور ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش داشته است. این یعنی فقیرتر شدن همین جمعیت ۷۵ میلیونی موجود که بنا به میانگین هزینه‌ خانوار و حداقل نرخ های دستمزد حدود هفتاد درصد آنها زیر خط فقر زندگی می کنند.

"دو برابر کردن جمعیت کشور میزان افرادی را که زیر خط فقر زندگی می کنند با فرض خوش بینانه‌ ثابت ماندن نرخ افراد زیر خط فقر- یعنی حدود ۷۰ درصد- از ۵۰ میلیون موجود به حدود ۱۰۵ میلیون خواهد رساند.اقتصاد رانتی کشور تنها می تواند حدود پنج درصد از جمعیت کشور را در هر دولت مرفه نگاه دارد. "

تحریم‌های اقتصادی به تشدید آهنگ خروج سرمایه‌ها از کشور در فضای نا امنی و بی اعتمادی دامن زده است. بدون سرمایه‌های انباشته‌ مالی و نیروی تحصیل کرده و کار آفرین نمی توان برای جمعیت موجود کشور شغل ایجاد کرد چه برسد به دو برابر جمعیت موجود.

نرخ‌های واقعی بیکاری در کشور بالای بیست در صد و برای فارغ التحصیلان دانشگاهی میان ۳۰ تا ۴۰ درصد است. کند شدن رشد اقتصادی در سال‌های اخیر نیز علی رغم درآمدهای نجومی نفتی وضعیت را بدانجا رسانده که بر اساس برآورد صندوق بین المللی پول رشد اقتصادی ایران در سال ۱۳۹۰ به حدود صفر رسید و در سال ۱۳۹۲ نیز بر اساس برآورد بانک جهانی و سخن مقامات دولت روحانی رشد اقتصادی کشور منفی ۵.۴ درصد بود. با این خروج سرمایه و ارقام رشد اقتصادی انتظار نمی رود جمعیت فقیر از نردبام طبقات اقتصادی بالا روند.

دو برابر کردن جمعیت کشور میزان افرادی را که زیر خط فقر زندگی می کنند با فرض خوش بینانه‌ ثابت ماندن نرخ افراد زیر خط فقر- یعنی حدود ۷۰ درصد- از ۵۰ میلیون موجود به حدود ۱۰۵ میلیون خواهد رساند.

اقتصاد رانتی کشور تنها می تواند حدود پنج درصد از جمعیت کشور را در هر دولت مرفه نگاه دارد و حدود بیست و پنج درصد نیز با اتکا به رانت‌هایی که در گذشته داشته یا سر ریز رانت‌ها و امتیازات طبقه‌ مرفه یا موفقیت تصادفی تلاش‌های فردی می تواند زندگی مقبولی داشته باشد.

بحث دیگر ظرفیت کشور است. تنها وجود منابع طبیعی برای ازدیاد جمعیت کشور کافی نیست. مدیریت این منابع و چگونگی بهره گیری از آنها اهمیت بیشتری دارد. ظرفیت موجود مدیریت و سیاست‌های موجود اقتضای جمعیت بیشتر را ندارد.

مقامات جمهوری اسلامی نشان داده‌اند که کارایی لازم را برای اداره‌ جمعیت موجود کشور ندارند و افزایش جمعیت بر مشکلات مردم می افزاید تا باری از دوش آنها بردارد.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
  • اظهارنظر شماره 22.

    این اظهار نظر حذف شده است زیرا مسئولان صفحه آن را بر خلاف مقررات صفحه تشخیص داده اند . مقررات صفحه.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 21.

    سياست افزايش جمعيت در ايران وقتي جواب ميدهد كه مشوق هاي مالي به دنبال داشته باشد. در دهه 60 براي واگذاري امتياز مسكن به كارمندان به هر فرزندي امتياز تعلق مي گرفت و همين باعث انفجار جمعيتي و يا آن چيزي شد كه به ببي بوم معروف است.
    هم اكنون به دليل تحريم ها ، دولت در موقعيتي نيست كه بتواند چنين وعده هايي بدهد. مشوق هاي ازدواج نظير وام كه مقدارش در برابر هزينه هاي ازدواج خيلي كم است به ندرت پرداخت مي شود. هزينه هاي پزشكي قبل و بعد از زايمان هم به شدت بالارفته است. دولت تقريباً همه كمك هاي خود در اين خصوص را قطع و اميدي به سرگيري آنها نيست.
    اين بار سياست تشويق مواليد ، شانس كمي براي موفقيت دارد.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 20.

    متاسفانه مدیریت نادرست منابع بخصوص در دوره 8 ساله ریاست جمهوری احمدی نژاد، باعث از بین رفتن بسیاری از فرصتهای شغلی و آموزشی که حتی قبل از این دوره نیز کفاف جمعیت موجود را نمیداد، شده است. به نظر من سیاست افزایش جمعیت خامنه ای، تنها در جهت افزایش تعداد مزدوران و کاهش قیمت آنهاست. به این ترتیب افراد بسیار بسیار بیشتری از فشار فقر و بیکاری روی به عضویت در بسیج و سپاه و سایر نهادهای سرکوب می آورند و برای رسیدن به مدارج بالاتر در این نهادها، بسیار ساده تر تن به اعمال غیرانسانی و اطاعت بی چون و چرا میدهند. شاهد این ادعا، تجربه شخصی من در زمان تحصیل در دبیرستان (حدود 10 سال پیش) در ایران است که با وعده تخفیف در مدت خدمت سربازی، دانش آموزان ترغیب به عضویت در بسیج می شدند.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 19.

    عکس این خبر کمی بد انتخاب شده. از یک دختر بچه ایرانی عکس های بهتری وجود دارد.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 18.

    خیلی جالبه که لحن این متن کاملا از هدفی که دنبالش هست پرده بر میداره و اونم چیزی نیست جز یک عوام(البته تعداد کم)فریبی دیگر.

 

نظرات 5 از 22

 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.