سرنوشت یارانه های نقدی بعد از کاهش قیمت نفت

شمس الدین حسینی
Image caption به گفته وزیر اقتصاد، قیمت نفت در طرح نقدی کردن یارانه ها 80 دلار در نظر گرفته شده بود

دولت ایران در حالی طرح نقدی کردن یارانه ها موسوم به "طرح تحول اقتصادی" را به مجلس ارائه داده که قیمت نفت به کمترین میزان خود در پنج سال گذشته رسیده است.

این در حالی است که دولت این طرح را بر اساس قیمت بالای نفت تهیه کرده بود و اکنون قیمت سبد نفتی اوپک به کمتر از ۳۵ دلار در هر بشکه سقوط کرده است.

شمس الدین حسینی وزیر اقتصاد ایران گفته است که قیمت نفت در طرح تحول اقتصادی ۸۰ دلار محاسبه شده بود.

آقای حسینی در باره تغییرات قیمت نفت در لایحه و پیش بینی میزان درآمدها توضیحی نداده اما گفته است: "تردید نکنید که در آینده ای نزدیک قیمت نفت به بالای ۷۰ دلار خواهد رسید."

طرح نقدی کردن یارانه ها برای اصلاح ساختار اقتصادی ایران تهیه شده است و قرار است با اجرای آن کالاها و خدمات به قیمت های واقعی عرضه شود و بخشی از درآمدهای حاصل از این طرح به صورت نقدی بین افراد کم درآمد توزیع شود.

وزیر اقتصاد ایران طرح نقدی کردن یارانه ها را "انتخابی" نمی داند و می گوید: "این نه انتخاب بلکه اضطرار است."

مهمترین بخش طرح تحول افزایش قیمت انرژی به خصوص مواد نفتی است. ایران روزانه نزدیک به یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت در داخل مصرف می کند و میزان مصرف گاز نیز معادل دو میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه برآورد می شود.

با این حساب مصرف روزانه ایران حدود چهار میلیون بشکه نفت است و دولت می گوید که هر بشکه نفت را در بازار داخلی ایران با قیمت حدود پنج دلار می فروشد در حالی که قیمت آن در بازارهای بین المللی حتی در شرایط امروز شش تا هفت برابر قیمت داخلی است.

اکنون دولت با ارائه لایحه نقدی کردن یارانه ها تصمیم دارد نفت را به قیمت بین المللی در بازار داخلی بفروشد.

اگر قیمت هر بشکه نفت را ۳۵ دلار در نظر بگیریم، دولت می گوید که در حال حاضر این نفت را با قیمت پنج دلار در اختیار مصرف کننده داخلی قرار می دهد و تصمیم دارد با طرح نقدی کردن یارانه ها، بقیه ۳۰ دلار را نیز از مردم بگیرد.

فرصت ها و تهدید های کاهش قیمت نفت

Image caption برخی نمایندگان مجلس می گویند حذف یارانه ها جهش بزرگی را در قیمت کالاها و خدمات ایجاد خواهد کرد.

پرسش های بسیاری در این زمینه وجود دارد : از جمله این که این پول چه وقت و چگونه از مردم گرفته شود و درآمدهای ناشی از آن چگونه هزینه شود.

طرح دولت این است که مواد سوختی به قیمت بازارهای بین المللی عرضه شود و بخش عمده درآمدهای حاصل از آن به صورت نقد به خانوارهای کم درآمد و فقیر داده شود.

آن طور که وزیر اقتصاد ایران می گوید طرح نقدی کردن یارانه ها بر اساس قیمت نفت ۸۰ دلاری تهیه شده است اما اکنون قیمت نفت به کمتر از نصف این رقم کاهش یافته است.

کاهش قیمت نفت در اجرای طرح نقدی کردن یارانه ها، هم مثبت است و هم منفی. مثبت است به این معنی که با کاهش قیمت نفت، فرصتی در اختیار دولت قرار می گیرد تا قیمت ها را با فشار تورمی کمتر به نرخ های بین المللی برساند.

به عقیده کارشناسان اقتصادی، در شرایط کاهش قیمت نفت، دولت راحت تر می تواند قیمت مواد سوختی را به نرخ های بین المللی برساند یعنی به جای آنکه مجبور باشد قیمت هر بشکه نفت را شانزده برابر کند با شش یا هفت برابر کردن قیمت نفت، به هدفش برسد.

با این فرض، دولت باید قیمت هر بشکه نفت را به جای آنکه از پنج دلار فعلی به ۱۲۰ دلار برساند در شرایط افت شدید نفت، تنها باید قیمت نفت را به حدود ۳۵ دلار برساند.

در مقابل این نکته مثبت، نکات منفی کاهش قیمت بیشتر است. اول این که کاهش قیمت نفت دست دولت ایران را برای اجرای برنامه های اقتصادی می بندد و درآمدهای ارزی این کشور به شدت کاهش می یابد.

به طوری که اگر قیمت نفت در بازارهای بین المللی در سطح فعلی باقی بماند درآمد نفتی ایران به کمتر از ۳۰ میلیارد دلار کاهش می یابد در حالی که درآمد نفتی این کشور در سال گذشته خورشیدی بیشتر از ۸۱ میلیارد دلار بوده است.

به جز این، با کاهش قیمت نفت دولت بخش عمده ای از درآمدهایی را که از محل آزادسازی قیمت در بخش انرژی پیش بینی کرده بود، از دست خواهد داد و این مسئله می تواند مانع عملی شدن برنامه های دولت شود. به عقیده کارشناسان، ابعاد آزاد کردن قیمت انرژی بسیار گسترده است. آزاد سازی انرژی، علاوه بر افزایش قیمت کالاها، در کوتاه مدت می تواند برخی از شرکت های بزرگ نظیر تولید آلومینیوم و پتروشیمی را با مشکلات جدی مواجه کند چون این شرکت ها از برق و گاز ارزان استفاده می کنند و حذف آن می تواند فعالیت آنها را متوقف کند.

مطالب مرتبط