لبخند بر لب، اشک در چشم؛ جایزه بین‌المللی برای مادران خاوران

حق نشر عکس iran trubinal

مادران خاوران، به طور مشترک با وکیل حقوق بشری بنگلادشی، عادل رحمان خان، برنده جایزه گوانگجو شد. شاید ارمغان این خبر برای بسیاری از ما قبل از خوشحالی، اشک باشد. شاید غم ما از یادآوری مادرانی که در این سال ها از بین ما رفتند بیشتر از شادی شنیدن خبر باشد. اما بسیاری از مادرانی که هنوز زنده اند امروز با شنیدن این خبر احساس کردند که جهان به طور مطلق چشمانش را بر تلاش‌های دادخواهانه نبسته است.

این جایزه به چند دلیل مهم و تاثیر گزار است:

۱. جایزه بین المللی گوانگجو از این جهت اهمیت دارد که برخلاف اغلب جوایز حقوق بشری دیگر، کسانی که این جایزه را می دهند ناظران بین المللی، اعضای پارلمان ها و یا دولت ها نیستند که به دلایل سیاسی یا نقش افراد و گروه ‌ها در تغییر اوضاع ایران تصمیم به دادن جایزه ای گرفته باشند. این جایزه از سوی نهادی که از طرف قربانیان راه اندازی شده اهدا می شود؛ گروهی از بازماندگان واقعه قتل عام مخالفان سیاسی در سال ۱۹۸۰ که تجربه ای مشترک و بسیار شبیه به تجربه بازماندگان سرکوب مخالفان سیاسی در دهه ۶۰ در ایران دارند.

به همین دلیل است که این جایزه، این امید را ایجاد می کند که روزی نه فقط مادران خاوران بلکه همه کسانی که به دلایل مختلف در کشور خودشان مورد آزار و اذیت قرار گرفته٬ شکنجه شده٬ کشته شده و به حاشیه رانده شده‌اند بتوانند آزادانه و مشترکا صدای خودشان را در جهان بلند کنند و با اجرای قوانین موجود یا ایجاد قوانین جدید در سطح جهان مقدمات لازم برای جلوگیری از مصونیت جنایتکاران تحت عنوان مصونیت دیپلماتیک یا سایر عناوین دیگر، فراهم کنند.

۲. این جایزه از جهت دیگری نیز غیرقابل چشم‌پوشی است و آن اشتراک این جایزه با یک وکیل حقوق بشری بنگلادشی که از بنیانگزاران یک شبکه وسیع جقوق بشری در جنوب آسیا برای مقابله با مصونیت، اجرای دادخواهی، روشن شدن حقیقت و جلوگیری از دادگاه های غیر عادلانه است.

همانطور که ما با اعطای این جایزه در جریان روند دادخواهی در بنگلادش٬ تلاش فعالان حقوق بشر در این زمینه و بازداشت و آزار و اذیت آنها قرار می گیریم٬ این جایزه مشترک باعث می‌شود که نام مادران خاوران٬ فعالیت هایشان و نقض گسترده حقوق بشر در ایران در دهه ۶۰، در جنوب آسیا هم از سوی این شبکه حقوق بشری مطرح شود و نهادهای بسیاری که در این شبکه فعالیت می کنند، به دلیل این جایزه با نام مادران خاوران و تلاش‌های آنها در راستای دادخواهی و حقیقت جویی آشنا خواهند شد.

۳. اولین حضور مادران خاوران در سطح بین‌المللی، فقط قدردانی از تلاش ها آنها و خطرهایی که در این سالها در معرض آن قرار داشتند نیست بلکه جایزه گوانگجو این امید را ایجاد می کند که می شود این تلاشها را به جایی رساند. حضور مادران کشته شدگان دهه ۶۰ در خارج از ایران در یک صحنه بین المللی و توضیح این کشتارهای دسته جمعی امر بسیار مهمی است که می‌تواند آغازی باشد تا خانواده ها٬ مادران و همه کسانی که داخل ایران برای دادخواهی تلاش می کنند این حق را برای خودشان قاءل شوند که در سطح جهانی مستقیما حضور داشته باشند و صدایشان را به گوش جهانیان برسانند.

این جایزه همچنین این فرصت را فراهم می‌کند که آنها از قالب کلی یک نام بدون چهره خارج شده و با چهره و صدای خودشان دیده و شنیده شوند و از این امکان برای برقراری ارتباط نزدیک با فعالان حقوق بشر در نقاط مختلف جهان استفاده کنند.

۴. تلاش مادران و خانواده های خاوران برای روشن شدن حقیقت درباره چگونگی اعدام عزیزانشان٬ درباره محل دفن آنها و درباره اینکه اینکه چه کسانی در اعدام آنها دخیل بودند و محاکمه آمران و عاملان این اعدام‌ها حق آنها و بازماندگان کشتارهای دهه ۶۰ است و باید به آن احترام گذاشته شود. این جایزه، راهی است به سوی کسب هر چه بیشتر این احترام و رسمیت نه فقط از سوی جامعه بین المللی که از سوی جامعه ایرانی.

۵. جایزه گوانگجو نه به یک فرد٬ بلکه به یک جمع داده شده٬آن هم جمعی که عزیزانشان را از دست داده اند و در این سالها هزینه زیادی را متحمل شده اند. این جمع فقط جمع مادرانی نیستند که در تهران هستند و ما آنها را به اسم مادران خاوران می شناسیم٬ این جایزه در واقع متعلق به تمامی خانواده ها و بازماندگان اعدام شدگان دهه۶۰ است که در این سالها تلاش کردند که به ما یادآوری کنند برای تکرار نشدن چنین وقایعی باید آنها را فراموش نکنیم و به یاد بسپاریم.

و نکته آخر این که این جایزه، تلنگری است برای این که جهان به یاد بیاورد در دهه ۶۰ در ایران بر هزاران زندانی سیاسی چه گذشته و چگونه مسئولان آن رخدادها همچنان در مسند قدرت نشسته اند و در پست‌های کلیدی حکومت می کنند در حالی که مادران و خانواده های آن زندانیان، هنوز از ابتدایی ترین حق خود برای دانستن چرایی اعدام عزیزانشان، اینکه در کجا دفن شده اند، اینکه چه کسانی مسئول آن اعدام ها بوده اند و حتی حق برگزاری مراسم یادبود برای آنها محروم هستند.

حق نشر عکس Khavaran