'روزنامه نگار زندانی نداریم'؛ از 'دروغ' تا 'سازشکاری'

حق نشر عکس Getty

حسن روحانی، رییس جمهوری ایران چند روز پیش در مصاحبه با شبکه «سی ان ان» وجود روزنامه نگاران زندانی را در ایران از اساس انکار کرد. دقیق تر اگر بگویم، آقای روحانی گفت روزنامه نگار بودن الزاما دلیل بازداشت این روزنامه نگاران نیست. اما معتقد است روزنامه نگار هم می تواند مثل هر شهروند دیگری مرتکب جرم شود و راهی زندان. آقای روحانی گفته: «چنین جرمی ضرورتا می تواند با شغل و حرفه آنها مرتبط نباشد». به این اعتبار، یک پزشک و نجار را هم تنها به خاطر کسب و کارشان به بند نمی کشند.

موضوعی که بعد از ابراز این سخنان آقای روحانی بحث برانگیز شد و تعجب گروهی از کاربران شبکه های اجتماعی را به دنبال داشت، به نوعی به تفاوت این گفته آقای روحانی با محتوای گزارش هایی بر می گردد که در سال های اخیر توسط سازمان های حقوق بشری یا مدافع حقوق روزنامه نگاران منتشر شده و از عملکرد حکومت ایران در زندانی کردن روزنامه نگاران انتقاد می کند. بعید است کسی دغدغه دنبال کردن اخبار ایران را داشته باشد، و هر از چندی خبر زندانی شدن روزنامه نگاری را در ایران نشنود.

این تفاوت فاحش سبب شد عمده ترین واکنش در توئیتر و فیس بوک به این سخنان آقای روحانی این باشد که گروهی او را به «دروغ گویی» متهم کنند، و اگر از حامیان او بوده اند افسوس بخورند که چرا رییس جمهوری منتخب شان که با شعار «تشکیل دولت راستگویان و درستکاران» پا به عرصه انتخابات ریاست جمهوری گذاشته بود آن کرد که توقع نداشتند.

عده ای هم در فضای شبکه های اجتماعی به اتهاماتی که گاهی منتقدان محمود احمدی نژاد، رییس جمهوری سابق ایران، به خصوص در بحث ارائه آمار «دروغین» علیه او مطرح می کردند اشاره کرده اند و به مقایسه جنس «دروغگویی» آقای روحانی با «درغگویی» رییس جمهوری پیش از او پرداخته اند.

گروه دیگری هم که همچنان به شعار تبلیغاتی «دولت راستگویان» معتقدند، به نوعی راه دفاع از حسن روحانی را پیش گرفته اند و می گویند واقعیت های سیاست داخلی ایران او را «مجبور» کرده که «دروغ» بگوید. احتمالا اشاره این گروه به فشارهایی است که در داخل ایران از سوی اصولگرایان تندرو علیه دولت آقای روحانی به خصوص در بحث پرونده هسته ای مطرح است. این گروه از کاربران شبکه های اجتماعی معتقدند حسن روحانی اگر می خواهد در مذاکرات هسته ای با موانع کمتری از سوی منتقدان داخلی اش روبرو شود، لازم است در عمده ترین بحث سیاست داخلی ایران که آزادی بیان و حقوق شهروندی است، به رقبایش امتیاز بدهد. اما حتی در بین کسانی که چنین نگاهی دارند، برخی هم هستند که می گویند ترجیح می دادند آقای روحانی به جای «دروغ» گفتن، دستکم در این باره ابراز نظر نمی کرد و «شریک» قوه قضاییه نمی شد.

البته واکنشی که این سخن آقای روحانی در بین روزنامه نگاران ایرانی ایجاد کرد از نوع دیگری بود. در واقع فقدان یک واکنش گسترده در بین روزنامه نگاران چه داخل و چه خارج از ایران، سبب شد گروهی از روزنامه نگارانی که منتقد این اظهارنظر آقای روحانی بودند، به همکاران خود خرده بگیرند، و این سکوت را سازشکارانه و حتی سر پوش گذاشتن بر نقض اصول اعتدال گرایانه ای بدانند که حسن روحانی از آغاز و حتی پیش از دوران ریاست جمهوری اش بارها بر آن تاکید کرده بود.

صرفنظر از این واکنش ها به اظهارات حسن روحانی، به نظر می رسد ریشه اختلاف نگاه حاکمیت با گروهی از روزنامه نگاران که دلیل بازداشت شان را نه بی ربط، بلکه مرتبط با فعالیت های حرفه ای خود می دانند، در تفسیر و تعبیر آزادانه حاکمیت از قانون است.

نگاهی به اتهامات یا احکام صادر شده برای روزنامه نگارانی که به گفته مقام های قضایی ایران به دلایل غیر مرتبط با روزنامه نگاری بازداشت و محاکمه شده اند، نشان می دهد که در عمده این موارد، بر خلاف گفته آقای روحانی، حتی جایی که جرم فرد تبلیغ علیه نظام یا اقدام علیه امنیت ملی بوده، عنوان شده که این جرم ها «از طریق فعالیت رسانه ای» صورت گرفته اند. این عبارت در حکم روزنامه نگاران زندانی سبب شده اینگونه برداشت شود که دستگاه قضایی ایران در تفسیر جنبه هایی از فعالیت روزنامه نگاران که از آنها تعبیر مجرمانه می کند، آزادانه و به اصطلاح سلیقه ای برخورد کرده است.

باید دید آیا این موضع گیری آقای روحانی در قبال روزنامه نگاران زندانی در هفته ها و ماههای آینده با کاستن از انتقادهای اصولگرایان فضا را در داخل ایران برای فعالیت های دولت مساعدتر خواهد کرد، یا زمینه ای خواهد شد برای همین گروهها تا دولت را به انعطاف بیشتر در برابر خواسته هایشان وادار کنند.