ضرورت فراگیری شیوه راه اندازی یک کمپین مدنی

حق نشر عکس AFP

همانطور که از معنای کمپین بر می آید، کمپین، نوعی مبارزه و کارزار است که اعضای آن برای رسیدن به یک هدف مشخص و در محدوده زمانی مشخص تلاش می کنند. این روزها در فضای شبکه های اجتماعی حرکت های مدنی و سیاسی مختلفی راه اندازی می شود و بعد از مدت کوتاهی هم بدون بازخورد ملموسی به محاق می رود.

اشتباه اینجاست که دست اندرکاران این حرکت ها و اقدامات، عنوان کمپین را بر آن قرار می دهند در حالیکه اگر از ساز و کار سیستماتیک کمپین و راه اندازی آن مطلع باشیم، در می یابیم که هر حرکت مدنی که صورت می گیرد، کمپین نیست. البته در میان کمپین های فراگیری که وجود دارد، کمپین یک میلیون امضا، که قدم های ابتدایی آن در سال ۸۵ برداشته شد، یک نمونه فراگیر و موفقی بود که سازو کار آن تقریبا سیستماتیک و اثر گذار بود.

کمپین، یک سرمایه گذاری مادی و غیر مادی متمرکز است که برای یک محدوده زمانی مشخص تعریف می شود. این روزها در دنیای مدرن، راه اندازی و اداره کمپین کاملا یک عمل حرفه ای است که با آموزش و تمرین به دست می آید. کمپین سازان و اعضای آن، افراد و سازمان های مشخصی هستند که برای این کار، آموزش های تئوری و عملی می بینند. تعریف مشخصی از انواع کمپین ها دارند و کاملا مسلط بر نوع کاری که می خواهند انجام دهند، هستند. چیزی که در میان فعالان مدنی ما کمتر دیده می شود.

به این معنی که در میان فعالان مدنی و فعالان حقوق بشر ایرانی، افراد و بخش های منسجمی نداریم که به صورت حرفه ای کارشان راه اندازی و اداره کمپین باشد. یعنی برای راه اندازی یک کمپین، آموزش دیده باشند. شاید برای همین هم هست که برخی کمپین هایی که چه در فضای مجازی و چه در فضای عمومی راه اندازی می شود، غیر سیستماتیک، پراکنده، هیجانی، بدون دانش و پشتیبانی و همچنین بدون بازخورد است.

احساس نیاز برای راه اندازی یک کمپین مدنی، تغییر نگاه و رفتار اجتماعی است و برای این که عاملان آن به این مهم هم برسند باید سازو کاری را برای خود تعریف کنند و از یک الگوی استاندارد پیروی نمایند. در واقع دست اندرکاران آن نیازمند یک مسیر مشخص و برنامه روشن هستند تا کنش اجتماعی صورت گیرد. اینگونه نیست که برای یک اقدام مدنی، گرد هم بیاییم و بدون دانش کافی و فقط با تکیه بر یک سری تجربیات موفق یا ناموفق پیشین، یک حرکت مدنی را شروع کنیم و نام کمپین را بر آن نهیم.

استاندارد راه اندازی یک کمپین مدنی

۱ – تولید: اولین قدم برای راه اندازی یک کمپین، شرح محصول و تولید محتوای کمپین است. برای مثال ما قرار است چه چیزی را در این کمپین تولید کنیم؟ تولید آگاهی و دانش؟ تولید مشارکت اجتماعی؟ تولید مهارت و انگیزه در میان مردم؟

۲- گروه های هدف: تشریح گروه های هدف در راه اندازی کمپین ضروری است. آیا زنان ، گروه هدف هستند؟ یا همه مردم؟ شاید هم فقط قشر جوان ؟

۳ - هدف کمپین: تشریح اهداف کمی و کیفی کمپین کمک می کند تا پیام کمپین زودتر و بهتر به هدف مورد نظر برسد. به عنوان مثال، هدف از راه اندازی کمپین چیست؟ فشار به مقامات و حاکمان؟ جمع آوری پول برای هدفی از قبل اعلام شده ؟ نجات یک گروگان یا زندانی سیاسی؟ پاکسازی جنگل های اطراف تهران؟ در این قسمت همپوشانی میان تولید و هدف وجود دارد که باید دقت زیادی درباره آن وجود داشته باشد.

۴ - پیام های ارتباطی: تشریح اینکه کدام پیام ها قرار است به گروه های هدف برسد، قدم بعدی است. در این جا بسیار مهم است که بدانیم، کمپین مورد نظر قصد دارد چه پیام هایی را به گروه های هدف برساند؟ در این جا باید شرح مختصری از بیوگرافی، شرح مختصری از پیشینه و اطلاعات مورد نظر درباره موضوع کمپین نوشته شود و به اطلاع گروه هدف برسد.

۵ - کانال های ارتباطی: تعیین و تشریح رسانه هایی که گروه های هدف به آن دسترسی دارند، مهمترین بخش است. زیرا رسانه ها شریان مهم اتصال فرستنده به گیرنده محسوب می شوند. برای مثال، از کدام رسانه ها برای رساندن پیام به مخاطب مورد نظر می توان کمک گرفت؟

۶ - زمانبندی بر اساس برنامه: شرح فعالیت ها به منظور دستیابی به اهداف، برنامه ها و بودجه بر اساس نوع فعالیت ها ضروری است که به صورت شفاف برای پیشبرد کمپین وجود داشته باشد. بودجه مورد نیاز، برنامه ها و فعالیت های مورد نیاز آن مشخص شود و همچنین محدوده زمانی اجرای کمپین هم تعیین شود.

۷ - ارزیابی: تجزیه و تحلیل کمپین برا اساس محتویات آن بعد از پایان زمان بندی تعیین شده، مهم است. مثلا؛ چه نتایجی از کمپین به دست آمده؟ نتایج به دست آمده با انتظارات و برنامه ها، مقایسه شود. چه نکات مثبت و منفی وجود دارد؟ چه چیزهایی را دست اندارکاران کمپین در این فرایند آموخته اند؟ چگونه می توان برای بهبودی کمپین های پیش رو تلاش کرد؟ این مرحله، مهمترین مرحله برای یک حرکت مدنی محسوب می شود و تا زمانیکه ارزیابی دقیقی از اقدامات قبلی وجود نداشته باشد، نمی توان مسیر روشن و شفافی برای کارهای بعدی متصور شد.

مهارت‌هایی برای فعالان مدنی

کمپین سازان همانگونه که گفته شد، افرادی هستند که در فعالیت های مدنی و سیاسی مشارکت می کنند و به صورت سیستماتیک و در قالب یک تشکل مدنی یا سازمانی به صورت حرفه ای، اکتیویست بودن را فرا می گیرند. این افراد همانگونه که ارتباط منسجمی با گروه های مختلف اجتماعی دارند، ضروری است که یک سری از مهارت های رفتاری را نیز بیاموزند.

یک فعال مدنی که در راه اندازی کمپین های مختلف هم فعال است باید در برابر تغییر رفتار های اجتماعی مردم، صبوری کند. اینگونه نیست که به محض راه اندازی یک کمپین، هدف مورد نظر هم محقق شود. همچنین فعالان این حوزه باید ساعاتی را صرف این کنند و به مردم در باره کارشان توضیح دهند و آنها را آگاه کنند که مشکلی هست و چاره ای هم برای حل این مشکل وجود دارد.

یک موضوع خیلی مهم این است که تا زمانیکه مردم، آینده بهتری را برای خودشان متصور نشوند، استقبالی هم از کمپین ها و حرکت های مدنی نخواهند کرد. یک فعال مدنی موفق کسی است که این آینده بهتر را در ذهن مردم تصویرسازی کند. در همین راستا، یک فعال مدنی حرفه ای کسی است که سرمشق و الگوی مردم است.

نوع حرف زدن، رفتار و شیوه زندگی یک فعال مدنی تاثیر مستقیمی بر اثر گذاری فعالیت هایش بر جامعه دارد. ایجاد انگیزه، رها سازی مردم از زندگی روزمره، ارایه خدمات به مردم، از کارهای دیگری است که فعالان مدنی بهتر است انجام دهند.