بهای نفت در بازار جهانی سقوط کرد

پمپ بنزین در آمریکا
Image caption رکود جهانی باعث کاهش تقاضا برای نفت می شود

همراه با از سرگیری روند نزولی بهای سهام در بورس های عمده، بهای نفت خام در بازارهای جهانی نیز به سرعت کاهش یافته است.

نگرانی در مورد احتمال کاهش تقاضای جهانی برای مواد نفتی در ماه های آینده باعث شد تا در معاملات بازارهای نفتی آسیا در روز پنجشنبه، 16 اکتبر (25 مهر)، بهای نفت خام به سرعت سقوط کند و به پائین ترین سطح از ماه اوت سال 2007 تنزل یابد.

روز گذشته نیز بهای نفت خام در بازارهای آمریکا سقوط کرد و نفت سبک به بهای حدود 74.5 دلار معامله شد که بیش از 4 دلار پائین تر از قیمت آن در روز قبل بود. به این ترتیب، از ماه ژوئیه سال جاری تا کنون، بهای نفت خام کمابیش به نصف کاهش یافته است.

روند نزولی بهای نفت خام از اواخر ماه ژوئیه و با انتشار گزارش هایی حاکی از احتمال کاهش رشد اقتصاد جهانی آغاز شد و با بروز بحران در بخش مالی بسیاری از کشورهای عمده جهان در ماه جاری شدت گرفت.

سازمان کشورهای صادر کننده نفت - اوپک - نیز تخمین زده است که متوسط بهای سبد نفتی این سازمان در پایان هفته جاری اندکی بالاتر از 70 دلار در هر بشکه باشد که به مراتب کمتر از بشکه ای 135 دلار در اواسط ماه ژوئیه است.

در حالیکه کشورهای اوپک به رعایت سهمیه بندی در تولید و صادرات نفت ملزم شده اند، کاهش بهای نفت به منزله تنزل شدید در عواید نفتی این کشورهاست.

در صورت بروز رکود جهانی و کاهش بهای نفت، برخی از کشورهای عضو اوپک که از درآمد سرانه بالا و ذخایر ارزی سرشاری برخوردارند می توانند این بحران را بدون مواجهه با دشواری قابل توجهی پشت سر بگذارند.

در مقابل، بروز چنین وضعیتی برخی دیگر از کشورهای صادر کننده نفت را که نتوانسته اند از درآمدهای نفتی سال های اخیر برای تقویت بنیه اقتصادی خود یا دست کم ایجاد ذخایر ارزی مناسب استفاده کنند با شرایط نامساعدی مواجه می سازد.

اوپک و چشم انداز اقتصاد جهانی

وزیران نفت اوپک در اجلاس خود در ماه سپتامبر سال جاری برای مقابله با روند نزولی بهای نفت تصمیم گرفتند سهمیه بندی مورد استفاده در سپتامبر سال قبل را رعایت کنند تا با کاهش عرضه، مانع از تنزل بهای نفت شود.

در آن زمان، برخی از کشورهای عضو این سازمان بهای 100 دلار در هر بشکه را قیمت مناسبی برای نفت خام می دانستند و در صورت ادامه روند کنونی، بعید نیست وزیران اوپک در اجلاس بعدی خود کاهش سهمیه ها را مورد توجه قرار دهند.

در سال های گذشته، به خصوص از اواسط دهه 1980 تا اواخر دهه 1990، معمولا اکثر کشورهای عضو اوپک در دوران کاهش بهای نفت، برای حفظ عواید خود از سهمیه های تعیین شده تجاوز می کردند که به نوبه خود، کاهش بیشتر بهای نفت و تشدید رقابت برای جلب مشتری از طریق عرضه نفت ارزان تر را در پی داشت.

انتشار گزارش هایی در مورد احتمال بروز رکود در اقتصاد آمریکا از جمله عوامل اصلی سقوط قیمت نفت خام ارزیابی شده است.

روز چهارشنبه وزارت بازرگانی ایالات متحده گزارش کرد که بهای خرده فروشی در ماه سپتامبر 1.2 درصد تنزل کرد که نشانه کاهش تقاضای مصرف کنندگان کالا و خدمات در آن کشور محسوب می شود و می تواند به کاهش تولید و سرمایه گذاری، و در نتیجه افزایش بیکاری منجر شود که به نوبه خود، سطح درآمد و تقاضا را کمتر می کند.

کارشناسان معتقدند که بحران مالی اخیر نه تنها باعث محدودیت دسترسی تولید کنندگان و مصرف کنندگان به منابع مالی بانکی شده، بلکه اطمینان نسبت به رشد اقتصادی را متزلزل ساخته است.

قرار است فدرال رزرو - بانک مرکزی آمریکا - طی روزهای آینده ارزیابی خود از چشم انداز اقتصادی این کشور در خلال ماه های آینده را انتشار می دهد که احتمالا حاوی هشدار در مورد کاهش نرخ رشد اقتصادی این کشور در ماه های اخیر خواهد بود.

با توجه به سهم اقتصاد ایالات متحده در اقتصاد جهانی، بروز رکود اقتصادی در این کشور به منزله کاهش تقاضا برای واردات از سایر کشورهاست و می تواند به سرعت به بروز رکود در سطح جهانی منجر شود.

تنزل بهای سهام

نشانه توقف رشد اقتصادی پس از بیش از یکدهه رشد مستمر از برخی دیگر از کشورهای غربی نیز گزارش شده و از جمله بریتانیا و آلمان از افزایش شمار بیکاران در ماه های اخیر خبر داده اند.

Image caption سیر نزولی شاخص بهای سهام در بورسهای عمده جهان از سر گرفته شد

در عین حال، برخی از کارشناسان ابراز امیدواری کرده اند که اقدامات اخیر دولت های غربی در کمک به نظام بانکی و کاهش نرخ بهره ممکن است دسترسی تولیدکنندگان و مصرف کنندگان به نقدینگی را افزایش دهد و دست کم مانع از بروز رکودی عمیق در سطح جهانی شود.

با اینهمه، ظاهرا بازارهای مالی جهان نسبت به چشم انداز اقتصادی جهانی نظر مثبتی نداشته اند و در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه، شاخص بهای سهام در بازارهای عمده پس از بهبود موقت در اوایل هفته جاری، بار دیگر به شدت تنزل کرد.

سهامداران نگران آن هستند که رکود اقتصادی باعث کاهش سوددهی و حتی ورشکستگی شرکت های تولیدی و خدماتی شود و در نتیجه، ارزش سهام آنها را تنزل دهد. در آغاز معاملات روز پنجشنبه در بورس توکیو، شاخص بهای سهام بیش از 10 درصد تنزل کرد و با وجود افزایش مختصر در ساعات بعد، در پایان معاملات، 8.6 درصد ارزش خود را نسبت به روز گذشته از دست داد.

سقوط بهای سهام در بورس توکیو در پی تحولی مشابه در بورس های ایالات متحده در روز چهارشنبه گزارش می شود که در جریان آن، شاخص بورس نیویورک حدود 8 درصد تنزل کرد که بالاترین میزان تنزل یک روزه این شاخص طی بیست و یک سال گذشته بود.

سایر بازارهای آسیایی نیز در روز پنجشنبه با سیر نزولی بهای سهام مواجه بودند و از جمله شاخص های بهای سهام در بورس های استرالیا، کره جنوبی و هنگ کنگ هرکدام حدود 5 درصد تنزل کرد.