ناظران می‌گویند...

مذاکرات اتمی با ایران در ۲۰۱۴ ؛ گفت و گوهایی برای منافع چند جانبه

به روز شده:  20:31 گرينويچ - چهارشنبه 01 ژانويه 2014 - 11 دی 1392

در توافق روز ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ برنامه عملیِ مشترکی طرح ریزی شد تا راه حل جامعی برای اطمینان از آیندۀ صلح آمیز برنامه جنجنال‌برانگیز هسته ای ایران بدست آید.

این ها کلمات خشکی هستند در وصف پیشرفت غیرمنتظره ای که شاید در نهایت بتواند بحرانی را که ممکن بود سبب جنگ جدیدی در خاورمیانه شود حل کند، بحرانی که پیمان‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) را که یکی از ارکان امنیت بین‌المللی است تهدید می‌کرد.

رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، باراک اوباما، و آیت الله خامنه‌ای رهبر ایران، با وجود خطراتی که ناشی از مخالفت‌های گزنده داخلی در تهران و واشنگتن در برابر سازش با طرف مقابل بود، مذاکراتشان را برای رسیدن به توافق ادامه دادند.

توافق معانی مثبتی نیز دارد هم برای آینده ایران و مردمش که از عملکرد دولت پیشین خود زیان دیده‌اند و هم برای بهبود رفتار ایران در بحران‌های متعدد خاورمیانه.

اما آیا در گذشته شاهد چنین مثبت اندیشی‌ای نبوده‌ایم؟ هم بله و هم خیر.

خیر، چرا که تا سال ۲۰۱۳ آمریکا و شرکایش در مذاکره با ایران (بریتانیا، چین، فرانسه، آلمان و روسیه) قادر به توافق بر سر قدم بعدی مذاکرات نبودند: این که آیا با شرط رعایت کامل مقررات ان‌پی‌تی ایران می‌تواند برنامه هسته‌ای برای غنی‌سازی اورانیوم به عنوان سوخت نیروگاه داشته باشد؟

بله، از آن جا که اگر خاطرمان باشد حدود یک دهه پیش، اروپا با دولت اصلاح‌طلب ایران در آن زمان روابط کامل دیپلماتیک داشت.

"دیک چنی گفت: "ایرانیان خود می‌دانند چه باید بکنند." مذاکره برای آنان [آمریکا] سودی نداشت. آن‌ها یا تسلیم کامل می‌خواستند یا هیچ."

این روابط به دنبال گفتمانی برای بهبود تجارت و ترویج همکاری برای از بین بردن سلاح‌های کشتار جمعی، روند صلح در خاورمیانه، قوانین حقوق بشر و مبارزه با تروریسم بود.

هدف غرب از بنا کردن روابط عادی در تمامی سطوح اطمینان از آن بود که ایران سلاح هسته ای ندارد و از افراطی‌گری در داخل و خارج پرهیز می‌کند و این‌ها به معنای صلح منطقه‌ای بود.

غرب به دو دلیل شکست خورد. نخست به این دلیل که آمریکا بیرون گود مذاکرات باقی ماند.

زمانی که به عنوان سفیر مقیم ایران دیک چینی، معاون رئیس جمهور، را در مهمانی سال ۲۰۰۵ واشنگتن ملاقات کردم به باور غالب آن زمان تکیه کرد که آمریکا قدرتمند تر از آن است که برای بهبود شرایط اقدامی کند.

او گفت: "ایرانیان خود می‌دانند چه باید بکنند." مذاکره برای آنان [آمریکا] سودی نداشت. آن‌ها یا تسلیم کامل می‌خواستند یا هیچ.

وزیر امور خارجه بریتانیا در آن زمان گفت ایرانیان از اروپا به عنوان طعمه برای شکار شاه ماهی که آمریکا باشد استفاده می‌کنند.

دولت ایران به ریاست جمهوری محمد خاتمی و ریاست امنیت ملی حسن روحانی – که اکنون رئیس جمهور است – می‌دانستند که اگر با آمریکا به سازش نرسند شانس کمی برای موفقیت دارند. اما شاه ماهی مصمم بود به قلاب تن ندهد.

دومین دلیل شکست عدم تمایل آیت‌الله‌ها برای همکاری با غرب بود. در سال ۲۰۰۵ دیگر روشن بود که مذاکرات به جایی نمی‌رسد و از این رو متوقف شد. ایران کماکان اسرائیل را اهریمن جلوه می‌داد.

انگلستان برای بسیاری از سران ایران سرچشمه تاریخی فتنه علیه ایرانیان باقی ماند. ایران همه جا در برابر آمریکا جبهه گرفت.

این بار تصویر استراتژیک می‌تواند متفاوت باشد اما [چنین فرایندی] زمان‌بر خواهد بود. خطرات بسیاری وجود دارد، به دلیل نیاز تهران و واشنگتن به این‌که وانمود کنند به راحتی سازش نمی‌کنند.

حسن روحانی توانایی‌های زیادی دارد، از آن جمله روابط گسترده اش در دنیای کج‌خلق سیاست ایران که او را قادر ساخته ائتلافی دولتی پدید آورد. او که کاملاً به جمهوری اسلامی وفادار است با مسائل واقع‌بینانه روبرو می‌شود و علاقه اش عمل کردن است و نه شعار دادن. رهبر به او اعتماد دارد.

"در سال ۲۰۰۷ مسئول پرونده هسته‌ای آن زمان، علی لاریجانی، به سفیران خارجی گفت ایران سه گزینه دارد: اعتراض، تسلیم و مانور برای بیشترین امتیازات. ایرانیان از محرومیت و تحقیری که مخالفت برایشان به ارمغان آورده خسته اند اما تسلیم نمی شوند."

روحانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک در ماه سپتامبر گفت مسئله هسته‌ای باید حل شود.

پس از آن ایران و آمریکا باید روی چارچوبی کار کنند که تفاوت‌هایشان را سازمان دهد. او از پس این کار بر می‌آید. اگر ایران به کنفرانس سال آینده سوریه در ژنو دعوت شود، آماده همکاری خواهد بود. این چیزی است که ایرانیان می‌خواهند.

در سال ۲۰۰۷ مسئول پرونده هسته‌ای آن زمان، علی لاریجانی، به سفیران خارجی گفت ایران سه گزینه دارد: اعتراض، تسلیم و مانور برای بیشترین امتیازات.

ایرانیان از محرومیت و تحقیری که مخالفت برایشان به ارمغان آورده خسته اند اما تسلیم نمی شوند.

با محاسبات ماهرانه، هر چند بسیار دیرتر از موعد، آمریکا موفق شده است با استفاده دیپلماتیک از سلاح تحریم توجه دولت ایران را جلب کند.

رهبران ایران متوجه شده اند سال‌های گذشته فاجعه‌بار بوده و غریزه بقایشان به کار افتاده است.

دیوار بی اعتمادی کم‌کم فرو می‌ریزد. منطقی که ۱۰ یا ۱۵ سال پیش فضا را برای حضور اروپا باز کرده بود امروز زنده است.

رهبران ایران یک بار دیگر اطلاعات مورد نیاز را در اختیار آژانس بین المللی انرژی اتمی و قدرت‌های دنیا قرار می‌دهند تا صحت نیت خیرخواهانه‌شان را برای فعالیت های هسته ای ارزیابی کنند.

منطقی است، چرا باید به تنش ادامه دهند انگار تصمیم گرفته‌اند سلاح هسته‌ای بسازند در حالی که مقامات امنیتی غرب تایید می‌کنند که چنین نیست؟

ایران اکنون با باور به توافقی که به نفعش است مذاکره می‌کند. این توافق دو دستاورد بزرگ برای خاورمیانه و بقیه دنیا خواهد داشت.

"رهبران ایران متوجه شده اند سال‌های گذشته فاجعه‌بار بوده و غریزه بقایشان به کار افتاده است. دیوار بی اعتمادی کم‌کم فرو می‌ریزد. منطقی که ۱۰ یا ۱۵ سال پیش فضا را برای حضور اروپا باز کرده بود امروز زنده است"

نخست معلوم می‌شود که آیا ایران تمامی تعهدات بین‌المللی‌اش را بر اساس ان‌تی‌پی برآورده می‌کند یا نه.

دوم آن‌که، برای اطمینان، محدودیت های اعمال شده بر فعالیت‌های ایران آن‌گونه خواهد بود که چنان‌چه بر فرض محال ایران ناگهان تصمیم به ساختن بمب بگیرد فضا و زمان لازم برای مقابله وجود داشته باشد.

دستیابی به توافقی همه‌جانبه ممکن است. راه‌حل‌هایی وجود دارند که در برابر رفع مرحله‌ای تحریم‌های مربوط به فعالیت‌های هسته‌ای همانطور که در توافق‌نامه ۲۴ نوامبر آمده قابل مذاکره‌اند.

یکی از راه‌حل‌های ممکن توافق بر فرایند انتقالی طولانی است که در طی آن تا زمانی که در رآکتور‌های جدید نیاز به اورانیم غنی شده نیست ایران مجاز به نگهداری ذخایر آن نباشد.

رآکتور هسته‌ای جنجال‌بر‌انگیز اراک می‌تواند تبدیل به رآکتور آب سبک شود که از اورانیوم با غنای پایین که زیر محدودیت شدید در ایران تولید شده استفاده کند.

در بستر توافقی همه‌جانبه ایران می‌تواند درباره پژوهش‌هایی که درباره سلاح‌های هسته‌ای انجام داده شفاف‌سازی کند.

روابط دیپلماتیک با ایران پیچیده خواهد بود و موانعی بر سر راه خواهد داشت اما مذاکرات سال ۲۰۱۴ نباید مانند دهه گذشته بی‌نتیجه باشد.

این نوشته بخشی از مجموعه ای است که سایت فارسی بی بی سی به مناسبت ده سال مذاکرات اتمی ایران در دولت های محمد خاتمی، محمود احمدی نژاد و حسن روحانی منتشر کرده است.

Sorry, there has been a problem displaying comments, we are working to fix this.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.