سفير ايران در سازمان ملل و ويزاى آمريكا

حق نشر عکس reuters

در بحبوحه مذاکرات تاریخی ایران با شش قدرت جهانی، اختلاف جدیدی بين ایران و آمریکا در صدر اخبار دنیا قرار گرفته و توجه‌ها را به خود جلب کرده است.

دولت آمریکا اعلام کرده به حمید ابوطالبی، گزینه ایران برای نمایندگی دفتر این کشور در سازمان ملل متحد در نیویورک، ویزا نمی‌دهد و ایران باید فرد دیگری را معرفی کند. دليل تصميم آمريكا اين است كه آقای ابوطالبی با دانشجویانی که به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند و کارکنان آن را گروگان گرفتند، همکاری کرده است.

دولت ایران هم در انتقاد از تصمیم دولت آمریکا گفته فرد دیگری را معرفی نخواهد كرد و در حال پیگیری این مسئله از طریق دفتر دبیرکل سازمان ملل و كميته رسيدگى به شكايات اين سازمان است.

این اختلاف، به جدال تاریخی بین دو کشور دامن زده و تحلیلگران بسیاری را به اظهار نظر وا داشته است.

بری روزن، یکی از گروگان‌های سابق سفارت آمریکا در تهران، در يادداشتى در روزنامه نیویورک تایمز در مخالفت با معرفی حمید ابوطالبی نوشته او ابتدا باید به نمایندگی از خودش و کشورش رسما از گروگان‌های آمریکایی عذرخواهی کند.

در مقابل باربارا اسلیوین، خبرنگار و تحلیلگر مسائل ایران در دفاع از معرفى حمید ابوطالبى، نوشته آمریکا و ایران باید از گذشته عبور کنند و وارد یک رابطه سازنده بشوند.

اما قوانین سازمان ملل و تعهدات بین‌ آمريكا و اين سازمان چیست؟ ما در این یادداشت می‌خواهیم بدون این که وارد جدال سیاسی بین ایران و آمریکا شویم، نگاهی کنیم به تاريخچه توافق میان سازمان ملل و کشور میزبانش يعنى آمریکا.

سازمان ملل متحد در سال ۱۳۲۴ توسط ۵۱ کشور دنیا تشکیل شد و قرار شد مقر اصلی این سازمان در شهر نیویورک باشد.

جان راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایى زمينى به وسعت ۷۰ هزار متر مربع در شرق جزیره منهتن را خریداری و به شهر نیویورک اهدا كرد تا ساختمان سازمان ملل در آن ساخته شود. این زمین با این که در داخل خاک آمریکا قرار دارد، یک منطقه بین‌المللی محسوب می‌شود كه حتی پرچم مخصوص خودش را هم دارد.

در سال ۱۳۲۶ سازمان ملل متحد و ایالات متحده آمریکا، «معاهده مقر» را امضا کردند که مقررات و نحوه کار این سازمان را در شهر نیویورک تشریح می‌کند. بر اساس اين معاهده، آمریکا موظف است بدون استثنا ورود تمامی نمایندگان کشورها به مقر سازمان ملل را تسهیل کند و به صورت رایگان و در اسرع وقت برای آنها ویزا صادر کند.

در بند ۱۲ این معاهده مشخصا اشاره شده که آمریکا باید ورود نمایندگان کشورها را «بدون در نظر گرفتن رابطه میان دولت آنها با دولت ایالات متحده» فراهم کند. به عبارت دیگر حتی اگر کشوری در حال جنگ با آمریکا باشد، آمریکا نبايد مانع حضور نماینده آن کشور در مقر سازمان ملل در نیویورک شود.

البته اين معاهده به دولت آمریکا اجازه داده كه تردد افراد را در خارج از مقر سازمان ملل و در خاک اين كشور، محدود کند. مثلا ویزایی که آمريكا برای نمایندگان جمهورى اسلامى و بعضى كشورهاى ديگر صادر مى كند، فقط اجازه تردد تا شعاع ۴۰ کیلومترى از مقر سازمان ملل را مى دهد.

علی‌ رغم تعهداتى که ایالات متحده به سازمان ملل داده است، قوانین فعلی این کشور با مفاد این معاهده مطابقت کامل ندارد. كنگره آمريكا در سال ۱۳۸۹ لایحه «مجوز روابط خارجه» را تصویب کرد كه به رئیس جمهور اختیاراتی مغایر با معاهده مقر داده است.

طبق این قانون، رئیس جمهور می‌تواند افرادی را که «در فعالیت جاسوسی علیه آمریکا دست داشته‌اند و امنیت ملی کشور را تهديد مى كنند» به خاك آمریکا و مقر سازمان ملل راه ندهد.

بعد از معرفى حميد ابوطالبى از طرف ايران، هفته پيش کنگره آمریکا با اکثریت مطلق آرا يك متمم جدید برای لایحه سال ۱۳۸۹ تصویب کرد. بر اساس اين متمم رئيس جمهور اجازه دارد افرادى را كه در «فعالیت تروریستی» شركت داشته اند به خاك آمريكا و مقر سازمان ملل راه ندهد. البته این متمم جدید هنوز به شکل قانون در نیامده چرا كه هنوز رئیس جمهور آن را امضا نكرده است.

عدم صدور ویزا برای سفیر پیشنهادی ایران، مغاير با مفاد «معاهده مقر» ميان آمريكا و سازمان ملل است. علاوه بر آن، با استثناء مطرح شده در لایحه سال ۱۳۸۹ كنگره آمريكا هم همخوانی ندارد.

در حال حاضر دولت آمریکا هنوز توضیح نداده که با استناد به چه قانونی برای حمید ابوطالبی ویزا صادر نکرده است.

گرچه این اولین بار نیست که آمریکا از صدور ویزا خودداری کرده است. یاسر عرفات، رهبر جنبش آزادی‌ بخش فلسطین در سال ۱۳۶۷ به مجمع عمومی سازمان ملل دعوت شد اما دولت آمریکا برای او ویزا صادرنکرد.

سازمان ملل هم در اعتراض به اقدام آمریکا، جلسه مجموع عمومی را به شهر ژنو در کشور سوئیس منتقل کرد تا آقای عرفات بتواند در آن شركت و سخنرانى کند.