جدال انتخاباتی بر سر برنامه های اقتصادی

کروبی و احمدی نژاد
Image caption اختلاف بین آقای کروبی و آقای احمدی نژاد بر سر طرحی اقتصادی بالا گرفته است

در پی اعلام محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران برای توزیع سود صنعت نفت میان ایرانیان، مهدی کروبی رئیس پیشین مجلس که از داوطلبان نامزدی در انتخابات است، رقیب خود در انتخابات را متهم کرده که طرح وی را کپی کرده است.

آقای احمدی نژاد در همایش مدیران صنعت نفت گفت بود: "طرح جدیدی برای رساندن سود صنعت نفت به تمام اقشار ملت طراحی شده است. در این طرح، اوراق مشارکتی منتشر خواهد شد و سود صنعت نفت در اختیار تمام مردم و ایرانی های سراسر دنیا قرار خواهد گرفت."

ابعاد طرحی که آقای احمدی نژاد از آن سخن گفته روشن نیست اما به گفته وی "این طرح وابستگی ما را به دیگران برای تامین منابع مالی مورد نیاز صنعت نفت کاهش می دهد و سود صنعت نفت را به طور کامل در اختیار مردم قرار می دهد."

یک روز بعد از این سخنان، روزنامه اعتماد ملی ارگان حزب اعتماد ملی به دبیرکلی آقای کروبی، نسبت به این طرح واکنش نشان داده و نوشته است: "برخی رقبای انتخاباتی به حقوق دیگران پایبند نیستند و گاهی برای به دست آوردن رای بیشتر متوسل به سرقت طرح و ایده دیگران هم می شوند."

آقای کروبی چند پیش اعلام کرد که با همکاری گروهی از کارشناسان اقتصادی طرحی را تهیه کرده که بر اساس آن ۳۴ هزار میلیارد تومان (۳۴ میلیارد دلار) سود نفت در میان مردم توزیع خواهد شد.

طرح آقای کروبی را مسعود نیلی، استاد اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف تهیه کرده که بر اساس آن قرار است به جای پول، دارایی بین مردم توزیع شود.

این طرح بر مبنای اصلاح ساختار نظام یارانه ها و اصلاح ساختار روابط دولت و مردم بنا شده است.

آنچه آقای احمدی نژاد بر روی آن تاکید کرده فروش اوراق مشارکت است ولی ارتباط بین فروش اوراق مشارکت و سود سهام نفت مشخص نیست.

فروش اوراق مشارکت در ایران سابقه ای طولانی دارد و در سال های گذشته در اجرای پروژه های بزرگ راه سازی، ساخت سد، پروژه های پتروشمی و مواردی نظیر این استفاده شده است.

Image caption آقای کروبی طرح توزیع سهام نفت طرح انتخاباتی خودش می دارند که آقای احمدی نژاد از آن کپی کرده است

روش کار هم به این صورت است که مردم با خرید اوراق مشارکت در اجرای این پروژه همکاری می کنند و دولت یا بانک مرکزی نیز در قبال میزان پولی که بابت خرید اوراق مشارکت می دهند، به آنها سود پرداخت می کنند.

پرسشی که اکنون مطرح شده، این است که طرح جدید آقای احمدی نژاد تا چه اندازه عملی است و آیا این طرح در مقابل طرح هایی نظیر طرح هدفمند کردن یارانه ها نیست؟ یا آنکه دولت بعد از مخالفت مجلس با توزیع نقدی یارانه ها در سال جاری، اکنون تصمیم گرفته طرح جدیدی را جایگزین آن کند. اگر هدف این باشد دولت ابتدا باید طرح هدفمند کردن یارانه ها را از مجلس پس بگیرد.

دولت در یک سال گذشته تمام تلاش خود را صرف برنامه ای کرد که به طرح "هدفمند کردن یارانه ها" معروف شده و مجلس همچنان در حال بررسی و نحوه اجرای این طرح است.

منابع اجرای طرح

پرسش مهمی که مطرح شده این است که دولت از کجا می خواهد منابع این طرح را تهیه کند؟

برخی برآوردها نشان می دهد که در شرایط فعلی که قیمت نفت در حدود پنجاه دلار در هر بشکه است، دولت حتی نمی تواند بودجه سالانه را تامین کند چه برسد به توزیع پول نقد.

اگر قیمت نفت در حد پنجاه دلار باقی بماند، دولت حداکثر می تواند حدود ۳۵ میلیارد دلار درآمد داشته باشد در حالی که بودجه عمومی دولت نزدیک به دوبرابر آن است.

پیش بینی ها حکایت از آن دارد که بودجه عمومی دولت دست کم ۲۵ میلیارد دلار کسری دارد و در چنین شرایطی دولت که در تامین منابع لازم برای گذران امور روزمره با مشکل روبه روست، نمی تواند پولی به صورت نقد در اختیار مردم قرار دهد.

اگر منظور این باشد که اوراق مشارکت فروخته شود و متقاضیان این اوراق را خریداری کنند، دیگر توزیع سود سهام بین تمام ایرانیان مفهوم نخواهد داشت چون هر کسی که پول بیشتری بپردازد و سهام بیشتری بخرد، سود بیشتری خواهد برد.

مخالفان طرح

اعلام توزیع سهام نفت از سوی آقای احمدی نژاد با مخالفت گسترده ای رو به رو شده است. برخی آن را در ادامه طرح هایی نظیر سهام عدالت دانسته اند که بر توزیع پول نقد تاکید دارد. انتقادی که در چهار سال پیش نیز بر طرح انتخاباتی آقای کروبی برای پرداخت پنجاه هزار تومانی وارد شد.

Image caption به گفته آقای احمدی نژاد، طرح جدیدی برای رساندن سود صنعت نفت به تمام اقشار ملت طراحی شده است

محسن صفایی فراهانی، معاون سابق وزیر اقتصاد وعده سهام نفت و پرداخت یارانه نقدی را "شعارهای عوام فریبانه" توصیف کرده که به عقیده وی برای به دست گرفتن قدرت مطرح شده است.

به گفته آقای صفایی فراهانی، "نفت درآمدی نیست که قابل توزیع باشد زیرا نفت ثروت ملی است، بنابر این کسانی که این وعده ها را مطرح می کند، نفت را با یک شرکت سهامی اشتباه گرفته اند."

از نظر معاون سابق وزارت اقتصاد، "راه حل مشارکت مردم در اقتصاد از طریق یارانه، اعانه و یا روش های کمیته امدادی روش علمی نیست."

همزمان با این سخنان، محمد خوش چهره نماینده سابق مجلس و استاد دانشگاه تهران نیز طرح پرداخت سهام نفت را زیر سئوال برده و گفت است:"طرح پرداخت سهام نفت یا سهام نقدی به خصوص به مردمی که دچار مشکلات معیشتی هستند، به کرامت انسانی افراد خدشه وارد می کند."

ماجرای طرح ۵۰ هزار تومانی

اما طرح سهام نفت تنها محل اختلاف آقای کروبی و احمدی نژاد در برنامه های اقتصادی این دوره از انتخابات نیست. آقای کروبی که در انتخابات ریاست جمهوری چهار سال پیش شعار توزیع پنجاه هزار تومان بین ایرانیان بالای هجده سال را مطرح کرد، معتقد است که طرح هدفمند کردن یارانه های دولت آقای احمدی نژاد همان طرح چهار سال پیش وی است.

بر اساس طرح هدفمند کردن یارانه ها قرار بود قیمت برخی کالاها و خدماتی نظیر بنزین، گاز و برق افزایش یابد و دولت از محل درآمدهای ناشی از افزایش قیمت این محصولات، بخشی از آن را به صورت نقد بین مردم توزیع کند.

به عقیده طرفداران مهدی کروبی این طرح در واقع همان طرحی است که آقای کروبی در انتخابات سال ۱۳۸۴ به عنوان پرداخت ماهانه پنجاه هزار تومان مطرح کرده بود.

همان زمان برخی کارشناسان با این طرح مخالفت کردند و طرح آقای کروبی برای پرداخت پول را برنامه ای انتخاباتی دانستند.

البته چهار سال پیش همزمان با رقابت های انتخاباتی اکبر هاشمی رفسنجانی نیز طرح توزیع سهام را در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری مطرح کرد اما این طرح در مقابل شعار "آوردن پول نفت سر سفره مردم" آقای احمدی نژاد شکست خورد و آقای احمدی نژاد در آخرین دور رقابت ها پیروز شد.

برخی عقیده دارند که برنامه توزیع سهام عدالت که دولت آقای احمدی نژاد در چهار سال گذشته پیگیری کرده در واقع تغییر شکل یافته همان طرحی است که آقای هاشمی رفسنجانی در انتخابات ریاست جمهوری دور گذشته مطرح کرده بود.