گورستان در ایران، بهشت زمینی

حق نشر عکس fars

از زمان سقوط نظام سلطنتی پهلوی در سال ۱۹۷۹، تغییرات عینی در چشم‌انداز گورستان‌های ایران اتفاق افتاده است.

تغییرات دیگری هم در رابطه با سنت‌های ترحیم و تدفین روی داده همانند عکس گذاشتن بر مزار کشته شدگان جنگ ایران و عراق، حکاکی تصویر چهره متوفی روی سنگ قبرها و تغییر نام قبرستان‌ها تا بر باورهای شیعیِ تاکید بیشتری شود.

مکان‌های اختصاصی در گورستان

در ایران حساسیت درباره مکان‌های دفن کشته شده گان جنگ ایران و عراق بسیار زیاد است.

این جنگ در یک چارچوب دینی، با استفاده از سرمشق «مصیبت کربلا» تعریف شده است.

بنابراین، رزمندگان ایرانی در این جنگ، حتی با اینکه با کشوری مسلمان جنگیدند، شهید تلقی شدند.

استفاده وسیع از کلمه شهید در ایران گیج‌کننده اس . صفت شهید به کارکنان دولتی نیز تسری می‌یابد که هنگام انجام وظیفه جان خود را از دست دادند.

به عنوان مثال، اگر یک مسئول دولتی، زندگی خود را در حادثه‌ای از دست دهد، بی‌درنگ او به عنوان شهید مفتخر می‌شود.

شاید آنها در مفهوم شهادت راستین، در مرتبه پایین‌تری از شهید شناخته شوند، اما عنوان شهید همراه نام آنها بر سنگ قبرشان می‌آید.

از این لحاظ، ایران تعداد بیشماری شهید دارد، برخی در نام و برخی به خاطر اعمالشان. جای شگفتی نیست که مسئولان در سخنرانی‌های سیاسی خود (که با آیت‌الله خمینی آغاز شد) به طور کلی به ایرانی‌ها به عنوان ملتی شهید پرور اشاره می کنند.

مفهوم شهادت، مفهومی اصیل در فرهنگ شیعی، اسلامی است اما به نظر می‌آید به مروز زمان مفهوم خود را به علت کاربرد فراوان سیاسی از دست داده است.

در ایران پس از انقلاب همچنین، مکان خاصی برای زندانیان سیاسی که توسط حکومت اعدام شدند، اختصاص یافت.

در بسیاری از گورستان ها، این قربانیان مدفون شده، مورد بی‌حرمتی قرار می‌گیرند.

در این آرامگاه‌ها اجازه قراردادن لوله آب و گلکاری داده نمی‌شود. قبرها هیچ نشانه‌ای ندارند و اگر خانواده‌ها سنگ قبری بگذارند، شکسته و خرد می‌شود.

درجه بی‌حرمتی به این اعدامی‌ها، نمونه‌ای دیگر از جزایی است که بر آنها اعمال می‌شود زیرا این اجساد سزاوار بهشت زمینی که حکومت ساخته، نیستند.

طعنه‌آمیز است که گوشه‌ای از قبرستان عاری از گل، سبزی و آب باشد تا بازسازی «جهنم بر روی زمین» باشد.

بهشت روی زمین، تغییر چشم انداز

یکی از تغییرات قابل توجه در گورستان ها پس از انقلاب اسلامی، تغییرات چشمگیر در طراحی آن است. در قرآن، بهشت یا جنت، عموما به جنت النعیم یا باغ سعادت اشاره دارد. اسم بسیاری از گورستان ها هم در ایران بهشت و جنت و پردیس است.

توصیف مادی از بهشت، هم از قرآن و هم از احادیث نبوی استخراج شده است.

برنامه فضای سبز، توسعه زمین، درختکاری و ایجاد فواره‌ و حوض‌های آب (گاهی با نور قرمز نورپردازی شده به معنای خون شهیدان، یا بازنمایی چشمه خون) و جوهای آب روان، یادآورد بهشت اسلامی است که در قرآن با رودها و چشمه‌ها توصیف شده است.

این بازسازی‌ها، جزو بهسازی‌هایی است که حکومت تا امروز انجام داده است. این پروژه‌ها شامل درختکاری و حفظ مزار شهدا نیز می شود.

یکی از مهم‌ترین مقبره‌های ساخته شده در سال‌های اخیر، مقبره آیت‌الله خمینی است. در تاریخ معاصر شیعه دوازده امامی، هیچ کس به اندازه او چهره کاریزمایی نداشته ‌است.

زیارتگاه عظیم او در جنوب تهران قرار دارد و اکنون به یک مکان توریستی مذهبی درآمده و زوار آن منبع درآمدی برای حفظ و گسترش این مقبره اند.

سنگ مزارها و قبرها

نصب حجله‌ که پیش از این برای جوانان ناکام بود، طی جنگ ایران و عراق به شیوه متفاوتی برای کشته شدگان بیشمار جنگ تغییر کاربری داد.

بسیاری از این کشته شدگان در آغاز جوانی بودند. قاب‌های فلزی شیشه‌دار بر سر مزار آن ها با همکاری خانواده‌هایشان نصب شده‌اند.

اغلب چیزهایی که در این قاب‌ها دیده می‌شوند، نسخه‌ای از قرآن، تسبیح و دعا هستند و به علاوه چیزهایی مانند گل‌های پلاستیکی یا یک قطعه شعر همراه با عکس.

این قاب‌ها مقبره‌های کوچکی هستند که قابل دسترسی برای همه نیست زیرا قفل شده است.

سنگ قبرها نیز از زمان انقلاب دچار تغییرات بسیاری شده اند.

در ایران، به طور سنتی، روی قبرها سنگی افقی قرار می‌دهند. در تغییرات اعمال شده گاهی چهره متوفی روی سنگ قبر حکاکی می شود. بر روی بعضی از آن ها هم تصویر رنگی چاپ شده است.

تکنولوژی در خدمت قبرستان

جمهوری اسلامی به خاطر استفاده فراوان از تکنولوژی در تمام سطوح کسب و کار و مدیریت شهره است.

یکی از نوآوری‌های تکنولوژی مربوط به مرگ، غسالخانه یا مرده شورخانه خودکار است.

در سال ۲۰۱۱، برخی دفاتر خبری ایرانی اطلاع دادند که «مرده شورخانه خودکار قرار است در برخی از مناطق تدفین جایگزین غسالخانه دستی شود.»

فتوایی بر این مرده شورخانه‌های خودکار صادر شد که آن را حلال [جایز] می‌دانست، به شرط آنکه دو مقام دینی ناظر بر روند کار باشند.

به نظر می رسد چنین اعمالی در راستای استفاده بیشتر جمهوری اسلامی از تکنولوژی های های روز است.

کاری که تا به امروز در استفاده از آن موفق نشان داده است.