ناظران می‌گویند...

جنبش دانشجویی و دولت روحانی

به روز شده:  11:28 گرينويچ - چهارشنبه 25 دسامبر 2013 - 04 دی 1392

آخرین روز پاییز سال ۹۲ کیانوش آسا بعد از چند سال دوباره به دانشگاه علم و صنعت بازگشت. کیانوش دانشجویی است که در جریان اعتراضات بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ با گلوله نیروهای امنیتی در خیابانهای تهران جان باخت.

این بار تصاویر کیانوش بود که در یک تجمع درون دانشگاهی بر سر دست دانشجویان بود. دانشجویانی که شاید بعد از درگذشت کیانوش به علم و صنعت آمده اند و هیچ خاطره مشترکی با او ندارند. با این حال به ابتکار خود محلی را در دانشگاه به نام پارک شهید کیانوش آسا نامگذاری کردند.

همه اینها یعنی اینکه جنبش دانشجویی بعد از سه سال دوباره از خواب زمستانی بیدار شده و دوران جدیدی از فعالیت های دانشجویی آغاز شده است.

دوران ریاست احمدی نژاد روزهای تلخ جنبش دانشجویی بود. داستان زندان، اخراج، ممنوع الورود شدن فعالان دانشجویی، تعلیق تشکل ها و نشریات به یک ماجرای تکراری تبدیل شده بود.

کمتر روزی بود که بدون اعمال فشار بر فعالان و یا گروههای دانشجویی شب شود. اسفند ۸۷ حتی مسئولین دانشگاهها تا آخرین ساعات آخرین روز اداری سال جلسه می گذاشتند تا انجمن های اسلامی را به دلیل عضویت در دفترتحکیم وحدت (طیف علامه) منحل کنند.

بعد از انتخابات و رخداد جنبش سبز این فشارها شدت بی سابقه ای یافت تا جایی که با فروکش کردن امواج جنبش سبز دانشگاهها هم وارد دوره ای از رکود شدند.

انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوی اما جان دوباره ای به جنبش دانشجویی و نسل جدید دانشجویان داد.

"انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوی اما جان دوباره ای به جنبش دانشجویی و نسل جدید دانشجویان داد. یک مقایسه ساده بین گزینه هایی چون جعفر توفیقی، میلی منفرد و فرجی دانا که سرانجام ردای وزارت را پوشید؛ با دانشجو وزیر علوم احمدی نژاد کافی است تا ارزش فضای جدید را برای دانشجویان دریابیم."

یک مقایسه ساده بین گزینه هایی چون جعفر توفیقی، میلی منفرد و فرجی دانا که سرانجام ردای وزارت را پوشید؛ با وزیر علوم احمدی نژاد کافی است تا ارزش فضای جدید را برای دانشجویان دریابیم.

مهر ماه امسال تعداد کمی از دانشجویان ستاره دار موفق شدند دوباره به دانشگاه برگردند. برخی از روسای دانشگاهها همچون شریعتی رییس سخت‌گیر دانشگاه علامه طباطبایی هم بعد از سالها از ریاست برکنار شدند.

با این حال هنوز تعدادی از دانشجویان زندانی هستند؛ عده زیادی از ستاره دارها نتوانسته اند به دانشگاه برگردند؛ و روسای بسیاری از دانشگاهها هنوز منصوبان وزارت علوم احمدی نژاد هستند.

اما همین احساس که دیگر قرار نیست دولت خود در صف اول سرکوب دانشجویان بایستد امید دوباره ای به نسل جدید دانشجویان داده است. نسل جدیدی که شاید بیشتر آنها بعد از سال ۸۸ وارد دانشگاه شده اند و به آرامی گامهای نخست فعالیت دانشجویی را برمی دارند.

به نظر می رسد رابطه نسل جدید فعالان جنبش دانشجویی با دولتمردان در شرایط مناسبی قرار دارد. سخنرانی حسن روحانی در دانشگاه بهشتی با استقبال بالای دانشجویان روبرو شد. بخش زیادی از دانشجویان در تقابل با بسیج دانشجویی در قامت هواداران روحانی وارد صحنه شدند.

حضور جواد ظریف وزیر امور خارجه دولت در دانشگاه تهران نیز استقبال پرشور فعالان دانشجویی و سایر دانشجویان را در پی داشت.

دانشجویانی که پیش از این دلبسته جنبش سبز بودند پیروزی روحانی و دولت وی را دستاورد خود می دانند و می کوشند تا از این دستاورد در برابر جریان های اقتدارگرای حکومت حفظ و حراست کنند.

شاید بتوان این رابطه را از جهاتی شبیه رابطه دانشجویان با دولت خاتمی در روزهای نخست پیروزی وی دانست.

نگاهی مختصر به دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی نشان می دهد رابطه دانشجویان با دولت وی روندی از ستایش تا ستیز را طی کرد.

روزهای نخست پیروزی خاتمی دوران ماه عسل دانشجویان و دولتمردان بود. دانشجویان خاتمی را می ستودند و او را همچون رهبری تصویر می کردند که قهرمانانه ایران را از راه دشوار آزادی عبور خواهد داد.

سخنرانی های خاتمی در دانشگاه با شور و هیجانی باورنکردنی همراه می شد. خاتمی از آشتی دین و آزادی می گفت و دانشجویان با شعارهای خود او را یاری می کردند. وزرایی چون عبدالله نوری و مهاجرانی هم قهرمانان دانشجویان در آن روزها بودند.

جنبش دانشجویی به عنوان مدافعان خاتمی هیچ گونه نقدی را بر دولت وی برنمی تابید و حتی نقدهای دلسوزانه را کارشکنی در مسیر دولت تعبیر می کرد.

روند حمایت پرشور از دولت خاتمی اما دیری نپایید و فاجعه کوی دانشگاه اولین ضربه را به اعتماد دانشجویان به خاتمی وارد کرد. دانشجویان معترض و زخم خورده که منتظر حضور خاتمی در میان خود و پیگیری فاجعه کوی بودند در ابتدا با سکوت خاتمی روبرو شدند.

"اصلاح طلبان که گمان می کردند حمایت گسترده مردمی همیشگی است به اندازه کافی به حامیان اصلی خود یعنی دانشجویان و خواسته های آنها توجه نمی کردند."

خاتمی زمانی که بعد از سرکوب اعتراضات دانشجویان به سخن آمد تنها به ذکر این نکته بسنده کرد که بازداشت شدگان دانشجو نبوده اند و اعتراضات دانشجویان را شورش و بلوا خواند.

دانشجویان که در ابتدا امید زیادی به خاتمی بسته بودند احساس آزردگی می کردند و عملکرد وی را غیرمسئولانه می دانستند. شاید تمرکز دو نقش متعارض رهبری جنبش اصلاحات و ریاست دولت در شخص خاتمی سبب شده بود تا او از ایفای بهینه هر دو باز بماند.

رابطه دانشجویان با خاتمی بعد از کوی دانشگاه هیچ گاه به شکل اول بازنگشت. در تمام سالهای بعدی ریاست جمهوری خاتمی محبوبیت او و دولتش در میان دانشجویان رو به افول بود.

فعالان جنبش دانشجویی از او انتظار ایستادگی بیشتری داشتند و عقب نشینی های خاتمی در برابر اقتدارگرایان آنها را مایوس می کرد. دانشجویانی که روزی در کار ستایش خاتمی بودند به آرامی در وضعیت ستیز با او و دولتش قرار گرفتند.

عبور از خاتمی در دستور کار قرار گرفت و کار به آنجا رسید که سال ۸۴ دفترتحکیم وحدت به عنوان قوی ترین سازمان دانشجویی منتقد انتخابات ریاست جمهوری را تحریم کرد.

آخرین ۱۶ آذر خاتمی در سال ۸۳ روز عجیبی بود. دانشجویان فریاد می کشیدند اما این بار نه در حمایت او که برای اعتراض و خاتمی تهدید می کرد که دستور می دهم شما را از سالن بیرون کنند. این تصویر هیچ شباهتی با نخستین حضور خاتمی در دانشگاه نداشت.

در تحلیل این روند عوامل زیادی را می توان موثر دید. یک سوی ماجرا روحیه افراط و تفریط ایرانی است که خوش استقبال و بد بدرقه است. روز دیگری او را به زمین می زند و دیگر هیچ نقطه مثبتی را در کارنامه اش نمی بیند.

اما بخش دیگری از مساله را باید در بی توجهی خاتمی به پایگاه اجتماعی خود دید.

اصلاح طلبان که گمان می کردند حمایت گسترده مردمی همیشگی است به اندازه کافی به حامیان اصلی خود یعنی دانشجویان و خواسته های آنها توجه نمی کردند.

"آخرین ۱۶ آذر خاتمی در سال ۸۳ روز عجیبی بود. دانشجویان فریاد می کشیدند اما این بار نه در حمایت او که برای اعتراض و خاتمی تهدید می کرد که دستور می دهم شما را از سالن بیرون کنند. این تصویر هیچ شباهتی با نخستین حضور خاتمی در دانشگاه نداشت."

آنها در پاسخ به انتقادات فعالان دانشجویی گاهی با زبان تهدید و تمسخر سخن می گفتند. و این چیزی نبود که واکنش دانشجویان جوان را در پی نداشته باشد.

امروز اما جنبش دانشجویی و دولت روحانی این شانس را دارند که با نگاهی انتقادی تجربه دوره خاتمی را بررسی کنند و از تکرار دور باطل "ستایش تا ستیز" بپرهیزند.

دانشجویان می توانند از ابتدا راه قهرمان سازی از دولتمردان را نروند و خود را در نقش حامیان انتقادی دولت تعریف کنند.

حامیانی که هر جا اقدام مثبتی از دولت ببینند آن را تایید می کنند و هرجا که دولت قدمی کج گذاشت او را به پرسش می کشند و نقد می کنند.

از سوی دیگر می توان این انتظار را داشت که دولت روحانی هم توجه کافی را به خواسته ها و مطالبات پایگاه اجتماعی خود در دانشگاه داشته باشد.

روحانی به خوبی می داند که اگر بخواهد قدمی برای اصلاح امور بردارد با دشواری های فراوانی روبرو خواهد شد و در این مسیر چاره ای ندارد جز اینکه به کسانی تکیه کند که با رای خود او را به ریاست جمهوری رساندند.

همان کسانی که در جشن پیروزی بیش از روحانی نام موسوی و کروبی را تکرار می کردند.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
  • اظهارنظر شماره 2.

    این اظهار نظر حذف شده است زیرا مسئولان صفحه آن را بر خلاف مقررات صفحه تشخیص داده اند . مقررات صفحه.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 1.

    علت اصلی جدایی دانشجویان از خاتمی ، طفره رفتن او از مبانی دموکراسی بود.
    استراتژی ناکارآمد " انتخاب بین بد و بدتر " را ملت - باهدایت دانشجویان- در 16 سال پیش برای پیشبرد اهداف دمکراسی طلبانه اما با انتخاب خاتمی اصلاح طلب بکار بست – که تا حدی هم جواب داد گرچه اندک – اما بکار گیری یک استراتژی ثابت در طول زمان متغیر ، از مشکلات نخواهد کاست که خواهد افزود.گرچه هنوز هم به مهندسی بودنِ انتخابات 92 اعتقاد دارم اما کوتاه آمدنِ طیفی از دانشجویان را – که معتقدند نباید خیلی هم روشن فکر بود وگرنه پول برقتان زیاد خواهد شد !! – را درست نمیدانم . برای بدست آوردن هر چیزی ؛ بیش از دانش به شهامت نیاز است و در این مقطع تاریخی برای رسیدن به یک ایران دمکراتیک ، پذیرش ترس هایمان با رویکرد انتخاب صفر- یک " موثرتر از ورود به دورباطل یکی به نعل و یکی به میخ زدن است چرا که این اصلاح طلبی به سبک خاتمی بود که راه را برای ورود تندروها باز کرد. باور کنید که راهی برای مقابله با دیکتاتوری نیست جز اینکه به هیچ چیز بغیر یک دمکراسی ناب رضایت ندهیم .

 
 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.