اقتصاد ایران؛ مهمانی نفت تمام شد

پالایشگاهی در ایران
Image caption در چهار سال اخیر ایران سالانه به طور متوسط 65 میلیارد دلار درآمد نفتی داشته است ولی حالا باید با نصف این رقم دخل و خرجش را تنظیم کند

با کاهش شدید قیمت نفت، در حالی که اقتصاد ایران به شدت تحت فشار قرارگرفته است، مقامات ایران در آغاز سال جدید خورشیدی بر تغییرات بنیادی در نحوه مصرف کالاها و مواد مصرفی تاکید کرده اند.

آیت الله علی خامنه ای رهبر ایران بر "تغییر الگوی مصرف" تاکید کرده و در اولین سخنرانی خود در سال جدید خورشیدی در مشهد، مردم را از اسراف بر حذر داشته و تاکید کرده که این نحوه مصرف "آینده کشور را تهدید می کند."

محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری نیز تاکید کرده که در سال جدید خورشیدی، طرح حذف یارانه ها به اجرا در خواهد آمد. این برنامه هنوز به تصویب مجلس نرسیده و آنچیزی که دولت در قالب لایحه بودجه پیشنهاد شده بود از سوی نمایندگان مجلس رد شد.

نگرانی از آسیب هایی غیرقابل پیش بینی بحران ناشی از افزایش شدید قیمت ها در سال جدید، نمایندگان مجلس را بر آن داشت تا جلوی اقدام دولت را بگیرند و مانع از اجرای سریع لایحه ای شوند که احتمال می رفت تورم را دستکم دو برابر کند.

کارشناسان می گویند که اجرای این طرح در شرایطی که اقتصاد ایران به دلیل بروز بحران جهانی و کاهش قیمت نفت، با کمبود منابع ارزی رو به رو شده است، می تواند مشکلات اقتصادی را چند برابر کند.

کاهش درآمدهای نفتی، واردات را که به مرز ۶۰ میلیارد دلار در سال رسیده به شدت کاهش خواهد داد و این مسئله به افزایش قیمت کالاها منجر می شود زیرا تقاضا از عرضه پیشی می گیرد و تورم نیز به تبع آن افزایش می یابد. از طرفی باکاهش قیمت نفت، درآمدهای ارزی به شدت کاهش یافته و تصویب و اجرای این لایحه می توانست، جلوی بخشی از کسری بودجه هنگفت دولت را بگیرد و جانشین درآمدهای نفتی شود.

کمتر کسی است که در باره استفاده بد و نادرست از مواد سوختی در ایران تردیدی داشته باشد، اما این پرسش همواره مطرح است که آیا دولت حق دارد با این بهانه، مالیات مصرف این مواد را چند برابر کند و بگوید که این محصولات در بازارهای جهانی این قدر می ارزند و مصرف کنندگان باید قیمت واقعی و جهانی آن را بپردازند.

مخالفان این نظر می گویند مگر دولت با معیارهای جهانی به آنها حقوق می دهد که حالا انتظار دارد مردم این مواد را با قیمت های جهانی خریداری کنند؟

در کنار این گروه، بسیاری بر این اعتقادند که مواد سوختی و بخشی از کالاهایی که دولت با یارانه عرضه می کند باید به قیمت های واقعی در اختیار مصرف کنندگان قرار گیرد زیرا ارزان بودن این کالاها و مواد باعث شده تا مصرف آنها به طرز بی رویه ای رشد کند.

Image caption کمبود درآمدهای ارزی مهمترین مشکلی است که اقتصاد ایران پیش رو دارد

علاوه بر این، پرداخت یارانه به کالاها و مواد مصرفی برای آن بوده تا فشار کمتری به افراد کم درآمد وارد شود در حالی که به عقیده دولت، اکنون یارانه ها بیشتر نصیب کسانی می شود که به خاطر توانایی مالی، از کالاها و مواد یارانه ای استفاده بیشتری می کنند و افراد کم درآمد بهره چندانی از یارانه ها نمی برند.

مخالفت مجلس

دولت محمود احمدی نژاد که امیدوار بود بتواند نمایندگان مجلس را برای حذف یارانه ها متقاعد کند و از محل درآمدهای آن بین افراد کم درآمد پول نقد توزیع کند در روزهای پایانی سال با "نه" مجلس مواجه شد.

آقای احمدی نژاد در نامه ای به رئیس مجلس، ناخرسندی خود را از تصمیم مجلس نشان داد و کار مجلس را مغایر قانون اساسی توصیف کرد اما علی لاریجانی در پاسخ به این نامه، تغییر در لایحه بودجه را حق مجلس دانست و گفت که به لحاظ قانونی رئیس جمهور حق ورود به این عرصه را ندارد.

در پایان این مجادله، مقامات دولت به حالت قهر اعلام کردند که این لایحه ای نیست که دولت به مجلس داده بلکه طرحی است که نمایندگان مجلس آن را ارائه و تصویب کرده اند.

این گفتگوی تند آغازی بود بر مشکلی که اقتصاد ایران در سال جدید خورشیدی پیش روی خود دارد "کاهش قیمت نفت و کمبود درآمدهای ارزی".

ایران که در طول چهار سال گذشته از لحاظ وفور درآمدهای ارزی یک دوره رویایی را پشت سر گذاشته و در فاصله چهار سال بیشتر از ۲۶۰ میلیارد دلار درآمد ارزی از محل صادرات نفت داشته، اکنون به دردسر افتاده است.

این کشور در طول چهار سال گذشته به طور متوسط هر سال ۶۵ میلیارد دلار از محل صادرات نفت درآمد داشته است با این حال، وضع مزاجی اش چندان مساعد نبوده است اکنون باید با نصف این درآمدها روزگار بگذراند.

برخی کارشناسان اقتصادی می گویند اگر درآمد این چهار سال در امور جاری هزینه نمی شد و تمام آن سرمایه گذاری می شد ایران می توانست دستکم سالانه ده درصد از محل این سرمایه گذاری، سود داشته باشد یعنی سالی ۲۶ میلیارد دلار برای سالیان طولانی.

این کاشناسان می گویند مهمانی نفتی پیش از آنکه که مهمانان متوجه شوند، تمام شده و با بروز نشانه های ناخوشی در اقتصاد ایران، حالا همه نگران شده اند و این نگرانی در همه جا به چشم می خورد.

نگرانی از این جهت که دولت با هفتاد و هشتاد میلیارد دلار درآمد نفتی در دو سال اخیر این همه مشکل داشته است چگونه خواهد توانست با نصف این رقم دخل و خرجش را تنظیم کند به خصوص که حساب ذخیره ارزی نیز تقریبا خالی است.

مطالب مرتبط