ایران بر سر دوراهی: دشمنی با عربستان یا اسرائیل

حق نشر عکس non

درگیری های اخیر در عراق و پیشرفت ناگهانی داعش بار دیگر نشان داد که سر سخت ترین و قدرتمند ترین دشمن ایران در خاورمیانه گروه های افراطی سنی هستند که بسیاری از آن ها مستقیم یا غیر مستقیم از رژیم عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس کمک دریافت می کنند.

با اینکه حکومت اسرائیل هم حکومت ایران را دشمن خود می داند، اما در مقام مقایسه هزینه سرمایه گذاری عربستان در منطقه علیه ایران و هم پیمانانش بسیار بیشتر از اسرائیل است.

دو دلیل اصلی دشمنی رژیم عربستان و حامیانش با ایران مذهب و ملیت است. دلیل دشمنی عربستان با ایران حمایت دولت ایران از گروه های شیعه است که رژیم عربستان از آن ها بیم دارد. حتی بعضی از روحانیون وهابی ارشد دربار خانواده آل سعود شیعیان را کافر خوانده اند. بخشی از دشمنی گروه های تحت حمایت عربستان به ملیت غیر عرب ایرانیان باز می گردد.

دلایل اصلی دشمنی اسرائیل با ایران اما بر اساس اختلافات ژئوپولیتیک منطقه ای و سیاست ها و دیدگاه های ضد اسرائیلی حکومت ایران است. ایران پس از انقلاب تصمیم گرفت که به دشمنان اسرائیل در منطقه مانند حماس و حزب الله کمک کند چون بر اساس نظرات آیت الله خمینی: اسرائیل غده سرطانی منطقه است و بایستی از صحنه روزگار محو شود.

برخلاف دشمنی عربستان اما دشمنی اسرائیل با حکومت ایران بر اساس دین نیست. اسرائیل نه تنها با کشورهای مسلمانی چون مثل مصر و اردن و قطر روابط دیپلماتیک دارد، بلکه یکی از بزرگترین خریداران اسلحه اسرائیل و هم پیمانش در منطقه کشور شیعه جمهوری آذربایجان است.

حل اختلافاتی که دلایل آن ها ژئو پولیتیک و سیاسی است در مقایسه با مشکلات دینی و ملی بسیار ساده تر است.

قاعدتا تحولات اخیر به خصوص جنگ داخلی سوریه و رخدادهای عراق، باید برای رهبران ایران انتخاب اسرائیل یا عربستان را به عنوان دشمن اصلی این کشور آسانتر کرده باشد.

به نقل از روزنامه گاردین دولت ایران تا سال ٢٠١٢ هر ماه ٢٣ میلیون دلار کمک ملی به گروه حماس کرده است. به رغم دریافت این کمک های مالی هنگفت، حماس در جنگ داخلی سوریه از شورشیان ضد اسد حمایت کرد. حماس در سال ۲۰۱۲ نیز اعلام کرد که "اگر جنگی بین ایران و اسرائیل رخ دهد، حماس در چنین جنگی شرکت نخواهد کرد". یعنی در مقابل حمله احتمالی اسرائیل به ایران حماس ایران را تنها خواهد گذاشت.

اگر در آینده نخست وزیر جدیدی در اسرائیل به قدرت برسد که بخواهد با حماس مذاکره کند و به توافق برسد، اگر این توافق به نفع حماس و به ضرر ایران باشد این گروه، براساس منافع خود عمل خواهد کرد.

گروه فتح بعد از استقبال گرمی که در ایران پس از انقلاب از رهبر آن یاسر عرفات شد در جنگ عراق و ایران، از صدام حسین حمایت کرد. از آن زمان هم این گروه با ایران روابط سردی داشته و چندین بار رهبران آن از دولت ایران تقاضا کرده اند که در امور فلسطین دخالت نکند.

به نظر می رسد بعد از ٣٥ سال حمایت همه جانبه حکومت ایران از گروه های فلسطینی، هیچکدام از آن ها حاضر به دفاع از منافع ایران در منطقه نیستند.

تنها گروه فلسطینی که روابط خود با ایران را حفظ کرده گروه جهاد اسلامی است که این گروه در مقایسه با فتح و حماس از نظر نظامی بسیار ضعیف است. همچنین سیاسی نبودن این گروه و عدم شرکت آن در تحولات سیاسی فلسطین آن را بیش از پیش ضعیف کرده است.

ادامه دشمنی همزمان با اسرائیل و عربستان در منطقه برای منافع ملی ایران، حتی برای منافع طرفداران سر سخت حکومت بیش از پیش هزینه خواهد داشت. ایران، حتی بدون تحریم های بیشتر در آینده توان درگیری همزمان با این دو کشور را نخواهد داشت.

می توان گفت که ایران در تاریخ معاصر خود هیچگاه در خاورمیانه این چنین تنها نبوده است. تحولات عراق و سوریه و رفتار گروه های فلسطینی با این کشور هشدار بزرگی است برای تغییر در شیوه رفتار سیاسی رهبران ایران با حکومت ها و گروه های سیاسی منطقه در راستای حفظ منافع این کشور.