اجلاس مسکو ایجاد 'اوپک گازی' را بررسی می کند

آرم مجمع
Image caption اجلاس مسکو در صدد تقویت مجمع صادر کنندگان گاز است

در حالی که کشورهای عمده صادرکننده گاز هماهنگی بیشتر بین خود را بررسی می کنند، نخست وزیر روسیه از لزوم افزایش بهای گاز سخن گفته است.

روز سه شنبه، 23 دسامبر (3 دی)، وزیران نفت و انرژی تعدادی از کشورهای عضو "مجمع کشورهای صادر کننده گاز" GCEF در اجلاسی در مسکو شرکت کردند تا سازماندهی موثر تر این مجمع به منظور هماهنگی بیشتر بین صادرکنندگان برای حمایت از منافع خود را بررسی کنند.

در این اجلاس وزیران نفت و انرژی یازده کشور از اعضای مجمع، از جمله روسیه، قطر، ایران، الجزایر، لیبی و ونزوئلا شرکت دارند.

در آستانه برگزاری نشست مسکو، سرگئی شماتکو، وزیر انرژی روسیه، در مصاحبه ای گفت که هدف از تشکیل این اجلاس "تضمین برقراری تعادل در بازار گاز و هماهنگی در قیمت گذاری از طریق مشورت بین صادر کنندگان و مصرف کنندگان است."

وی افزود که شرکت کنندگان در اجلاس مسکو خواهند کوشید در مورد "قواعد بازی" و ایجاد ساختاری رسمی تر برای مجمع کشورهای صادرکننده گاز به توافق برسند.

در حالی که اقتصاد جهانی که با رکودی عميق مواجه است به تازگی يه دوره افزايش سريع بهای نفت خام را پشت سر گذاشته است، برگزاری اجلاس مسکو نگرانی کارشناسات در برخی از کشورهای مصرف کننده در مورد احتمال تلاش صادرکنندگان برای افزایش بهای گاز صادراتی را به همراه داشته است.

این گروه از کارشناسان یادآور شده اند که تاسیس کشورهای صادرکننده نفت - اوپک - در دهه 1960 و موفقیت این سازمان در کنترل عرضه نفت به بازار جهانی باعث شد تا دوره نفت ارزان پایان یابد و در دوره هایی، مصرف کنندگان را با بحران های ناشی از افزایش سریع قیمت نفت خام مواجه سازد.

هشدار پوتین

در اجلاس صادرکنندگان گاز در مسکو، ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه، هشدار داد که "دوره گاز طبیعی ارزان قیمت" به پایان رسیده است.

آقای پوتین افزود که با افزایش هزینه اکتشاف و بهره برداری از منابع جدید گاز طبیعی، باید انتظار داشت که خریداران بهای بیشتری برای این کالا بپردازند.

Image caption پوئین: دوره گاز ارزان به پایان رسیده است

تاسیس مجمع کشورهای صادرکننده گاز در سال 2001 و در پی اجلاس چند کشور عمده صادرکننده گاز طبیعی در تهران اعلام شد. اين مجمع از آن زمان، هر ساله جلسه ای را با شرکت تعدادی از کشورها صادر کننده برگزار کرده است.

در اجلاس تهران، هدف از تاسیس این مجمع بررسی منافع مشترک و تماس بین تولید کنندگان، مشورت با مصرف کنندگان و ارتباط بین دولت ها و بخش انرژی و همچنین تلاش برای ثبات و شفافیت بازار گاز عنوان شد.

بر خلاف اوپک، این مجمع تا کنون اساسنامه و ترتیبات مشخصی برای پذیرش عضو، تشکیل جلسات مرتب با دستور کار مشخص و هماهنگ ساختن اقدامات صادرکنندگان نداشته و بیشتر به منظور تبادل نظر بین کشورهای عمده تولید کننده گاز تشکیل جلسه داده است.

کشورهای روسیه، ایران، قطر، الجزایر، لیبی، مصر، گینه استوایی، اندونزی، مالزی، نیجریه، ترینیداد و توباگو، امارات متحده عربی، عمان و ونزوئلا از جمله شرکت کنندگان در جلسات وزیران این مجمع بوده اند و در برخی جلسات، نروژ نیز به عنوان ناظر حضور داشته است.

در ماه اکتبر سال جاری، نمایندگان روسیه، قطر و ایران، که دارای بیشترین ذخایر گاز طبیعی در جهان محسوب می شوند، در جلسه ای در تهران شرکت کردند. در پایان اين نشست، وزیر نفت ایران اعلام کرد که هر سه کشور از تشکیل "سازمان صادرکنندگان گاز" حمایت کرده اند.

در حالی که برخی رسانه های ایران این خبر را با عنوان تشکیل "اوپک گازی" انتشار دادند، مقامات روسی ضمن جالب توصیف کردن این پیشنهاد، گفتند که تصمیم گيری در این زمینه به بررسی بیشتری نیاز دارد.

'تاسیس اوپک گازی؟'

به گفته برخی از کارشناسان، با توجه به موفقیت اوپک در حفظ منافع کشورهای عضو در بخش عمده ای از تاریخ این سازمان، طبیعی است که تشکیل نوعی تشکیلات مشابه در بخش صادرات گاز برای بسیاری از کشورهای صادرکننده این کالا جذابیت بسیاری داشته باشد.

در عین حال، برخی از کشورهای مصرف کننده گاز، به خصوص در اروپای غربی، هر نوع تلاش تولید کنندگان عمده گاز، به خصوص روسیه و ایران، برای تاسیس تشکیلاتی مشابه اوپک برای افزایش بهای گاز طبعی را با نگرانی تلقی کرده اند.

در مقابل، گروه دیگری از کارشناسان تشکیل اتحادیه از کشورهای عمده تولید کننده گاز برای تاثیرگذاری موثر بر بازار این کالا را چندان عملی ندانسته اند و گفته اند که تشکیل نوعی اوپک گازی به دلیل موانع فنی، سیاسی و اقتصادی متعدد، در آینده نزدیک امکانپذیر نخواهد بود.

برخلاف نفت خام، صادرات گاز طبیعی عمدتا از طریق خط لوله صورت می گیرد که قاعدتا از خاک بیش از یک کشور عبور می کند و با سرمایه گذاری های سنگین و معمولا براساس قراردادهای بلند مدت بین دولت ها، از جمله شامل توافق هایی در زمینه میزان صادرات و تا حدودی، نحوه قیمت گذاری، احداث می شود.

در نتیجه، برخلاف نفت خام، که دارای بازار چند وجهی تکامل یافته ای است که در آن، نوسان قیمت در اثر تغییر در عرضه و تقاضا و سفته بازی کاملا ممکن است، تاثیر گذاری بر بهای گاز صادراتی از طریق سهمیه بندی تولید و صادرات به سادگی امکانپذیر نمی شود به خصوص اینکه در حال حاضر، میزان صادرات اکثر کشورهای دارنده ذخایر گاز طبیعی ناچیز است.

از لحاظ سیاسی، اگرچه کشورهای عضو اوپک از ابتدای تاسیس این سازمان دارای گرایش های متنوع و گاه حتی متضادی در زمینه سیاست داخلی و خارجی بوده اند اما به دلایل تاریخی، غالبا توانسته اند از دخالت هدف های سیاسی در تصمیم گیری های نفتی جلوگیری کنند و به این ترتیب، نه تنها انسجام خود را حفظ کنند بلکه مانع از برانگیختن حساسیت سیاسی کشورهای مصرف کننده شوند.

در مقابل، موضوع تاسیس "اوپک گازی" در حالی مطرح می شود که شماری از واردکننگان اصلی گاز طبیعی، به خصوص در اروپای غربی، نسبت به هدف های سیاسی برخی از اعضای اصلی چنین تشکیلاتی، از جمله روسیه، ایران و ونزوئلا، تردیدهایی دارند و سخن گفتن از احتمال "تبانی" این کشورها برای پیشبرد اهداف سیاسی می تواند باعث تعلل مصرف کنندگان در جایگزین ساختن گاز طبیعی به جای سایر منابع انرژی و کاهش رشد مصرف این ماده شود.

در واقع، در سال های اخیر، اقدام روسیه در وارد کردن فشار بر برخی واردکنندگان گاز طبیعی، مانند اوکراین، فورا اتهام بهره برداری سیاسی از منابع انرژی و هشدار در مورد کاهش اتکای اروپاییان به این منبع انرژی را در پی آورد.

احتمالا به خاطر همین ملاحظات سیاسی است که مقامات روسیه، با وجود حمایت از همکاری گسترده تر کشورهای صادرکننده گاز طبیعی، از تایید قطعی تشکیل یک سازمان منسجم برای تنظیم موثر بازار گاز جهانی خودداری ورزیده اند.

اگرچه رهبران روسیه مایل به کسب درآمد بیشتر از طریق صادرات گاز طبیعی هستند، اما در عین حال کشور خود را یک قدرت جهانی با نقشی عمده در صحنه سیاست بین المللی و مستحق یک ساختار متنوع اقتصادی تلقی می کنند و بعید است اجازه دهند شرایط اقتصادی و سیاست خارجی این کشور تحت تاثیر همکاری و هماهنگی با کشورهای کوچک عضو "اوپک گازی" قرار گیرد.

در خبری دیگر، به نقل از کارشناسان انرژی در اوکراین گزارش شده است که سخنان نخست وزیر روسیه در مورد احتمال افزایش بهای گاز طبیعی باعث می شود تا دولت اوکراین در صدد برآید با استفاده از سایر منابع انرژی، مانند زغال سنگ، از وابستگی خود به گاز روسیه بکاهد.

مطالب مرتبط