آب در بحران، وزیر در قم

حق نشر عکس MEHR

ابتدا: آیت الله سیستانی هفته پیش در عراق برای مهار داعش اعلام جهاد کرده و از شیعیان این کشور خواست به مدافعان عتبات بپیوندند. اما در ایران دیروز وزیر نیرو به قم رفته بود تا خانه به خانه از مراجع متنفذ بخواهد برای مشارکت مردم در طرح های مهار خشکسالی فتوا دهند. چیت چیان به ترتیب دیروز به خانه آیت الله شهرستانی نماینده آیت الله سیستانی در ایران، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله سعیدی امام جمعه قم، آیت الله یزدی رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه، آیت الله هاشمی شاهرودی نایب رئیس مجلس خبرگان و آیت الله سبحانی از مراجع تقلید رفته بود.

در این میان آیت الله مکارم شیرازی در پاسخ به وزیر نیرو سنگ تمام گذاشته و گفته است: «اسراف در مسئله آب و برق حرام است و کسانی که در مسئله آب و برق اسراف کنند روز قیامت باید در این خصوص پاسخگو باشند». آنچه که ایشان در این گفتگو بیان کرده نمایانگر ژرفای بحرانی است که احتمالا وزیر نیرو با او در میان گذاشته: «باید نسبت به مسئله خشکسالی‌های اخیر در کشور اطلاع‌رسانی لازم به مردم صورت گیرد و آگاهی‌بخشی لازم ارائه شود و مردم از واقعیت‌ها آگاه شوند. مسئله کمبود آب در کشور به صورت صحیح به مردم گوشزد نشده است». (خبرگزاری فارس).

چیت چیان در دیدار با آیت الله صافی گلپایگانی اعلام کرده است که: «در سال‌های اخیر شرایط اقلیمی کشور تغییر کرده و این مسئله موجب شده که نزولات آسمانی کاهش پیدا کند، ما دچار کمبود آب هستیم در حالی که مصرف رو به ‌افزایش است. جریان آب در رودخانه‌ها نصف شده و منابع آب زیرزمینی به دلیل حفر چاه‌ها و افزایش برداشت افت کرده است. وی با اشاره به اینکه در نیمی از دشت‌های کشور شرایط بحرانی داریم افزوده است یکی از راهکارها این است که از کشورهای همسایه آب آورده و آب دریاها را شیرین کنیم و تاثیر این شیوه نیز بسیار محدود است و نمی‌تواند پاسخگو باشد.»

در این دیدار وزیر نیرو به صراحت دلیل دست به دامن شدنش در قم را بیان کرده: «ما از طریق قانونی‌ می‌توانیم اقداماتی انجام دهیم ولی اثرات آن محدود است ولی مردم به مسائل اعتقادی بیشتر توجه می‌کنند.» (همان). وزیر نیرو عملا تایید کرده که شرایط بحرانی است و کار از ابزارهای معمول قانونی و اجرایی گذشته و مگر اعتقادات مردم به کمک آنها بیاید.

بعد: از سال ۱۳۸۶ به طور مداوم بارش در ایران زیر حد نرمال بوده است. در برخی از گزارش ها از این سال به عنوان نقطه آغاز دوران خشکسالی طولانی مدت در ایران نام برده شده است. دورانی که برآورد شده ممکن است بین ۳۰ تا ۵۰ سال به طول بینجامد. اما تا سال گذشته معمولا دولت ورود ایران به دوران طولانی خشکسالی را انکار می کرد. امیدوار بودند باران بیاید، که نمی آمد. و در همین شش سال، یعنی از حد فاصل ۱۳۸۶ تاکنون، یک به یک دریاچه ها و تالاب ها و رودخانه ها شروع کردند به خشکیدن. سفره های آب زیرزمینی فروتر و فروتر رفتند و دشت ها یکی پس از دیگری تفتیده تر و برهنه تر شدند. اینکه دولت روحانی وقوع بحران خشکسالی را پذیرفته جای تقدیر دارد. اما قطعا کار بسیار دشوارتر از خانه گردی در قم است.

سرانجام: جنبش تنباکو و انقلاب ۵۷ مهمترین نمونه های تاثیر روحانیون شیعه در توده مردم ایران هستند. استقبال گسترده شیعیان عراق از فتوای هفته گذشته آیت الله سیستانی نشان داد فتوای آیت الله ها هنوز اهرمی موثر در جغرافیای اجتماعی و سیاسی خاور میانه است. اما این فتواها چقدر می تواند در مهار بحران خشکسالی در ایران موثر باشد؟ پرسش دشواری است. آیت الله ها باید میلیونها کشاورز و دامدار را مجاب کنند به رها کردن معیشت خود (به واسطه تعطیلی چاه های عمیق و ضرورت توقف بهره برداری از ذخیره آب های زیرزمینی)، از مردم بخواهند تن بدهند به برنامه دولت برای کاهش مصرف آب در ایران به یک ششم میزان کنونی (یعنی حد توان اکولوژیک کشور) و زمینه اجتماعی لازم را فراهم آورند برای اجرای یک برنامه دشوار و طولانی ریاضت ملی.

باید دید که مذاکرات امروز وزیر نیرو در قم تا چه حد می تواند در برانگیختن علما برای صدور فتواهایی در این زمینه موثر باشد. و اینکه چنین فتواهایی هنوز اثرگذاری دهه های پیشین را دارند یا نه موضوع این نوشتار نیست. در انتخابات اخیر ریاست جمهوری در ایران البته مردم با منویات مکارم شیرازی و یزدی و هاشمی شاهرودی همراهی نکردند. مضاف بر آنکه به نظر می رسد تن دادن به ریاضتی از آن دست که گفته شد، ایمانی می خواهد در حد مجاهدان صدر اسلام یا عرفای نامدار خراسان و کار هر کسی نیست. حتی شاید بتوان گفت برای انبوهی از شیعیان اجابت فتوای آیت الله سیستانی و جنگیدن با داعش آسانتر از ترک معیشت و رهاسازی زراعت و تحمل تشنگی باشد. ولو آنکه امروز آیت الله مکارم شیرازی به صراحت گفته باشد مسرفان آب به جهنم می روند.