اوپک با کاهش تولید موافقت کرد؛ بهای نفت افزایش یافت

حق نشر عکس Getty Images
Image caption پیشتر بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران، با کاهش تولید این کشور در زمان تحریم مخالفت کرده بود

امروز، جمعه، ١٦ آذر (٧ دسامبر)، در پایان دومین نشست وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو اوپک در وین اعلام شد که کشورهای عضو با کاهش تولید خود در سال آینده موافقت کرده‌اند.

اعلام تصمیم اوپک همراه با گزارش‌هایی از آمادگی روسیه برای کاهش تولید باعث شد تا بهای نفت خام در بازار جهانی افزایش یابد. بهای نفت خام از نوع برنت در روز جمعه ۵ درصد افزایش یافت.

نشست وزیران اوپک روز گذشته برای یافتن راهی جهت جلوگیری از سقوط بیشتر بهای نفت از طریق کاهش تولید این سازمان و چند کشور دیگر غیرعضو کار خود را آغاز کرد. پیش از آغاز این جلسه، وزیر نفت ایران هشدار داده بود که کشورش به خاطر مواجهه با تحریم خارجی، باید از هر تصمیمی در مورد تعیین سطح تولید مستثنی شود. هنوز مشخص نیست که آیا تصمیم به کاهش تولید شامل ایران هم می‌شود و در این صورت، مقدار این کاهش چه خواهد بود.

تصمیم‌های اوپک باید با رای تمامی اعضا به تصویب برسد. صبح جمعه، رویترز گزارش کرد که عربستان سعودی با درخواست معافیت ایران مخالفت کرده و وزیر نفت ایران نیز از قبول تصمیم به کاهش سطح تولید سازمان سر باز زده است. براساس این گزارش، خالد الفالح، وزیر انرژی عربستان، در پاسخ به این سئوال که آیا به نتیجه بخش بودن مذاکرات وین اطمینان دارد صراحتا پاسخ منفی داده بود.

ساعاتی بعد همین خبرگزاری به نقل از "یک منبع اوپک" گزارش کرد که ایران در مورد تصمیم به کاهش تولید اوپک "چراغ سبز" نشان داده است. براساس این گزارش، اوپک در نظر دارد سطح تولید خود در سال آینده را هشتصد هزار بشکه در روز کاهش دهد و از تولیدکنندگان غیراوپک نیز بخواهد تولید خود را چهارصد هزار بشکه کاهش دهند.


تلخ و شیرین توافق برای ایران

بهرنگ تاج‌دین - بی‌بی‌سی، دبیرخانه اوپک در وین

بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت ایران بارها تأکید کرده بود که ایران باید از کاهش تولید مستثنی باشد و به این خواسته رسید.

ایران همچنین نمی‌خواست تولید نوامبر، ماهی که که در آن عربستان تولیدش را به میزان قابل توجهی بالا برده بود، مبنای تولید آینده باشد؛ و به این خواسته هم رسید.

ولی خبر بد برای ایران، حرف‌های خالد فالح وزیر انرژی عربستان است. او در کنفرانس خبری پایان نشست تأکید کرد که اگر صادرات کشوری به دلایل طبیعی یا سیاسی کم شود، عربستان تولیدش را بالا می‌برد تا میزان عرضه ثابت بماند.

این را می‌توان چراغ سبز عربستان به آمریکا قلمداد کرد؛ به این معنا که اگر آمریکا بتواند با کاهش معافیت‌ها یا افزایش فشارها، صادرات ایران را باز هم کمتر کند، لازم نیست نگران افزایش قیمت نفت باشد.


قرار است در پایان نشست وزیران نفت اوپک، جلسه کمیته نظارتی وزیران اوپک و غیراوپک به رهبری عربستان و روسیه در مورد کاهش تولید هر دو طرف تصمیم گیری کند و الکساندر نوواک، وزیر انرژی روسیه که روز گذشته برای مشورت با دولت خود به مسکو رفته بود، برای شرکت در جلسه مشترک کشورهای عضو و غیرعضو اوپک به وین بازگشته است.‌

+ زنگنه: اوپک را ترک نمی‌کنیم

+ آمریکا ملاقات نماینده ویژه در امور ایران با وزیر نفت سعودی را تایید کرد

+ انتقاد نماینده ایران در اوپک از روسیه و عربستان: به استقبال تحریم نفتی ما رفته‌اند

حق نشر عکس Getty Images
Image caption خالد الفالح، وزیر نفت عربستان سعودی هم نسبت به نتیجه بخش بودن نشست اوپک ابراز تردید کرده بود

بهای نفت خام از ماه اکتبر تا کنون حدود ٣٠ درصد سقوط کرده و دلیل اصلی آن فزونی عرضه از تقاضا دربازار جهانی نفت عنوان شده است. کارشناسان نفتی گفته بودند که برای تقویت بهای نفت، جمع تولید کشورهای عضو و غیرعضو اوپک باید بین پانصد هزار تا یک و نیم میلیون بشکه در روز کاهش یابد. روز گذشته، وزیر نفت سعودی گفت که در صورتیکه روسیه روزانه یکصد و پنجاه هزار بشکه کمتر نفت تولید کند، کاهش مجموع تولید کشورهای عضو و غیرعضو تا بالای یک میلیون و احتمالا در حد یک میلیون و سیصد هزار بشکه امکانپذیر خواهد بود. گفته می‌شود که آقای نوواک پس از بازگشت از مسکو گفته که رئیس جمهوری آن کشور با کاهش تولید تا دویست هزار بشکه در روز موافقت کرده است.

با انتشار خبر توافق روسیه با کاهش تولید، مخالفت ایران تنها مانع دستیابی به توافق نهایی برای کاهش تولید و جلوگیری از ادامه روند نزولی بهای نفت محسوب می‌شد که ظاهرا این کشور نیز سرانجام با تصمیم اوپک موافقت کرد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption از راست: الکساندر نوواک، خالد فالح و فرج المزروعی وزیران نفت/انرژی روسیه، عربستان و امارات در نشست کمیته نظارتی در ماه نوامبر - قرار است نشست مشترک اوپک و غیراوپک در مورد کاهش نهایی سطح تولید تصمیم‌گیری کند

در سال ٢٠١٤، بهای نفت خام که برای چند سال به طرز قابل توجهی افزایش یافته بود به شدت تنزل کرد و این روند نزولی تا سال ٢٠١٦ و نشست مشترک کشورهای عضو و غیرعضو اوپک و تصمیم آنها برای کاهش سطح تولید ادامه داشت. این تصمیم باعث تقویت بهای نفت خام در بازار جهانی شد.

در تصمیم‌گیری سال ٢٠١٦، دولت عربستان سعودی با وجود اختلافات سیاسی عمیق با جمهوری اسلامی ایران، با معافیت این کشور از برنامه کاهش تولید موافقت کرد. در آن زمان، تحریم نفتی ایران به تازگی پایان یافته بود و جمهوری اسلامی با این استدلال که در زمان تحریم فرصت استفاده کامل از سهمیه تولید خود را نداشته، خواسته بود از برنامه کاهش تولید مستثنی شود.

در پی تصمیم دولت ایالات متحده برای خروج از برجام در سال جاری هم مقامات نفتی ایران از کشورهای تولید کننده خواستند تا از جبران کمبود ناشی از تحریم نفتی ایران خودداری ورزند. هدف آنان این بود که کمبود عرضه باعث افزایش بهای نفت خام شود و دولت آمریکا را در زمینه تحریم نفتی ایران تحت فشار قرار دهد. کمیته وزارتی نظارت بر توافق نفتی اوپک و غیراوپک، که رهبری آن را عملا روسیه و عربستان سعودی در دست دارند، از قبول درخواست ایران خودداری ورزید و مقامات ایرانی هم این کمیته را به "اقدام سیاسی" متهم کردند.

به طور سنتی، اوپک از درگیر شدن در مسایل سیاسی، حتی اختلافات سیاسی بین کشورهای عضو، خودداری می‌ورزد و تصمیمات خود را بر اساس شرایط بازار و معمولا در جهت حفظ ثبات قیمت اتخاذ می‌کند. به گفته کارشناسان، این رویکرد علاوه بر موفقیت این سازمان در دستیابی به اهدافش، یکی از عوامل دوام آن طی حدود شصت سال گذشته بوده است.

برخی از ناظران میزان مقاومت عربستان سعودی در برابر فشار دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا برای حمایت از روند نزولی بهای نفت را نیز در تصمیم‌گیری پیرامون کاهش تولید در شرایط کنونی مهم دانسته بودند. حال حاضر، کنگره آمریکا به خاطر ماجرای قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار سعودی، خواستار فشار بر رهبری عربستان سعودی شده و گفته می‌شد که در چنین شرایطی، رهبری سعودی خواهد کوشید حتی‌الامکان خواست آقای ترامپ برای ارزان نگه داشتن نفت را برآورده کند. هنوز دولت آمریکا نسبت به تصمیم اوپک برای کاهش تولید واکنشی نشان نداده است.

اجلاس کنونی اوپک در حالی برگزار شده که ایالات متحده، به عنوان بزرگترین مصرف کننده نفت در جهان، توانسته است با توسعه تولید نفت شیل، عملا از واردات نفت از خارج بی‌نیاز شود و حتی برای صدور نفت و فرآورده های نفتی به خارج اعلام آمادگی کند.

در حال حاضر، ایالات متحده حدود ده درصد تولید جهانی نفت را به خود اختصاص داده و روسیه و عربستان سعودی رده‌های دوم و سوم تولید جهانی را در اختیار دارند. پیشتر پیشنهاد شده بود که آمریکا نیز برای تنظیم بازار نفت، با روسیه و اوپک همکاری کند اما به گفته کارشناسان، قوانین ضد انحصارگری و ساختار خاص صنعت نفت آمریکا چنین امکانی را به آن کشور نمی‌دهد.

از اواسط دهه ١٩٧٠ و قدرت گرفتن اوپک، در دوره‌های گران شدن نفت، برخی مقامات و کارشناسان آمریکایی این سازمان را به "انحصارگری" در بازار جهانی نفت و جلوگیری از فروش این کالا به "بهای منصفانه" نفت متهم کرده‌اند.