نشانه های رکود در اقتصاد ایران

بانک مرکزی ایران
Image caption بنابر گزارش بانک مرکزی، در شش ماه اول سال میزان واردات نسبت به مدت مشابه سال قبل ده میلیارد دلار افزایش یافته است

بانک مرکزی ایران گزارش داده است که در تابستان امسال نسبت به تابستان سال گذشته تقاضا برای ایجاد واحدهای بزرگ صنعتی به شدت کاهش یافته و در مقابل هزینه راه اندازی واحدهای صنعتی بیشتر شده است.

بر اساس این گزارش که هر سه ماه یکبار از سوی بانک مرکزی منتشر می شود، در تابستان سال گذشته ۱۲ هزار و ۲۹۸ واحد صنعتی بزرگ جواز فعالیت دریافت کرده اند اما این رقم در تابستان امسال به ۷۲۹۴ واحد کاهش یافته است.

با وجود کاهش شدید تقاضاها برای ایجاد واحدهای صنعتی بزرگ، این گزارش نشان می دهد که میزان سرمایه گذاری به همان نسبت کاهش پیدا نکرده است. این مسئله نشان دهنده، بالارفتن هزینه های تاسیس واحدهای جدید صنعتی است.

بنابر این گزارش، پروانه های بهره برداری واحدهای صنعتی نیز در تابستان امسال به ۱۷۵۲ واحد صنعتی رسیده است که نسبت به تابستان سال گذشته که ۲۲۰۷ واحد بوده است، کاهش شدیدی نشان می دهد.

با وجود کاهش پروانه های بهره برداری واحدهای جدید صنعتی، میزان سرمایه گذاری در این واحدها افزایش قابل ملاحظه ای نشان می دهد.

کارشناسان می گویند که هزینه های تاسیس و بهره برداری صنعتی در یک سال اخیر افزایش یافته است، به همین دلیل با آنکه از تعداد واحدهای صنعتی جدید در این مدت نسبت به سال گذشته ۴۴۵ واحد کاسته شده اما هزینه ها راه اندازی واحدهای صنعتی بیشتر شده است.

افزایش واردات

گزارش شش ماه اول امسال نشان می دهد که صادرات نفت و کالاهای غیر نفتی نسبت به سال گذشته افزایش یافته و از ۴۳ میلیارد دلار در شش ماه اول سال گذشته به بیشتر از ۶۷ میلیارد دلار در شش ماه اول سال جاری رسیده است.

بخش عمده این افزایش مربوط به افزایش قیمت نفت در نیمه اول سال جاری است که قیمت نفت به رقم بی سابقه ۱۴۷ دلار در هر بشکه رسید اما اکنون قیمت نفت به دلیل بروز بحران مالی در جهان به کمتر از ۴۰ دلار در هر بشکه رسیده است.

درآمد نفتی ایران در شش ماه اول امسال بیشتر از ۵۷ میلیارد دلار بوده و به دلیل کاهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی، درآمدهای نفتی ایران در نیمه دوم سال به شدت کاهش خواهد یافت.

همزمان با افزایش درآمدهای ارزی ایران در شش ماه اول امسال، واردات کالا نیز ده میلیارد دلار افزایش پیدا کرده است و از ۲۵ میلیارد دلار در شش ماه اول سال گذشته به بیشتر از ۳۵ میلیارد دلار در شش ماه اول امسال رسیده است.

گزارش بانک مرکزی نشان می دهد که در تابستان به دلیل محدودیت هایی که بانک مرکزی در سال گذشته برای پرداخت وام اعمال کرد، رشد نقدینگی کاهش یافته و در طول این سه ماه به ۱.۸ درصد رسیده است.

حجم نقدینگی در پایان تابستان به ۱۶۷ هزار میلیارد تومان (۱۶۷ میلیارد دلار) رسیده است که نسبت به سه ماه تابستان سال گذشته ۲۷ هزار میلیارد تومان (۲۷ میلیارد دلار) افزایش نشان می دهد.

Image caption بازار بورس تهران در آخرین ماه پائیز نزدیک به یک سوم ارزش خود را از دست داد

نقدینگی یکی از مهمترین عوامل افزایش تورم به حساب می آید و گزارشها بانک مرکزی نشان می دهد که نرخ تورم در نیمه اول سال جاری خورشیدی، تا پایان شهریور به ۲۳ درصد رسیده است.

این گزارش سه ماه پائیز را در بر نمی گیرد و گزارشهای رسمی بانک مرکزی نشان می دهد که تورم در پائیز به بیشتر از ۲۵ درصد رسیده است.

رشد شدید نقدینگی در یک سال و نیم اخیر باعث شده تا تورم در این مدت دو برابر شود. این در حالی است که بر اساس برنامه چهارم توسعه که امسال چهارمین سال اجرای آن است، باید به کمتر از هشت درصد می رسید.

سقوط بازار بورس

گزارش بانک مرکزی همچنین نشان می دهد که ارزش بازار بورس تهران با عرضه سهام شرکت های بزرگ دولتی، از ۴۶ میلیارد دلار در اول سال به ۶۷ میلیارد دلار در میانه تابستان رسیده است اما در شهریور ماه دو میلیارد دلار از ارزش آن کاسته شده است.

این کاهش در پائیز با شدت زیادی ادامه پیدا کرده و بازار بورس تهران در آخرین ماه پائیز نزدیک به یک سوم ارزش خود را از دست داده است.

گزارشها نشان می دهد که ارزش بازار بورس در پائیز امسال بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد کم شده است.

علت اصلی این سقوط کم سابقه، کاهش قیمت محصولات شرکت هایی است که سهام آنها در بورس عرضه می شود. قیمت محصولات این شرکت ها به دلیل رکود جهانی، به شدت کاهش پیدا کرده و به همین دلیل سود آنها نیز کم شده است.

در چند سال اخیر بازدهی شرکت های فلزی و پتروشیمی به دلیل افزایش قیمت نفت و بالا رفتن قیمت محصولات فلزی همواره در حال افزایش بود و عرضه سهام این شرکت ها به رشد شاخص سهام بورس منجر شد ولی اکنون سهام این شرکت ها عامل اصلی سقوط شاخص بورس تهران است.

کارشناسان می گویند که بهبود وضعیت بازار بورس به شرایط اقتصاد جهانی بستگی دارد اما مسئله فقط بحران مالی جهانی نیست، مشکلات داخلی نظیر تورم بالا، کمبود نقدینگی و احتمال حذف یارانه های انرژی نیز در ایجاد این وضعیت موثر بوده است و تا زمانی که این شرایط تغییر نکند نمی توان امید چندانی به رونق بازار سرمایه داشت.

مطالب مرتبط