بانک جهانی: چرا اقتصاد تاجیکستان شغل ایجاد نمی‌کند؟

Image caption ویکتوریا استروکوا، کارشناس بانک جهانی گفته است بیشتر مشاغل در تاجیکستان موسمی یا موقتی است و این امر کمکی به پیشرفت اقتصاد نمی کند.

بانک جهانی از دولت تاجیکستان خواسته که برای ایجاد شغل‌های بیشتر مدل رشد اقتصادی خود را عوض کند. به گفته این بانک، مدل کنونی رشد اقتصادی تاجیکستان برای جمعیت رو به افزایش این کشور مشاغل کافی فراهم نمی کند.

از جمله، طبق ارزیابی کارشناسان این بانک، جمعیت جوان تاجیکستان در حال افزایش است، اما بیش از ۴۰ درصد جوانان این کشور نه تحصیل می کنند و نه شغلی دارند. این رقم در مقایسه با معیارهای بین المللی به مراتب بالاتر است.

این مطالب روز سه شنبه ۲۶ بهمن (۱۴ فوریه) در جریان معرفی گزارشی زیر عنوان "عیب شناسی نظام اشتغال در تاجیکستان" که از سوی ویکتوریا استروکوا و محمد ایشان اجود، دو کارشناس بانک جهانی، تهیه و منتشر شده است، در وزارت اقتصاد تاجیکستان مطرح شد.

خانم استروکوا که این گزارش را معرفی می کرد، گفت: "از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ رشد تولید ناخالص داخلی تاجیکستان همه ساله ۷.۲ درصد را تشکیل می داد، در حالی که نرخ ایجاد اشتغال همگی ۲.۱ درصد بود. علاوه بر این، جمعیت مستعد به کار (۱۵ تا ۶۴ ساله) از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵ از ۳.۳۱ به ۵.۲۳ میلیون نفر افزایش یافته است."

محرومیت زنان و جوانان

Image caption به هنگام معرفی گزارش بانک جهانی گفته شد که بیش از ۴۰ درصد جوانان این کشور نه تحصیل می کنند و نه شغلی دارند.

به گفته خانم استروکوا، بیشتر جمعیت شاغل تاجیکستان مشاغل کم درآمدی دارند و به طور غیررسمی کار می کنند. همچنین، بیشتر مشاغل در تاجیکستان موسمی یا موقتی است و این امر کمکی به پیشرفت اقتصاد نمی کند.

از نگرانیهای دیگر کارشناسان بانک جهانی سهم اندک زنان و جوانان در نیروی کار تاجیکستان است. طبق پزوهش آنها، ۴۰ درصد از جوانان تاجیکستان نه شغلی دارند و نه در مؤسسات آموزشی تحصیل می کنند.

خانم استروکوا در باره وضعیت اشتغال زنان گفت: "زنان در وضع ناگواری قرار دارند و این روند امیدبخش نیست. در سال ۲۰۱۳ میزان مشارکت زنان در نیروی کار تاجیکستان همگی ۲۷ درصد، ولی سهم مردان ۶۳ درصد بود. زنان شاغل بیشتر در بخش دولتی کار می کنند، ولی تقریبا یک چهارم آنان در تجارت خانوادگی به کارهایی مشغولند که مزدی برای آن پرداخت نمی شود. این شاخص در میان مردان ۱۳ درصد را تشکیل می دهد."

بر اساس نتایج این پژوهش، در تاجیکستان بخش خصوصی رسمی در مقایسه با بخشهای دولتی و اشتغال غیررسمی به طور کافی توسعه نیافته است. نرخ اشتغال رسمی در بخش خصوصی همگی ۱۳ درصد از میزان عمومی اشتغال است.

گذشته از اینها، سهم کارآفرینان بالقوه که تلاش دارند کسب و کار ایجاد کنند، حدود ۱۲ درصد را تشکیل می دهد. این بدان معناست که موانع زیادی در راه شروع فعالیتهای تجاری وجود دارد. از جمله بیشتر شرکتهای تازه پدیدآمده با مشکلات فراوانی، مانند بازرسیهای رنج آور یا نداشتن دسترسی به منابع مالی روبرو هستند.

وابستگی به مهاجرت

Image caption جمشید نورمحمدزاده، رئیس بانک ملی تاجیکستان اعلام کرده است که در سال میلادی گذشته میزان پولهای انتقالی کارگران مهاجر به تاجیکستان بیش از ۱۳ درصد کاهش یافته است

بانک جهانی همچنین می گوید که بخش اعظمی از جمعیت شاغل تاجیکستان در بخشهای کشاورزی و خدمات عمومی مشغول به کار هستند که درآمد و سود چندانی ندارد. این امر منجر به مهاجرت کاری گسترده به خارج شده و حدود یک میلیون نفر (۳۰ درصد) از نیروی کار تاجیکستان به عنوان کارگران مهاجر غالبا به روسیه می روند.

بر اساس ارزیابی کارشناسان بانک جهانی، پولهای انتقالی مهاجران به تاجیکستان حدود ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می دهد و این امر تاجسکیتان را به وابسته ترین کشور به پول مهاجران تبدیل داده است.

پولهای انتقالی مهاجران کمک کرده که میزان فقر در تاجیکستان از ۶۵ درصد در سال ۲۰۰۳ تا به ۲۳.۵ درصد در سال ۲۰۰۹ کاهش یابد. اما طی دو سال اخیر بحران مالی در روسیه به کاهش جدی پولهای انتقالی مهاجران منجر شده و این امر برخی از بانکهای تاجیکستان را به زانو درآورده است.

جمشید نورمحمدزاده، رئیس بانک ملی تاجیکستان، اخیرا در یک نشست خبری اعلام کرد که در سال میلادی گذشته میزان پولهای انتقالی کارگران مهاجر به تاجیکستان بیش از ۱۳ درصد کاهش یافته است. او از ارائه ارقام دقیق پولهای انتقالی خودداری کرد و از روزنامه نگاران هم خواست که در باره پول مهاجران کمتر سخن گویند.

با توجه به افزایش جمعیت تاجیکستان و افزایش تقاضا به مشاغل، بانک جهانی به دولت تاجیکستان توصیه کرده است که استراتژی جامعی برای ایجاد مشاغل در داخل کشور تهیه کند. این بانک همچنین از دولت خواسته که در اهداف و وظایف تصویب شده استراتژی ملی توسعه خود برای تا سال ۲۰۳۰ نیز تجدید نظر کند.

صنعتی یا کشاورزی؟

Image caption امید دولت زاده، معاون وزیر اقتصاد تاجیکستان می گوید با توجه به سرعت افزایش جمعیت در تاجیکستان انتظار می رود تا سال ۲۰۳۰ شمار جمعیت این کشور به ۱۱.۵ میلیون برسد.

به گفته کارشناسان بانک جهانی، استراتژی دولتی ایجاد مشاغل در تاجیکستان باید سه هدف عمده - کمک به ایجاد مشاغل بیشتر، بویژه در بخش خصوصی رسمی، بهتر ساختن کیفیت مشاغل موجود، بویژه در بخش اقتصاد غیررسمی، و توسعه دسترسی به مشاغل - را از اهداف عمده خود قرار بدهد.

نرمش در تنظیم بازار ارز، تحکیم نظام بانکداری، بهبود بخشیدن به فضای تجارت و کارآفرینی، کاهش نرخ بهره بانکی، جذب سرمایه خارجی، اعطای امتیازات و مشوقها به بخش خصوصی برای ایجاد مشاغل بیشتر، جستجوی مقاصد تازه برای مهاجرت کاری شهروندان، بویژه به کره جنوب و کشورهای اروپای شرقی، از جمله تدابیری است که بانک جهانی برای اشاد مشاغل و بهبود وضع اقتصادی به دولت تاجیکستان توصیه کرده است.

امید دولت زاده، معاون وزیر اقتصاد تاجیکستان، می گوید با توجه به سرعت افزایش جمعیت در تاجیکستان انتظار می رود تا سال ۲۰۳۰ شمار جمعیت این کشور به ۱۱.۵ میلیون برسد. این وضع باعث می شود که شمار کارجویان، بویژه نسل جوان، در بازار کار و شغل تاجیکستان، به طور قابل توجهی افزایش یابد.

اما به گفته او، تاجیکستان در این زمینه با معضلی جدی روبروست: "از یک سو جمعیت کشور رو به افزایش است، از سوی دیگر، دولت می خواهد اقتصاد "کشاورزی- صنعتی" را به اقتصاد "صنعتی- کشاورزی" تبدیل بدهد. پیشرفت فناوری باعث کاهش مشاغل می شود، ولی افزایش جمعیت ایجاب می کند که برای نسل جوان مشاغل ایجاد شود."

اما مطلوبه اولجبایوا، رئیس انجمن تاجران خرد و میانه تاجیکستان، می گوید توجه زیاد دولت به رشد بخش صنایع نباید موجب واپسماندگی عرصه کشاورزی شود. به اعتقاد او، فقط دادن امتیازات و مشوقهای مالیاتی به بخش تجارت خرد و میانه، از جمله در عرصه کشاورزی، می تواند به ایجاد مشاغال بیشتر برای شهروندان کمک کند.

موضوعات مرتبط