گاهشمار بحران مالی جهان

Image caption بزرگترین بحران مالی هشتاد سال اخیر به رشد اقتصادی جهان آسیب زیادی زد

هرچند بر سر زمان دقیق شروع بحران مالی اخیر اختلاف نظر هست، ولی عمده کارشناسان اقتصادی هم نظرند که از نهم اوت 2007 زنجیره ای از رویدادهای ناخوشایند به وقوع پیوست که بدترین بحران اقتصادی جهان طی هشتاد سال اخیر را رقم زد.

البته پیش از این تاریخ یکی دو موسسه مالی بزرگ در آمریکا که به افراد کم اعتبار وام مسکن داده بودند، اعلام کرده بودند که قادر به بازپس گیری طلب خود نیستند و به نوبه خود نمی توانند به تعهدات مالی شان عمل کنند.

در اینجا ما داستان پرپیچ و خم بحران مالی جهان را از اواسط تابستان 2007 پی می گیریم:

نهم اوت: بانک سرمایه گذاری "بی ان پی پریبا" در فرانسه به سرمایه گذاران خود گفت نمی توانند از دو صندوق سرمایه گذاری این بانک پول برداشت کنند زیرا به دلیل "محو شدن کامل نقدینگی" در بازار، قادر نیست ارزش دارایی های این صندوقها را ارزیابی کند.

ناظران این خبر را به عنوان نشانه اکراه بانکها از قرض دادن به یکدیگر تعبیر کردند. در نتیجه بانک مرکزی اروپا برای حل کمبود نقدینگی 95 میلیارد یورو به شبکه بانکی تزریق کرد. این مبلغ ظرف روزهای آتی به 200 میلیارد یورو افزایش یافت. در همین حال، بانک مرکزی آمریکا، کانادا و ژاپن نیز دست به اقدام مشابهی زدند.

هفدهم اوت: بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره پولی را که به بانکها وام می دهد، نیم درصد کاهش داد و به پنج و هفتاد و پنج صدم درصد رساند. این نهاد مالی هشدار داد بحران اعتبار می تواند به رشد اقتصاد آسیب برساند.

سوم سپتامبر: موسسه اعتباری "آی کی بی" آلمان اعلام کرد به دلیل سرمایه گذاری در بازار وام مسکن آمریکا، یک میلیارد دلار زیان دیده است.

چهارم سپتامبر: نرخ بهره میان بانکی به بالاترین رقم از دسامبر 1998 رسید.

سیزده سپتامبر: بی بی سی فاش کرد بانک مسکن"نوردرن راک" از بانک مرکزی انگلستان یک کمک مالی اضطراری دریافت کرده است.

این بانک برای تامین منابع مالی پرداخت وام مسکن بیشتر به بازارهای پولی متکی بود تا پس انداز سپرده گذاران ولی با انتشار این خبر، صفهای طولانی مقابل شعب این بانک برای برداشت پس انداز شکل گرفت. سرانجام دولت ناگزیر شد اعلام کند پس اندازهای آنها را تضمین می کند.

Image caption فقدان نظارت بر موسسات مالی وال استریت یکی از دلایل اصلی بروز بحران مالی جهان عنوان شده است

هجدهم سپتامبر: بانک مرکزی آمریکا نرخ اصلی بهره را نیم درصد کاهش داد و به 4.75 درصد رساند.

نوزدهم سپتامبر: بانک مرکزی انگلستان با وجود امتناع اولیه اعلام کرد ده میلیارد پوند را از طریق حراج به بانکها تزریق می کند.

اول اکتبر: بانک "یو بی اس" سوئیس اولین بانک بزرگ دنیا بود که خبر داد در بازار وام مسکن آمریکا متحمل سه میلیارد و 400 میلیون دلار زیان شده است. رییس و مدیر عامل این بانک استعفا کردند.

بعدا بانک آمریکایی "سیتی گروپ" اعلام کرد در بازار وام مسکن بیش از سه میلیارد دلار ضرر کرده است. ظرف دو هفته این بانک ناگزیر شد شش میلیارد دلار از دارایی خود را از دست رفته اعلام کند. شش ماه بعد، زیان "سیتی گروپ" به چهل میلیارد دلار افزایش یافت.

سی ام اکتبر: رییس بانک "مریل لینچ" بعد از اعلام این که بانکش حدود هشت میلیارد دلار در بازار وام مسکن آمریکا از دست داده، از سمتش کنار رفت.

ششم دسامبر: جورج بوش، رییس جمهور آمریکا، از کلیات طرحی برای کمک به یک میلیون آمریکایی خبر داد که به دلیل ناتوانی در بازپرداخت اقساط وام مسکن، با خطر از دست دادن خانه شان مواجه اند. بانک مرکزی انگلستان نیز نرخ بهره را نیم درصد کاهش داد و به 5.5 درصد رساند.

سیزده دسامبر: بانک مرکزی آمریکا اقدام بی سابقه پنج بانک مرکزی عمده دنیا برای ارائه میلیاردها دلار وام به شبکه بانکی را رهبری کرد. این اقدام توانست موقتا نرخ بهره میان بانکی را پایین بیاورد.

نوزدهم دسامبر: موسسه اعتباردهی "استاندارد اند پورز" امتیاز سرمایه گذاری در برخی از بیمه گران وام را پایین آورد. این خطر که بیمه گران قادر به تضمین وام نیستند، سبب شد تا بانکها بخش دیگری از دارایی خود را از دست رفته اعلام کنند.

2008

نهم ژانویه: بانک جهانی پیش بینی کرد همزمان با تاثیر بحران اعتبار بر کشورهای ثروتمند، رشد اقتصادی جهان در سال 2008 کاهش خواهد یافت.

بیست و یکم ژانویه: بازارهای سهام دنیا متحمل سنگین ترین زیان از زمان حملات یازدهم سپتامبر 2001 شدند. یک روز بعد بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را به 3.5 درصد کاهش داد تا مانع از بروز رکود اقتصادی شود.

هشتم فوریه: در انگلستان اعلام شد میزان بازپس گیری خانه های وام دار توسط بانکها در سال 2007 به بیش از 27 هزار مورد رسیده که بالاترین رقم از سال 1999 است.

دهم فوریه: رهبران گروه هفت کشور بزرگ صنعتی جهان اعلام کردند زیان بحران مالی ناشی از وام مسکن آمریکا ممکن است به 400 میلیارد دلار برسد.

هفدهم فوریه: دولت بریتانیا اعلام کرد بعد از بررسی چند پیشنهاد، تصمیم گرفته بانک "نوردرن راک" را موقتا ملی کند.

Image caption بسیاری از سرمایه گذاران اکثر دارایی و رویاهای خود را از دست دادند

هفتم مارس: بانک مرکزی آمریکا در بزرگترین اقدامش دویست میلیارد دلار در اختیار بانکها و موسسات مالی گذاشت.

هفدهم مارس: بانک "جی پی مورگان" رقیب بحران زده خود "بئر استرنز"، پنجمین بانک بزرگ وال استریت، را به مبلغ 240 میلیون دلار خرید. یک سال پیشتر ارزش "بئر استرنز" 18 میلیارد دلار بود.

هشتم آوریل: صندوق بین المللی پول برآورد کرد که هزینه بحران اعتبار از مرز یک هزار میلیارد دلار خواهد گذشت. این موسسه اعلام کرد اثرات بحران اعتبار از بخش وام مسکن به سایر بخشها از جمله بازار املاک و مستغلات، کارتهای اعتباری و وامهای شرکتها نیز سرایت یافته است.

دهم آوریل: بانک مرکزی انگلستان نرخ بهره را به پنج درصد کاهش داد.

بیست و دوم آوریل: بانک سلطنتی انگلستان اعلام کرد می خواهد با انتشار سهام دوازده میلیارد پوند دارایی بیاندوزدکه بالاترین رقم در تاریخ بانکداری بریتانیا بود. همچنین این بانک اعلام کرد حدود شش میلیارد پوند از ارزش سرمایه گذاریهایش در بازار وام مسکن آمریکا از دست رفته است.

سی ام آوریل: اولین افت ارزش سالانه خانه در بریتانیا طی دوازده سال (یک درصد) به ثبت رسید.

نوزدهم ژوئن: اف بی آی بیش از چهار صد کارگزار سهام و بساز و بفروش را در ارتباط با تحقیقاتش در مورد کلاهبرداری یک میلیارد دلاری در بازار وام مسکن بازداشت کرد.

هشتم ژوییه: اتاق بازرگانی بریتانیا بر اساس نظرسنجی از اعضای خود اعلام کرد که اقتصاد این کشور در ماه های آتی با خطر جدی رکود مواجه می شود.

سیزدهم ژوییه: موسسه اعطای وام "ایندی مک" آمریکا ورشکسته شد. این دومین ورشکستگی بزرگ تاریخ آمریکا بود.

چهاردهم ژوییه: بعد از بروز نگرانی هایی، مقامات مالی آمریکا برای نجات دو موسسه بزرگ مالی "فنی می" و "فردی مک" اقدام کردند. این دو نهاد مجموعا پنج تریلیون دلار وام مسکن در اختیار داشتند یا تضمین کرده بودند.

سی و یکم ژوییه: ارزش سالانه مسکن در بریتانیا با هشت درصد افت به پایین ترین رقم از زمان ثبت آمار در سال 1991 رسید.

سی ام اوت: آلیستر دارلینگ، وزیر خزانه داری بریتانیا، هشدار داد اقتصاد کشورش با بدترین بحران مالی طی شصت سال اخیر مواجه است.

پنجم سپتامبر: چندین خبر ناخوشایند اقتصادی از جمله رشد شش درصدی بیکاری در آمریکا سبب شد شاخص اصلی بورس لندن متحمل سنگین ترین زیان هفتگی از سال 2002 شود.

هفتم سپتامبر: آمریکا کنترل "فنی می" و "فردی مک" را به عهده گرفت. مقامات مالی آمریکا گفتند این دو موسسه بزرگ به دلیل در اختیار داشتن بخش زیادی از وامهای مسکن این کشور برای ثبات مالی تهدیدی اساسی هستند.

پانزدهم سپتامبر: بانک "لیمان برادرز" بعد از تحمل زیان سنگین و ناکامی در یافتن خریدار برای خود، اعلام ورشکستگی کرد. بسیاری از ناظران عقیده دارند تشدید بحران مالی بخاطر قصور دولت آمریکا در نجات این بانک بود.

در همین حال، بانک "مریل لینچ" پذیرفت توسط "بانک آمریکا" به مبلغ پنجاه میلیارد دلار خریداری شود.

شانزدهم سپتامبر: بانک مرکزی آمریکا اعلام کرد برای نجات "آی ای جی" بزرگترین شرکت بیمه این کشور، هشتاد و پنج میلیارد دلار در اختیارش می گذارد و در عوض هشتاد درصد از سهام آن را می گیرد.

هفدهم سپتامبر: بانک "لویدز" در معامله ای دوازده میلیارد پوندی "اچ باس" بزرگترین ارائه دهنده وام مسکن در بریتانیا را خرید.

بیست و پنجم سپتامبر: در بزرگترین ورشکستگی بانکی در آمریکا، بانک "واشنگتن میوچال" که ارزش دارایی آن به بیش از سیصد میلیارد دلار می رسید، به بانک "جی پی مورگان" واگذار شد.

Image caption دولتها در جریان نجات موسسات مالی ناخواسته بانکدار شدند

بیست و هشتم سپتامبر: با گسترش بحران مالی در اروپا، مقامات فرانسه، هلند، بلژیک و لوکزامبورگ به نجات بانک "فورتیس" شتافتند. یک روز بعد، موسسه ارائه وام مسکن "بردفورد اند بینگلی" ملی اعلام شد. در ایسلند نیز دولت کنترل سومین بانک بزرگ این کشور را به دست گرفت.

سوم اکتبر: مجلس نمایندگان آمریکا طرح هفتصد میلیارد دلاری نجات موسسات مالی را تصویب کرد. در بریتانیا نیز سقف تضمین سپرده مردم در بانکها به پنجاه هزار پوند افزایش یافت.

ششم اکتبر: آلمان از طرحی پنجاه میلیارد یورویی برای نجات یکی از بانکهای بزرگ این کشور خبر داد. یک روز بعد ایسلند کنترل دومین بانک بزرگ این کشور را به عهده گرفت.

هشتم اکتبر: دولت بریتانیا از طرحی پنجاه میلیارد پوندی برای نجات بانکهای این کشور خبر داد. همچنین بانک مرکزی آمریکا، انگلستان، اروپا و چند کشور عمده جهان نرخ بهره را کاهش دادند.

دهم اکتبر: با وجود کاهش نرخ بهره و تزریق نقدینگی، بازارهای بزرگ سهام جهان متحمل زیان سنگینی شدند.

چهاردهم اکتبر: دولت آمریکا از طرحی 250 میلیارد دلاری برای نجات بانکها از طریق سهام آنها خبر داد.

پانزدهم اکتبر: آمار خرده فروشی در آمریکا نشانگر افت اعتماد مصرف کنندگان و سرایت بحران مالی به سایر بخشهای اقتصاد بود.

بیست و چهارم: بنا به اداره ملی آمار، بریتانیا در شرف رکود قرار دارد. آمار نشان می داد رشد اقتصادی برای اولین بار طی شانزده سال کاهش داشته است.

سی ام اکتبر: بانک مرکزی آمریکا به امید جلوگیری از بروز رکود اقتصادی نرخ بهره را از 1.5 درصد به یک درصد کاهش داد.

ششم نوامبر: بانک مرکزی انگلستان نرخ بهره را از 4.5 به 3درصد کاهش داد که پایین ترین رقم از سال 1995 است.

نهم نوامبر: دولت چین از یک طرح 580 میلیارد دلاری برای نجات اقتصاد از افتادن در ورطه رکود خبر داد.

سیزدهم نوامبر: دولت آلمان، بزرگترین صادرکننده جهان، اعلام کرد اقتصاد این کشور دچار رکود شده است. جورج بوش، رییس جمهور آمریکا، گفت نظام مالی دنیا نیاز به اصلاحات و مقررات تازه دارد ولی از سرمایه داری بازار آزاد دفاع کرد.

چهاردهم نوامبر: آمار اتحادیه اروپا نشان می دهد که اقتصادهای منطقه تجاری یورو در سه ماهه سوم سال به میزان دو دهم درصد افت کرده و بنابراین رسما وارد رکود شده اند. همچنین رهبران گروه ۲۰ کشور توسعه یافته و در حال توسعه برای بررسی راه های مهار بحران در واشنگتن گردهم آمدند و پذیرفتند اصلاحات درازمدت را به اجرا بگذارند.

بیستم نوامبر: صندوق بین المللی پول پرداخت بیش از دو میلیارد دلار وام به ایسلند را برای نجات از ورشکستگی نظام بانکی اش تصویب کرد. این اولین وام این صندوق به یک کشور اروپای غربی از سال ۱۹۷۶ است.

بیست و سوم نوامبر: بعد از آن که ارزش سهام بانک سیتی گروپ ظرف یک هفته بیش از شصت درصد افت کرد، دولت آمریکا از اختصاص کمک ۲۰ میلیارد دلاری به آن خبر داد.

بیست و پنجم نوامبر: دولت آمریکا اعلام کرد ۸۰۰ میلیارد دلار دیگر به اقتصاد تزریق می کند تا نظام مالی تقویت شود. یک روز بعد، کمیسیون اروپا خبر داد که ۲۰۰ میلیارد یورو برای نجات میلیونها شغل اروپاییان اختصاص داده است.

اول دسامبر: دفتر ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا رسما اعلام کرد که اقتصاد این کشور دچار رکود شده است. زمان آغاز این رکود دسامبر ۲۰۰۷ تعیین شد.

چهارم دسامبر: نیکولا سارکوزی، رییس جمهوری فرانسه، گفت برای مهار بحران مالی ۲۶ میلیارد یورو را صرف طرحهای عمرانی و اعطای وام به صنعت خودرو کشورش می کند.

شانزدهم دسامبر: بانک مرکزی آمریکا نرخ اصلی بهره را از یک درصد به بین ۲۵ صدم تا صفر درصد کاهش داد که پایین ترین رقم از زمان ثبت نرخ بهره محسوب می شد.

Image caption هنوز بانکها با میلیاردها دلار زیان ناشی از وامهای بازپرداخت نشده مسکن مواجه اند

نوزدهم دسامبر: رییس جمهوری آمریکا اعلام کرد بیش از ۱۷ میلیارد دلار را صرف نجات سه خودروساز بزرگ کشورش یعنی جنرال موتورز، فورد و کرایسلر می کند.

سی و یکم دسامبر: شاخص اصلی بورس لندن در آخرین روز معاملات سال ۲۰۰۸ نشانگر افتی ۳۱ درصدی نسبت به شروع سال بود که شدیدترین کاهش سالانه از هنگام راه اندازی این شاخص بود.

۲۰۰۹

هشتم ژانویه: بانک مرکزی انگلستان به منظور مقابله با بحران مالی، نرخ بهره را به یک و نیم درصد تقلیل داد که پایین ترین رقم در تاریخ ۳۱۵ ساله این بانک بود.

نهم ژانویه: ارقام رسمی نشان می داد نرخ بیکاری آمریکا در ماه دسامبر به بیش از هفت درصد رسید که بالاترین رقم طی ۱۶ سال بود. این رقم همچنین حاکی از آن بود که شاغلان آمریکایی در سال ۲۰۰۸ بیش از هر زمان دیگری از جنگ جهانی دوم بیکار شده اند.

سیزدهم ژانویه: صادرات چین بیشترین کاهش را طی یک دهه تجربه کرد. همچنین دولت آلمان حدود ۵۰ میلیارد یورو (۶۷ میلیارد دلار) را به احیای بزرگترین اقتصاد اروپا اختصاص داد.

پانزدهم ژانویه: بانک مرکزی اروپا نرخ بهره را نیم درصد کاهش داد و به دو درصد رساند.

بیست و سوم ژانویه: اقتصاد بریتانیا رسما وارد رکود شد زیرا تولید ناخالص داخلی در سه ماهه چهارم در مقایسه با سه ماهه قبل یک و نیم درصد تنزل کرد.

بیست و چهارم ژانویه: باراک اوباما، رییس جمهوری تازه آمریکا، قول داد که احیای اقتصاد در صدر برنامه های دولتش خواهد بود.

بیست و هشتم ژانویه: صندوق بین المللی پول هشدار داد رشد اقتصادی جهان امسال به نیم درصد کاهش می یابد که پایین ترین رقم از زمان جنگ جهانی دوم است. سازمان بین المللی کار نیز اعلام کرد که نزدیک به ۵۱ میلیون شغل امسال به دلیل بحران اقتصادی از دست خواهد رفت.

پنجم فوریه: بانک مرکزی انگلستان نرخ بهره را به یک درصد رساند. این پنجمین بار از ماه اکتبر بود که نرخ بهره انگلستان کاهش می یافت.

دهم فوریه: مدیران سابق دو بانک بزرگ بریتانیا که قربانی بحران مالی شده بودند، بخاطر ناکامی بانکشان، آر بی اس و ایچ باس، علنا از مردم پوزش خواستند.

هفدهم فوریه: آقای اوباما لایحه ۷۸۷ میلیارد دلاری نجات اقتصاد آمریکا را بعد از تصویب کنگره برای ابلاغ امضا کرد. هدف از این طرح، نجات یا ایجاد سه و نیم میلیون شغل و تقویت خرجکرد مصرف کنندگان و احداث زیرساختهای تازه اعلام شد.

دوم مارس: شرکت بیمه ای آی جی از تحمل بزرگترین زیان سه ماهه در تاریخ تجاری آمریکا در سه ماهه آخر سال ۲۰۰۸ خبر داد. این رقم بیش از ۶۱ میلیارد دلار بود. دولت آمریکا هم قرار شد ۳۰ میلیارد دلار دیگر به این بیمه گذار بدهد.

هجدهم مارس: بانک مرکزی آمریکا اعلام کرد که نزدیک به یک تریلیون و ۲۰۰ میلیارد دلار از بدهی بانکها را می خرد تا پرداخت وام و احیای اقتصادی تسهیل شود.

دوم آوریل: رهبران گروه ۲۰ در اجلاس لندن توافق کردند با صرف یک تریلیون و ۱۰۰ میلیارد دلار با بحران مالی مقابله کنند.

بیست و دوم آوریل: صندوق بین المللی پول پیش بینی کرد که کل زیان بخش مالی به چهار تریلیون دلار بالغ خواهد شد. همچنین وزیر خزانه داری بریتانیا پیش بینی کرد اقتصاد کشورش امسال سه و نیم درصد افت خواهد داشت.

اول مه: کرایلسر، یکی از غولهای خودروسازی آمریکا، بعد از اعمال فشار دولت خود را ورشکسته اعلام کرد. قرار شد اکثر دارایی های آن به فیات فروخته شود.

Image caption بازار مسکن بریتانیا بعد از دو سال شاهد رشد قیمت خانه است

چهارم مه: کمیسیون اروپا پیش بینی کرد که اقتصادهای اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۹ به میزان چهار درصد دچار انقباض خواهند شد. همچنین این نهاد تخمین زد نرخ بیکاری به حدود ۱۱ درصد برسد.

اول ژوئن: جنرال موتورز، بزرگترین خودروساز جهان، به منظور خروج از بحران خود را ورشکسته اعلام کرد. دولت آمریکا نیز ۵۰ میلیارد دلار دیگر به این خودروساز کمک کرد.

نهم ژوئن: بیکاری در بریتانیا در سه ماهه نخست سال ۲۰۰۹ با بیش از هفت درصد افزایش به دو میلیون و ۲۰۰ هزار نفر رسید.

دهم ژوئن: در نشانه ای دیگر از رکود اقتصادی، شرکت بریتیش پترولیوم اعلام کرد که مصرف نفت جهان در سال ۲۰۰۸ برای اولین بار از سال ۱۹۹۳ کاهش یافته است.

یازدهم ژوئن: ضرباهنگ اقتصادی ژاپن در سه ماهه نخست سال ۲۰۰۹ به میزان سالانه ۱۴ درصد کند شد که یک رکورد محسوب می شود.

هفدهم ژوئن: دولت آمریکا از اصلاح گسترده مقررات بانکی در این کشور خبر داد. آقای اوباما آن را بزرگترین اصلاح سازوکار نظارت بر نظام مالی آمریکا از دهه ۱۹۳۰ عنوان کرد.

دهم ژوئیه: جنرال موتورز اعلام کرد بعد از تشکیل شرکت جدیدی که ۶۱ درصد سهامش متعلق به دولت آمریکاست، از ورشکستگی خارج شده است.

چهاردهم ژوییه: بانک گولدمن ساکس اعلام کرد در سه ماهه دوم سال نزدیک به سه و نیم میلیارد دلار سود خالص داشته که فراتر از انتظار تحلیلگران بوده است.

پانزدهم ژوییه: بیکاری در بریتانیا در سه ماهه منتهی به مه با ۲۸۱ هزار نفر افزایش به ۲ میلیون و ۳۸۰ هزار نفر رسید. این میزان بیکاری در بریتانیا یک رکورد محسوب می شود.

شانزدهم ژوییه: اقتصاد چین در سه ماهه دوم سال به کمک طرحهای نجات بخش دولت نزدیک به هشت درصد رشد داشت که حدود دو درصد بیشتر از سه ماهه نخست بود. مقامات پکن پیش بینی می کنند ضرباهنگ رشد اقتصادی در کل سال ۲۰۰۹ به هشت درصد برسد.

سوم اوت: بانک بارکلیز اعلام کرد که در نیمه نخست سال، به مدد بازوی سرمایه گذاری خود، هشت درصد افزایش سود داشته است.

هفتم اوت: آمار رسمی نشان می داد که صادرات آلمان در ماه ژوئیه هفت درصد رشد داشته که بالاترین رقم طی سه سال بود.

بیست و پنجم اوت: کاخ سفید و کنگره هشدار دادند که کسری بودجه آمریکا به یک تریلیون و ۶۰۰ میلیارد دلار بالغ خواهد شد. با این وجود، آنها پیش بینی کردند که اقتصاد آمریکا از امسال به رشد باز خواهد گشت.

بیست و هشتم اوت: قیمت خانه در انگلستان و ولز در ماه ژوئیه نسبت به ژوئن بیش از یک و نیم درصد رشد داشت که بالاترین رقم رشد ماهانه طی پنج سال بود.