ناظران می‌گویند...

تدبیر در ژنو، امید در بن‌بست اختر

به روز شده:  16:40 گرينويچ - شنبه 09 نوامبر 2013 - 18 آبان 1392

این روزها فعالان سیاسی منتقد حکومت ایران در ارزیابی عملکرد حسن روحانی مردد هستند. از یک سو شرایط سیاسی داخل کشور را می‌بینند که نه تنها نسبت به دوران احمدی‌نژاد تغییر جدی پیدا نکرده بلکه از برخی جهات بدتر هم شده‌ است.

برخورد با اقلیتهای قومی و مذهبی شدیدتر شده و موج اعدام‌ها و ترورها دوباره آغاز شده‌است. کنترل شدید مطبوعات کماکان ادامه دارد. اغلب محبوسین، کماکان در زندان و رهبران همچنان در حصرند، مدیریت‌های سیاسی و فرهنگی در دولت جدید هم عمدتا به افرادی واگذار شده که سابقه سیاسی و فرهنگی قابل دفاعی ندارند.

خلاصه اینکه کارنامه عملکرد سیاسی و فرهنگی صد روز نخست دولت حسن روحانی، نقاط درخشان زیادی ندارد. اما از سوی دیگر عملکرد روحانی در دو حوزه اقتصاد و سیاست خارجی در مجموع قابل دفاع است. همین عدم توازن در عملکرد باعث شده مخالفان حکومت با تردید درباره عملکرد روحانی قصاوت کنند.

اصلی‌ترین دغدغه آنها این است که مبادا دولت روحانی پس از حصول توافق در موضوع هسته‌ای و کاهش فشارهای بین‌المللی، مسائل داخلی را فراموش کند و جامعه بین‌المللی هم وضعیت حقوق‌بشر و آزاد‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در ایران را قربانی توافق هسته‌ای کند.

"اصلی‌ترین دغدغه آنها این است که مبادا دولت روحانی پس از حصول توافق در موضوع هسته‌ای و کاهش فشارهای بین‌المللی، مسائل داخلی را فراموش کند و جامعه بین‌المللی هم وضعیت حقوق‌بشر و آزاد‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در ایران را قربانی توافق هسته‌ای کند"

این تردید موجب نوعی انفعال در مخالفان شده‌است. تا جایی که در مذاکرات چند روز اخیر در ژنو که شاید مهم‌ترین مذاکرات ۵۰ سال اخیر ایران باشد اپوزیسیون حکومت ایران، ناظر منفعل تحولات بوده‌است.

اما علت این عدم توازن در عملکرد روحانی چیست؟ به نظر می‌رسد این وضعیت ناشی از تحلیلی است که روحانی از موقعیت خود در ساختار قدرت ایران دارد.

تجربه نشان داده ساختار قدرت حاکم در ایران به گونه‌ای است که اگر بخواهد می‌تواند رئیس جمهور یعنی بالاترین مقام منتخب مردم را «بی‌قدرت» کند. یک رئیس جمهور بی‌قدرت ظاهرا مقام دوم کشور است اما عملا قدرت اجرای نظراتش را ندارد.

بی‌قدرت کردن رئیس جمهور یک تصمیم نیست بلکه یک فرایند است. یعنی نیاز به مقدمات و اقداماتی دارد که زمان می‌برد.

معمولا این فرایند از طریق متلاشی کردن تشکیلات و نهادهای سیاسی و مدنی حامی رئیس جمهور توسط قوه قضاییه و نهادهای امنیتی و نیز قطع ارتباط رئیس‌جمهور با بدنه اجتماعی حامی او از طریق کنترل رسانه‌ها و تهاجم تبلیغاتی به او آغاز شده و با محدود کردن اختیارات قانونی او توسط نهادهای دیگر به پایان می‌رسد.

خاتمی از سال ۷۹ تا ۸۴ و احمدی‌نژاد از ۸۹ تا ۹۲ مثالهای خوبی از یک رئیس جمهور بی‌قدرت هستند. چه موقع ساختار قدرت تصمیم به بی‌قدرت کردن رئیس جمهور می‌گیرد؟ هر وقت احساس کند قدرت او در کنترل مطلق ساختار حاکم نیست.

روحانی بهتر از هر کسی می‌داند چقدر ساده ممکن است در ساختار قدرت ایران، «بی‌قدرت» شود و خوب هم می‌داند این فرایند از همان روز نخست ریاستش آغاز شده‌است. او برای اینکه این فرایند را متوقف کند به یک «دست‌آورد فوری» احتیاج دارد.

این دست‌آورد حتی اگر تاثیر سریع یا جدی بر شرایط کشور نداشته باشد اعتبار سیاسی او و ارتباطش با مردمی که به او رای داده‌اند را برای مدتی تثبیت می‌کند. این سرمایه‌ای است که روحانی به شدت محتاج آن است.

او فاقد سرمایه سیاسی ناشی از تشکیلات و احزاب حامی و یا سازماندهی موثر هواداران است، نظیر آنچه خاتمی و هاشمی داشتند. همچنین جذابیت‌های شخصی (نظیر آنچه خاتمی برای عده‌ای و احمدی‌نژاد برای عده دیگری داشت) را هم ندارد.

او معمولی‌ترین رئیس جمهور دو دهه اخیر ایران است و بی‌قدرت کردن یک رئیس جمهور معمولی، کار سختی نیست.

آنچه این روزها در ایران می‌گذرد نشان می‌دهد روحانی این دست‌آورد فوری را در مذاکرات هسته‌ای جست‌وجو می‌کند. جایی که هم در آن توانایی شخصی دارد و هم از نظر اقتصادی برای دولت او مهم است.

ظاهرا او ترجیح داده به جای آنکه انرژی خود را ابتدا صرف مسائل سیاست داخلی کند که می‌تواند موجب حساسیت ساختار قدرت حاکم شود، ابتدا به یک موفقیت سریع در مذاکرات هسته‌ای رسیده و از این طریق موقعیت سیاسی خود در داخل را تقویت کند.

روحانی می‌داند که موقعیت او در بین رای‌دهندگان دیروز و مطالبه‌گران امروز، شکننده و متزلزل است و به همین دلیل برای رسیدن به توافق با جامعه بین‌المللی شتاب دارد. تبعات اقتصادی تحریم‌ها که دولت را فلج کرده هم مزید بر علت شده‌است.

اگر روحانی بتواند این موفقیت فوری و تبلیغاتی را در خارج کسب کند آنگاه وزن سیاسی او در داخل افزایش خواهد یافت و بهتر می‌تواند در سیاست داخلی مانور دهد.

"خاتمی از سال ۷۹ تا ۸۴ و احمدی‌نژاد از ۸۹ تا ۹۲ مثالهای خوبی از یک رئیس جمهور بی‌قدرت هستند. چه موقع ساختار قدرت تصمیم به بی‌قدرت کردن رئیس جمهور می‌گیرد؟ هر وقت احساس کند قدرت او در کنترل مطلق ساختار حاکم نیست."

البته این تحلیل مبتنی بر این فرض است که روحانی می‌داند که اگر می‌خواهد برای هشت سال رئیس جمهوری قدرتمند باشد به تشکیلات وسازماندهی سیاسی و بسیج نیروهای اجتماعی احتیاج دارد و برای این کار چاره‌ای جز نزدیکی به اصلاح‌طلبان نخواهد داشت.

این فرضی است که مشاهدات تاییدش می‌کند. ضمن اینکه نقل قول اخیر از میرحسین موسوی مبنی بر حمایت از دولت احتمالا ناشی از همین نگاه بوده‌است.

در مجموع به نظر می‌رسد روحانی دست به یک قمار سیاسی زده‌است. او تمام قدرت سیاسی خود را که صرفا به واسطه رای مردم به دست آورده در مذاکرات هسته‌ای سرمایه‌گذاری کرده‌است. او حتی حاضر شده به قیمت جلب حمایت رهبری در این حوزه، خط قرمزهای او در حوزه سیاست داخلی را رعایت کند.

اگر این قمار به نتیجه برسد و او از مذاکرات سریلند خارج شود آنگاه با دستی پرتر وارد عرصه دشوارتر سیاست داخلی خواهدشد. اما اگر مذاکرات به نتیجه نرسد عملا روحانی اولین رئیس جمهوری خواهد بود که در همان سال اول ریاستش با قدرت واقعی خداحافظی کرده‌است.

زیرا هم اعتبار در قدرت را از دست داده هم اعتبار در جامعه را. با این وصف باید منتظر نشست و دید که آیا تدبیر در ژنو، امید گشایش در بن‌بست اختر را موجب خواهدشد.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 17.

    متاسفم برای کسانی که فقط به فکر درست شدن " اقتصاد " هستند بدون اینکه از اقتصاد و کنش هاش سر رشته ای داشته باشند. رونق اقتصادی در گرو " سیاست گذاریهای درست " در عرصه تصمیم گیری و تصمیم گیری درست در گرو " جو آزاد و با ثبات " اجتماعی است که منافع ملی را در نظر بگیرد, نه منافع جمهوری اسلامی. اگر مذاکرات به نتیجه برسد و فشار برداشته شود, وضع داخلی به مراتب بدتری نسبت به قبل خواهیم داشت.
    از جمهوری اسلامی دل خوشی ندارم, ولی واقعا به اتاق فکر جهوری اسلامی احترام می گذارم. کاملا خصوصیات شخصیتی ایرانی ها را شناخته و به نحو احسن برای سرکار ماندن از آنها استفاده کرده. متاسفانه جزو معدود مردمی هستیم که هر چه فشار بیشتر بر ما وارد کنند, ما ساکتتر و حرف شنو تر می شویم. به قول معروف به مرگ می گیرند که به تب راضی شویم. تا اخلاقمان همین است, روز به روز بدتر از دیروز.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 16.

    این کسانی که نوشته اند اول اقتصاد را درست کند ، بعدا اگر وقتی شد به سراغ حقوق مردم ، زندانی سیاسی و سایر امور هم می رویم خوب است از خودشان بپرسند چرا وضع اقتصاد به این فلاکت افتاده. تحریم ها مال 7-8 سال است ولی اقتصاد ایران 34 سالدر قهقرا بوده.
    اتفاقا همین « سو دموکراسی » عامل این وضع فلاگت بار فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی است.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 15.

    آقای نیما نامداری در کشو فعلا الویت چیزی دیگریست روحانی اقتصاد و پرونده هسته ای درست کنه و وضع کشور طبیعی بشه من خودم 4 سال دیگه دوباره میرم بهش رای میدم حالا فیس بوک و زندانیان سیاسی هم آزاد نشدند که نشدند هر کاری بعدا خواستند بکنند . چهار سال پیش یک دعوای بین خودشون سر قدرت بود بیخود هم یک سری کشته شدند.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 14.

    آقای نیما نامداری تحلیلگر سیاسی، خیلی تحلیل ضعیفی ارائه کردی. با واقعیت خیلی فاصله داره.برو یکم مطالعه کن.
    آقای روحانی نه با حمایت اصلاح طلبها بلکه با حمایت رهبری روی کار اومد. همینطور که رهبر بارها گفته ازاین که روحانی انتخاب شده خیلی خوشحالند.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 13.

    در مرحله نخست آقای روحانی اقتصاد کشور سر و سامان بده مشکل ایران فعلا آزادی های سیاسی رفع فیلتر سایت ها نیست بیشتر کسانی که به آقای روحانی رای دادند از وضع اقتصاد کشور و سیاست خارجی کشور ناراضی بودند

 

نظرات 5 از 17

 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.