اوجالان؛ آزمون آشتی و نجات اردوغان

حق نشر عکس AFP

پس از یک جنگ خونین بین دولت ترکیه و کردها که از سال ۱۹۸۴ آغاز و به کشته شدن بیش از ۴۵ هزار نفر منجر شده بود در سال ۲۰۰۹ در اسلو جرقه اولین مذاکرات صلح بین پ ک ک و دولت ترکیه به صورت جدی زده شد.

از صحبتهای مذاکرات مخفی فقط سه سی دی ضبط و به سه طرف مذاکره کننده داده شده بود. پس از مدتی در سایت فرات نیوز وابسته به پ ک ک نوار این گفتگوهای مخفی افشا شد.

پ ک ک اعلام کرد که سایت فرات نیوز توسط نیروهای دولت که مخالف صلح بوده اند هک شده و دولت نیروهایی از پ ک ک را که مخالف صلح هستند را متهم کرد.

پس از توقف مذاکرات صلح اسلو بار دیگر عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان، در پیامی در اول فروردین و به مناسبت نوروز نیروهای پ ‌ک‌ ک را به آتش‌بس با دولت مرکزی فراخواند.

تصمیم اوجالان در پی چند ماه مذاکره با مقامات امنیتی ترکیه صورت گرفته بود. او در این پیام بار دیگر تلاش کرد تا به بیش از ۳۰ سال منازعه مسلحانه کردها با دولت مرکزی پایان دهد.

این پیام با استقبال میلیونی کردها در ترکیه روبرو شد و اولین نوروز بدون خشونت در شهرهای بزرگ ترکیه بخصوص دیاربکر رقم خورد.

اوجالان پس از پیام آتش‌بس گفت که بخت دست‌یابی کردها به صلحی شرافتمندانه رو به افزایش است و از فعالان پ‌ ک‌ ک خواسته به عنوان پیشبرد بخشی از روند صلح با دولت، خاک ترکیه را بدون سلاح‌های خود ترک کنند.

اگر چه از آن زمان تاکنون بیش از یک سال می گذرد و در این مدت مسائل بزرگی در مسیر صلح اتفاق افتاده است که هر کدام می توانست مذاکرات و روند صلح را به بن بست بکشناند اما اوجالان با رهبری خود توانسته است این حرکت را با همه سختی هایش به جلو ببرد.

در میان دو طرف مذاکره کننده دولت و کردها، نیروهایی هستند که نمی خواهند روند صلح به پیش برود و تلاش می کنند که در این راه سنگ اندازی کنند و رهبری هر دو طرف این را خوب می دانند.

در این مطلب تلاش خواهم کرد که نقش کردهای ترکیه بخصوص اوجالان را در این حرکت آشتی طلبانه روشن کنم.

مرحله خارج شدن نیروهای نظامی پ ک ک در حال اجرا بود که در استانبول مسئله تظاهرات و اعتراض در پارک گزی بوجود آمد. این حرکت اعتراضی میدان تقسیم و پارک گزی را به مرکزی برای مبارزه علیه دولت اسلام گرای رجب طیب اَردوغان تبدیل کرده بود.

انتظار همه نیروی های چپ کرد و ترک این بود که با توجه به جمعیت چند میلیونی کرد در استانبول و داشتن تشکیلات، پ ک ک نیروهایش را در کنار معترضان قرار دهد.

اما برای اوجالان حل مسئله کرد مهم تر از پارگ گزی بود و او خوب می دانست شروع این حرکت برای حفظ محیط زیست است اما پس از حرکت اولیه خیلی از نیروهای راست که در پشت این جریان هستند تلاش خواهند کرد که مسئله خود را که تصفیه حساب با دولت است به پیش ببرند.

اوجالان برای اینکه روند صلحی که در پیش گرفته بود ضربه نخورد در پیامی که از زندان امرالی داد در رابطه با تظاهرات و حرکت های اعتراضی پارک گزی گفته بود:

"من مقاومتهای صورت گرفته را با ارزش می دانم و به آن درود می فرستم.این تحولات ترک های سیاسی جدیدی به وجود آورده است. اما باید هوشیار بود.گروههای دموکرات، انقلابی و میهنی و مترقی ترکیه نباید بگذارند جنبش مذکور تحت سیطره نژادپرست ها، ملی گراها و کودتاگران قرار گیرد."

این پیام اوجالان دو مسئله مهم را مورد توجه قرار داده بود. اولین نکته این بود که دولت ترکیه بداند که وی در کنار دولت است و پیام دیگر آن برای کردها بود که در شرایط کنونی برای ما حل مسئله کرد مهمتر است. اگر چه نیروهای چپ ترک و کرد پ ک ک را به فرصت طلبی و پراگماتیسم متهم کنند.

با این حرکت اوجالان توانست کردها را قانع کند که خشم خود را کنترل کنند و بیشتر به فکر روند صلح باشند و دولت نیز این مسئله را فهمید.

دومین مسئله که می توانست پروسه صلح با دولت ترکیه را به بن بست بکشاند ترور سه زن کنشگر کرد "فیدان دوگان"، "لیلا سویلمز" و "سکینه جان سیز" در مرکز اطلاعات کردستان (وابسته به پ.ک.ک) بود. سکینه جان سیز از بنیانگذاران حزب کارگران کردستان «پ ک ک » و نزدیکترین فرد به اوجالان بود.

با توجه به رابطه نزدیک اوجالان با جان سیز نیروهایی که این جنایت را انجام داده بودند به خوبی می دانستند که این حرکت می تواند باعث شکاف در درون نیروهای کرد شده و زبان آشتی اوجالان به زبان جنگ تغییر کند.

اما این بار، باز هم اوجالان از زندان امرالی با پیام خود خشم ملت کرد را مدیریت کرد و رسیدن به صلح را روندی سخت و طاقت فرسا خواند که سخت تر از مبارزه مسلحانه است. وی در پیام خود گفت: "گلوله‌هایی که به آن سه زن شلیک شده‌اند، درواقع ضربه‌ای به دموکراسی اروپاست. این ترور توسط کسانی انجام شده که مخالف پیشبرد مذاکرات هستند. باید همه هوشیار باشند. اگر این مرحله به بن‌بست کشانده شود، روزهایی سخت آغاز خواهد شد."

سومین مسئله که می توانست پروسه صلح با دولت را زیر سئوال ببرد هم صدایی کردها با عملیات ۱۷ دسامبر سال ۲۰۱۳ و افشای پرونده فساد مالی مرتبط با برخی از وزرای اردوغان بود.

کردها و رهبر آنها این حرکت را نه افشای فساد مالی بلکه آن را جنگ سیاسی بین دو جناح قدرت در حکومت ترکیه ارزیابی کردند.

آنها معتقد بودند اگر چه فساد مالی مشکل اصلی جامعه ترکیه است اما این حرکت در این زمان مشخص از سوی افرادی در حکومت که هوادار طریقت نور و جماعت اسلام گرای فتح الله گولن هستند، صورت گرفته است و حتی جمیل بایک اعلام کرده که اوجالان و سایر مسئولین پ.ک.ک بارها اعلام کرده اند که در ترکیه دولت موازی وجود دارد و اتفاقات اخیر نشان داد که ساختار غیرقانونی و پنهانی دولت سایه، اقتدار همه امور را در دست دارد.

با توجه به سه مسئله ای که در بالا به آنها اشاره شد اگر اوجالان نمی توانست از آن شرایط به خوبی عبور کند اکنون صحبت کردن از روند صلح متوقف شده بود.

در طول این روند نخست وزیر ترکیه بسته اصلاحی موسوم به "بسته دموکراتیک" را اعلام کرد و گفت محتوای آن تمامی گروه ها را راضی می کند.

پیشنهادی که با واکنش منفی علوی ها و دیگر اقلیت های ترکیه روبرو شد. گرچه این حرکت در تاریخ ترکیه یک قدم به جلو ارزیابی شد.

و در پی آن بار عبدالله گل، رئیس جمهور ترکیه، در سخنانی بی‌سابقه به "اشتباهات جدی دولت مرکزی" در قبال اقلیت کرد این کشور اذعان کرد.

وی در نشستی مطبوعاتی به روزنامه‌نگاران گفت: «دولت برای سال‌های متمادی در صدد بود تا شهروندان غیر ترک را با خشونت به شهروند ترک تبدیل کند. این حرف خط بطلانی بر سیاست یک ملت - یک دولت آتاتورک کشید.

و از همه مهم تر بشیر آتالای، معاون نخست وزیر و رییس ستاد فرماندهی مبارزه با ترور عملکرد اوجالان در مذاکرات صلح را مثبت ارزیابی کرد و بر جایگاه ویژه و نقش موثر رهبر زندانی پ.ک.ک در مذاکرات صلح تاکید کرد.

کسی این حرف را زد که پس از اردوغان، در مذاکرات صلح و در پروژه موسوم به گشایش سیاسی برای کردهای ترکیه، از بالاترین اختیارات برخوردار است.

در عمل این اوجالان و کردها بودند که ثابت کردند که خواهان صلح و آشتی هستند و تا آنجا که امکان دارد برای رسیدن به آن تلاش می کنند.

حال با توجه به شیوه برخورد اوجالان با بحرانهای مختلف در ترکیه این بار دولت ترکیه می خواهد با تدارک بسته‌ جدید دموکراسی روح تازه ای به مذاکرات صلح ببخشد.

دولت با بیان محدودیت ها بر سر راه روند صلح گفت: برخی محدودیت ها وجود دارد و ما مرحله به مرحله جلو می رویم. دولت ما، به کمک نمایندگان خود، روند مذاکرات را محکم تر خواهد کرد. در حال حاضر بر روی بسته جدیدی فعایت می کنیم و محتوای این بسته را بر اساس تحولاتی که رخ می دهد منسجم تر می کنیم. باید بپذیریم که در این مذاکرات، اوجالان مخاطب و طرف اصلی است.

نتیجه گیری که می توان کرد این است: این بار اوجالان و کردها در ترکیه بر خلاف گذشته که پراگماتیسم را فحش سیاسی می دانستند از آن به عنوان یک شیوه و روش مناسب برای پیش برد سیاست خود استفاده می کنند.

اکنون برای آنها در درجه اول منافع ملت کرد مهم است سپس مسائل دیگر.