طرح تبدیل تومان به پول ملی؛ طرح حذف چهار صفر روی میز هیئت دولت

دولت ایران ایران طول "دوره گذار از "ریال به تومان را ۲۴ ماه پیشنهاد کرده است حق نشر عکس Getty Images
Image caption دولت ایران ایران طول "دوره گذار" از ریال به تومان را ۲۴ ماه پیشنهاد کرده است

طرح حذف چهار صفر از ریال و تبدیل تومان به واحد رسمی پول ملی ایران که مدت‌ها مسکوت مانده بود، اخیرا و با پیشنهاد بانک مرکزی دوباره در دستور کار دولت قرار گرفته است.

بر این اساس، هر تومان معادل ۱۰ هزار ریال کنونی و صد "ریال جدید" خواهد بود.

پایگاه اطلاع رسانی دولت ایران (پاد) امروز سه‌شنبه (۲۷ فروردین) با اعلام این خبر گفته این طرح در کمیسیون اقتصادی هیئت دولت در حال بررسی است.

دولت ایران ایران طول "دوره گذار" از ریال به تومان را ۲۴ ماه پیشنهاد کرده تا در این مدت اسکناس‌ها و سکه‌های قدیمی جمع‌آوری و جایگزین ‌شوند.

دلیل اجرای این طرح "وجود تورم مزمن" و مشکلات ناشی از "کاهش قدرت خرید واحد پول ملی" اعلام شده است.

زمان مشخصی برای اجرا شدن این طرح اعلام نشده و نمایندگان مجلس ایران و همچنین شورای نگهبان باید آن را تائید کنند.

حق نشر عکس AFP
Image caption دلیل اجرای این طرح "وجود تورم مزمن" و مشکلات ناشی از "کاهش قدرت خرید واحد پول ملی" اعلام شده است

دولت ایران هدف از این اقدام را بروز مشکلاتی که ریشه آن عمدتا به ضعیف بودن پول ملی ایران برمی‌گردد، برشمرده است؛ مشکلاتی نظیر:

  • افزایش قابل توجه حجم اسکناس در گردش
  • استفاده از ارقام بزرگ در مبادلات ساده روزمره و مسائل محاسباتی ناشی از آن
  • ‌خارج شدن سکه از چرخه مبادلات اقتصادی
  • افت حیثیت ظاهری پول ملی ایران در مقایسه با پول سایر کشورها
  • عدم استفاده از نام ریال و جایگزینی آن با واژه تومان
  • بالا بودن استهلاک اسکناس به دلیل نگهداری آن در حجم بالا
  • هزینه بالای چاپ و امحای اسکناس و همچنین استهلاک بالای دستگاه‌های خودپرداز

البته سال‌هاست که ریال در معاملات روزمره ایران تقریبا جایی ندارد و عملا تومان حتی در مبادلات خرد مورد استفاده قرار گرفته است.

این اولین باری نیست که در سال‌های اخیر پیشنهاد حذف صفر و در بعضی موارد چهار صفر در دستور کار دولت‌های مختلف ایران قرار می‌گیرد.


تصمیم به حذف صفر از واحد پولی ایران به حدود ۲۵ سال قبل برمی‌گردد؛ در سال ۱۳۷۲ بانک مرکزی ایران حذف سه صفر از واحد پولی کشور را مورد بررسی قرار داد ولی به دلایل مختلف روند بررسی متوقف شد.

تغییر واحد پول ایران و حذف صفرهایی از آن، دوباره در اواخر دهه ۸۰ شمسی و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، ریاست جمهوری پیشین ایران، مطرح شد. بانک مرکزی ایران در این دوره درباره نام واحد پولی آینده و طرح اسکناس‌های بعدی با راه‌اندازی سایت "طرح اصلاح پول ملی" نظرخواهی از شهروندان را آغاز کرد اما سرانجام این طرح بدون روشن شدن تکلیف آن ناتمام باقی ماند.


Image caption چاپ اسکناس در ایران در سال ۱۳۱۱ توسط بانک ملی ایران شروع شد؛ در این سال کوچکترین اسکناس پنج "ریالی" و درشت‌ترین ۵۰۰ ریالی بود

کشورهای دیگر در گذشته تجربه‌های موفق و ناموفق در حذف صفر داشته‌اند.

آلمان پس از پایان جنگ جهانی اول ۱۲ صفر را از واحد پول خود حذف کرد. در آن زمان تورم بالایی در آلمان وجود داشت که مبادلات را با اسکناس‌های موجود غیرممکن کرده بود.

از جمله تجربه‌های ناموفق در حذف صفر، تجربه کشور آفریقایی زیمبابوه است؛ تورم بسیار بالای این کشور باعث شد تا رابرت موگابه رئیس جمهوری، از سال ۲۰۰۶ در سه مقطع مختلف دستور حذف ۲۵ صفر از واحد پول این کشور را صادر کند.

ترکیه از تجربه‌های دیگر معاصر در حذف صفر از پول ملی است. هنگامی که در سال ۲۰۰۳ رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه شد، وعده داد که با حذف صفرها، لیره ترکیه را به جایگاه "شایسته" خود برگرداند.

در سال ۲۰۰۵ و پس از دو سال، نرخ تورم در این کشور از بیشتر از ۸۰ درصد به هفت درصد کاهش یافت؛ هنوز تغییر واحد پولی به عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اردوغان و حزب عدالت و توسعه محسوب می‌شود.

حق نشر عکس TARIK TINAZAY
Image caption هنوز تغییر واحد پولی ترکیه به عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور کنونی و رهبر حزب عدالت و توسعه محسوب می‌شود

طی سال‌های اخیر و به خصوص در سال ۱۳۹۷ تورم در ایران که از سال ۱۳۹۵ تک رقمی مانده بود شروع به افزایش کرد.

بانک مرکزی از آبان ماه پارسال نرخ تورم و شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی را اعلام نکرده است، اما مرکز آمار نرخ تورم دوازده ماهه منتهی به اسفند ماه ١٣٩٧ برای کل خانوارهای ایرانی را نزدیک به ۲۷ درصد اعلام کرده است.

در سال گذشته همچنین نسبت برابری پول ملی ایران در برابر ارزهای عمده نظیر دلار رو به کاهش گذاشت.

نرخ دلار در بازار آزاد در اوایل سال ۱۳۹۷ حدود پنج هزار تومان بود که هفته پیش قیمت آن در صرافی‌ها به بالای ۱۴ هزار تومان رسید.