کودتای ترکیه؛ پیروزی اردوغان، کدام پیروزی؟

رویدادهای تاریخی معمولا، و البته نه همیشه، با نماد یا نمادهایی در حافظه تاریخی می نشیند که گاه به انجام و گاه به فرجام آن رویداد برمی گردد. مرد چینی گمنامی که در چهارم ژوئن ۱۹۸۹ در برابر تانک هایی ایستاد که برای سرکوب اعتراض های مدنی تیان آنمن گرد آمده بودند به شکلی نمادی از تلاش چینى ها براى ساختن جامعه اى باز و مقاومت مدنى شان در این راستا در آمد.

کودتای روز جمعه ۱۵ ژوئیه ترکیه نیز می تواند با چندین نماد در حافظه تاریخی بشیند. سه نماد به نظر من برجسته اند، سه نمادی که هریک محتوایی بس عمیق دارند. نخستین نماد چهره اردوغان است در تلفن دستی مجری اخبار تلویزیون سی ان ان ترکیه که از طریق فیس تایم پخش می شود. دومین نماد حضور جماعت خشمگین در بالای تانک کودتاگران است و سومین نماد سربازانی که لباس نظامی از تن درآورده و با دستان بالابرده خبر از تسلیمشان می دهند.

نگاهی به هریک از این سه نماد، شاید به فهم بهتر کودتاى ناکام و پی آمدهای آن یاریمان کند.

حق نشر عکس Reuters
نخستین نماد، اردوغان در فیس تایم:

اردوغان بارها نارضایتی اش را از شبکه های اجتماعی در فضای مجازی بیان کرده بود. یادمان باشد که وقتی معترضان در واقعه پارک گزی در سال ۲۰۱۳ به خیابان آمدند، بزرگان حزب عدالت و توسعه و از جمله اردوغان شبک های مجازی را دشمن آسایش و آرامش مردم خواندند و رای به تعطیل آنها دادند. در سال های حکومت حزب عدالت و توسعه کم نبودند وبلاگ نویسانی که به جرم نقد رفتار حکومت و به اراى عمومى گذاشتن ان نقد از طریق شبکه های اجتماعی، روانه زندان شدند. آیا توسل اردوغان به ابزاری که دشمنش می خواند، می تواند سبب دگرگونی در اجراى سیاست تک صدایی باشد که در چند سال اخیر به استمرار از او دیده ایم؟

حق نشر عکس Getty
دومین نماد، حضور مردم در خیابان‌ها:

دومین نماد، حضور مردم در نخستین ساعات بامداد روز شنبه ١٦ ژوئیه در خیابانها است. اردوغان و یارانش همه این مردم را از حامیان خود می دانند. آیا براستى همه جماعت به خیابان امده حامیان اردوغانند و یا مخالفان کودتا؟ حال که چند روزی از کودتا گذشته شاید بهتر بتوانیم پاسخى به این پرسش دهیم.

ترکان با کودتا و پی آمدهای آن نا آشنا نیستند. کودتا هیچگاه برای آن ها آزادی و دموکراسی در پی نداشته است. بارها تجربه کرده اند و می دانند که مسیر آزادی و مردم سالاری از تونل کودتا نمی گذرد.

مصادره به مطلوب حضور جماعت در خیابان شاید در افقی محدود به کمک سیاست گذاری های اردوغان بیاید، اما در بلند مدت و یکبار دیگر نادیده گرفتن هویت گوناگون و رنگارنگ جامعه ترکیه است. در طیف مخالفان سیاسی اردوغان و حزبش صدایی نشنیدم که هرچند به تلویح از کودتا استقبال کند. همه مخالفان اردوغان یکسره به مخالفت با کودتا برخاستند. آیا این امر سبب دگرگونی در سیاست داخلی حزب عدالت و توسعه و اردوغان و پذیرش واقعیت چند صدائى بودن جامعه ترکیه خواهد شد؟ آیا اردوغان در سیاست کودتای خزنده خود، که بویژه از سه سال پیش آغاز کرده و در آن با شگردهای شبه قانونی و غیر قانونی حقوق سیاسی و اجتماعی نیمی از ملت ترکیه که به او و حزبش رای نداده اند را محدود کرده، تجدید نظر خواهد کرد؟ آیا او سرانجام از دوپاره کردن جامعه ترک به خودی مسلمان اردوغانی و غیر خودی مسلمان غیر اردوغانی یا سکولار دست خوهد کشید؟

حق نشر عکس Getty
سومین نماد، سربازان ارتش:

سومین نماد کودتای ناکام برجا مانده در حافظه تاریخی، نمایش سربازانی است که رخت از تن کشیده و دست بر آسمان برده اند. از تصویر رقت بار سربازان به زمین افتاده و لت وکوب شده که مکمل این نماد است می گذرم.

روزی روزگاری ارتش ترکیه که با جمهوریت این کشور متعین می شد در ترکیه منزلتی داشت. به برکت سازماندهی و تصفیه های پیاپی اردوغان اینک در این کشور نیروهای انتظامی از ویژه و غیر ویژه را داریم که مدعی مطرح در برابر ارتش ترکیه اند. در همین کودتای ناکام دیدیم کسانی که پاره ای از رهبران کودتا را کت بستند نه از ارتش یا دژبانی ارتش، بلکه همه از نیروی انتظامی بودند. سنگر بندی و تبادل آتش دو طرف را هم در فرودگاه صبیحه گوگچن، دومین فرودگاه استانبول، شاهد بودیم. ایا اردوغان با چنین ارتشی می خواهد در خاورمیانه پرتنش حضور یابد؟

غوغای جماعت به خیابان آمده هرچه باشد، ترکیه برون آمده از کودتای ناکام، چندپاره تر و شکننده تر از آن است تا اردوغان بمثابه رهبرى مقتدر خود را پیروز این رخداد بداند.

حق نشر عکس AFP

مطالب مرتبط