میدان استقلال کیف: آرمان ها و واقعیت ها

حق نشر عکس Getty
Image caption یک زن اوکراینی در میدان استقلال کیف می گرید.

میدان؛ واژه ای که در اوکراین، آن را اوکراینی ناب می پندارند.البته نه زبان شناسان آگاه به موضوع که می دانند این واژۀ پارسی، رهاورد لشکرکشان تاتار سده های پیش است، بلکه آنانی که امروزه نامشان با نام میدان استقلال کیف گره خورده، و جان شان هم. از چشمانشان پیداست، اگر این میدان ده بار دیگر هم زیر رگبار گلوله بیفتد، امیدشان نمی میرد. واژۀ «میدان» اکنون پاره ای از هویت میدان نشینانی است که هر روز با غرور در خیابان های کیف قدم می زنند، داوطلبانه نظارت بر نظم و انضباط شهر را به عهده گرفته اند که برای برخی خوب است و برای عده ای، مایه نگرانی...

ضمناً «میدان» یکی از وجوه تفاوت بین زبان های هم‌تبار اوکراینی و روسی است. برای میدان در زبان روسی واژه ای اسلاوی به کار می رود. اوکراینی های میدان استقلال این روزها بر اندک وجوه افتراقشان با روس ها می بالند و از ذکر نقاط اشتراک بی شمارشان با روس ها بیزارند.

در جریان گفتگوها با مردم میدان احساس می کنم «دیاکویو»ی اوکراینی لب ها را به خنده باز می کند و «اسپاسیبا»ی روسی گاه بر رخسارشان اخم می اندازد. هر دو واژه به معنی «سپاس» است و در گذشته که کیف، شهر عمدتاً روسی زبان بود، دومی کاربرد بیشتر داشت. اما استقلال و «میدان استقلال» به راستی اوضاع را دگرگون کرده. به ویژه اکنون که پارلمان اوکراین دم از تعیین یک زبان رسمی واحد (اوکراینی) می زند، در حالی که بنا به قوانین فعلی، زبان اقلیتی که بیش از ده درصد جمعیت یک منطقه را تشکیل دهد، در کنار اوکراینی، زبان رسمی آن منطقه است.

روز دوشنبه، ۲۴ فوریه (۵ اسفند)، حال و هوای چند روز پیش میدان استقلال کیف به شرق و جنوب شرق اوکراین کوچیده بود.

در شهرهای مختلف جمهوری خودمختار کریمه و پیرامون آن که روسی، زبان اول خیلی هاست، پرچم روسیه به اهتزاز درآمد تحت شعارهای امدادخواهانه از روسیه، که گویی کیف آنها را طرد کرده و وقت آن است که به آغوش روسیه برگردند. تا همین شصت سال پیش، کریمه پاره ای از سرزمین روسیه بود؛ خاکی که حدود ۳۰۰ سال پیش به چنگ فرمانروایان روس افتاد و همان جا ماند؛ تا زمانی که نیکیتا خروشچف، رهبر اوکراینی تبار شوروی، به محض درگذشت سلفش (استالین) آن را به اوکراین بخشید.

اما شهر سِواستوپول شبه جزیره کریمه، با این که رسماً بخشی از خاک اوکراین است، عملاً میزبان نیروی دریایی روسیه است. پرچم سه رنگ روسیه به مراتب بیشتر از آبی و زرد اوکراین در بندر این شهر به چشم می خورد؛ و هر باری که میان روسیه و اوکراین تنشی بروز کرده، روسیه، با اشاره به پرچم هایش در سواستوپول، به کیف چشم غره رفته است ؛ هر بار ساز خطر جدایی این منطقه از خاک اوکراین نواخته شده، اما این بار بلندتر از همیشه.شاید روسیه و اوکراین هرگز به این بی پردگی با هم گلاویز نشده بودند. بیشتر خبرهای دیروز که در برنامه های خبری مان آمد، مربوط به همین کش و قوس ها بود.

الکساندر تورچینف، رهبر دولت نوپای اوکراین، ظاهراً وخامت اوضاع را به خوبی دریافته و در اظهاراتش تلاش می کند پایبند اصل «کج دار و مریز» بماند. می گوید، تمایل اوکراین به اتحادیه اروپا یک ضرورت فطری است، اما روابط دوستانه اوکراین با روسیه هم مهم است، اگر متکی بر اصل برابری باشد. تورچینف که از منتقدان بی پرده گوی کرملین بود، در مقام فعلی اش مراقب روابط اوکراین با روسیه هم هست. روابطی که روی اقتصاد بحران زده اوکراین بی تأثیر نیست.

Image caption طبقه اول هتل اوکراین روبروی میدان استقلال در روزهای خشونت تبدیل به بیمارستان شده بود. عکس از داریوش رجبیان

در میدان استقلال اما سخت می شود کسی را پیدا کرد که به نگرانی های اقتصادی دولت موقت، محل بگذارد. هنوز، کام ها شیرین از طعم پیروزی سیاسی است. فراری دادن رئیس جمهوری، اعتماد به نفس و امید به چیرگی نهایی معترضان را دوچندان کرده. می گویند از مرز خون گذشته اند و دیگر هیچ سد و مرزی نیست که جلو آنها را بگیرد و پیروزی نهایی، ناگزیر است. اما چه می شد، اگر می شد... گوش کمتر کسی در میدان بدهکار تحلیل های اقتصادی است. می گویند رئیس جمهوری فاسد رفته و قرار است رئیس جمهوری پاک و صادق از راه برسد. تا سه ماه دیگر.

و اما سرعت تغییر فضای کیف، برق آساست. طبقه اول هتل «اوکراین» در روبروی میدان استقلال که طول روزهای خشونت تبدیل به بیمارستان شده بود، در دو روز چهره عوض کرده. برانکاردها و تخت ها و تجهیزات پزشکی که تمام طبقه را اشغال کرده بودند، اکنون به یک گوشۀ کوچک ،اما دنج اکتفا می کنند. با این که دیگر خشونتی در کار میدان نیست و هیچ مجروحی از راه نمی رسد، درمانگاه موقت را نگه داشته اند، چون میدان همچنان شب و روز می جوشد.

Image caption هتل اوکراین، به سرعت وضعیت سیاسی کشور، چهره عوض کرده و بیمارستان موقت طبقه اول تغییر کاربری داده است. عکس از داریوش رجبیان

کنار درمانگاه، روی سینی ها نوشیدنی و خوردنی رایگان گذاشته اند، به رسم روزهایی که مواظب آب و خوراک افراد زخمی بودند. کف براق درمانگاه و اطراف آن، زباله دانی ها در جا جای محل، دستکش های پلاستیکی داوطلبان کار در آشپزخانه، حاکی از نظم و انضباطی فوق العاده است که در اندک تجمع اعتراضی دیده می شود. اما هنوز خیلی مانده که از برقراری نظم و انضباط در پهنۀ اوکراین برایتان گزارش بدهم.