چرا ایرانی ها فکر می کنند فردا همه چیز گران می شود؟

نشان مرکز پژوهشهای مجلس
Image caption در دو دهه اخیر بانک مرکزی با تکیه بر تمام توجیه ها، ارزش پول ملی را به شدت کم کرده است

مرکز پژوهشهای مجلس ایران در گزارش مفصلی وضعیت تورم در ایران و دلایل بروز آن را بررسی کرده و توضیح داده که چرا ایرانیان همواره انتظار تورم بیشتر در آینده دارند.

تورم عارضه نگران کننده ای است که به افزایش قیمت ها منجر می شود و "وجود آن در اقتصاد در بیشتر موارد نشانه ای از ناموفق بودن (عملکرد) مسئولان پولی و اقتصادی کشور است."

مرکز وابسته به مجلس ایران می نویسد که در چند سال اخیر تورم در ایران یکی از بالاترین نرخ های تورم در جهان محسوب شده و ایران پیوسته در ردیف بالاترین کشورها از لحاظ تورم قرار داشته است.

در نقشه ای که در این گزارش چاپ شده فقط چند نقطه قرمز در سطح جهان به چشم می خورد که یکی از آنها ایران است که دارای یکی از بالاترین نرخ های تورم در جهان است.

در باره علل بروز تورم در ایران اتفاق نظر وجود ندارد اما کارشناسان اقتصادی "دولت را عامل ایجاد اختلال پولی دانسته اند، زیرا دولت قادر بوده است ارزهای نفتی را به بازار کشور سرازیر کند."

باور عمومی در اقتصاد ایران این است که دولت با تزریق ارزهای نفتی به اقتصاد کشور و تبدیل آن به ریال از طریق بانک مرکزی، آتش تورم را شعله ور کرده است.

مرکز پژوهشها تاکید دارد که بانک مرکزی "با عرضه نقدینگی سبب شده است که فشارهای تورمی بالقوه در داخل اقتصاد ایجاد شود."

در شرایط موجود نقش دولت در ایجاد تورم از طریق تزریق پول حاصل از درآمدهای به مراتب پررنگ تر از دیگر نهادی مسئول اقتصادی ترسیم شده و در مقابل بانک مرکزی بیشتر در لباس مدافع جلوگیری از تورم ظاهر شده است. این در حالی است که اگر بانک مرکزی مسئول مستقیم معضل تورم است.

کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس با استناد به برخی تئوری های اقتصادی معتقدند که در شرایط فعلی بانک مرکزی باید به عنوان مقصر اصلی در بروز این عارضه طرف خطاب قرار گیرد در حالی که، بانک مرکزی به مبارز اصلی در کنترل تورم تبدیل شده است.

انتظارات تورمی

Image caption بنابر گزارش مرکز پژوهشها، طرح های اجرا شده در بیست سال اخیر برای مقابله با تورم شکست خورده است

عواملی نظیر "اتکا به درآمدهای نفتی، فقدان انضباط بودجه ای، بالا بودن هزینه های تولید، فقدان قدرت رقابت در بخش تولید و انواع مداخله های دولتی در روندهای قیمت،" جزو عوامل برانگیزاننده تورم به حساب می آیند و در تداوم تورم موثرند.

سوای این عوامل مشکلی که اقتصاد ایران از آن رنج می برد، انتظارات تورمی است؛ به این معنی که ایرانیان همواره معتقدند فردا همه چیز گرانتر می شود و افزایش قیمت ها ادامه خواهد داشت.

انتظارات تورمی این باور را در میان بین ایرانیان ایجاد کرده که "تورم تداوم خواهد داشت و روند آن در آینده نزدیک و میان مدت دستکم صعودی باقی خواهد ماند."

بنابر گزارش مرکز وابسته به مجلس، طرح های اجرا شده در بیست سال اخیر "در تمام موارد از نظر تورم با شکست مواجه شده است."

مرکز پژوهشهای مجلس عمده ترین دلیل ایجاد این حس مشترک در بین خانوارهای ایرانی را بی اعتباری بانک مرکزی می داند که "در سالهای متمادی تامین کننده نیازهای مالی بودجه ای دولت بوده است و این امر در نهایت به جایی رسیده است که ارزش پول ملی بسیار کاهش یافته است."

کارشناسان این مرکز بدون اشاره مستقیم به دخالت دولت محمود احمدی نژاد، در حذف شورای پول واعتبار، کاهش نرخ بهره با وجود مخالفت بانک مرکزی، نحوه توزیع وام به خصوص در زمینه بنگاههای زودبازده را ازجمله دلایل بی اعتباری بانک مرکزی بر می شمارند.

از نظر این کارشناسان، وقتی بانک مرکزی هیچ موضع گیری مشخصی در باره این دخالت ها نمی کند "جامعه به این باور می رسد که مقام پولی (بانک مرکزی) توان کنترل بخش تحت مدیریت خود را ندارد."

برای همین جامعه به این جمع بندی می رسد که بانک مرکزی "برای تنظیم ارزش پول ملی و کنترل روندهای تورمی فاقد توانایی و اعتبار لازم است."

Image caption دولت با تزریق ارزهای نفتی به اقتصاد کشور و تبدیل آن به ریال از طریق بانک مرکزی، آتش تورم را شعله ور کرده است

گزارش مرکز پژوهشها نشان می دهد که در هجده سال گذشته شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی که از آن به عنوان شاخص تورم نام برده می شود در مناطق شهری کم و بیش ۲۷ برابر شده است.

نگرانی ایرانیان از آینده

برای نشان دادن بی اعتباری بانک مرکزی یا بخش پولی، گزارش مرکز پژوهشها به عملکرد چهار برنامه توسعه بعد از انقلاب می پردازد و تاکید می کند که در این بیست سال "عملکرد بخش پولی و تورم بیشترین میزان انحراف را از مسیر برنامه داشته است."

همین باعث می شود تا "خرد جمعی جامعه به طور طبیعی باید به توانایی مقام پولی (بانک مرکزی) در مدیریت پولی کشور تردید نشان بدهد."

وقتی دلال بازی گسترش می یابد و گروهی از راههای مختلف پول های کلان به دست می آورند خود نشاندهنده آن است که "گردش پول و سرمایه در کشور از سلامت و ثبات کافی برخوردار نیست." این گزارش می نویسد که بانک مرکزی دستکم در پنج سال اخیر نتوانسته کاری برای افزایش اعتبار خود انجام دهد و به جامعه نشان دهد که "در اجرای سیاست های پولی مسئولیت کافی دارد."

این مسائل بر دامنه تورم انتظاری می افزاید. یعنی "وضعیتی که مردم انتظار دارند درآمدشان بهبود نیابد و تورم ادامه داشته باشد، انتظارات واقعی تورم به مراتب بیشتر می شود."

در کنار همه این موارد، ارزش پول ملی مدام در حال کاهش بوده و همین مسئله باعث شده تا خانوارهای ایرانی اعتماد خود را به بانک مرکزی به عنوان مسئول پولی کشور از دست بدهند.

بنابر گزارش مرکز وابسته به مجلس ایران"بیش از متجاوز از دو دهه مقام پولی (بانک مرکزی) با تکیه بر تمام توجیه ها، ارزش پول ملی را به شدت کاسته است و در عین حال در زمانی که بیشترین درآمد ارزی تاریخ اقتصادی مدون کشور طی یک دهه حاصل شده است، مقام پولی نتوانسته است اندکی از ارزش از دست رفته ریال ایران را به آن بازگرداند."

این وضعیت به گونه ای است که در پنج سال گذشته نیز بانک مرکزی "نتوانسته اقدامی انجام دهد که عامل افزایش اعتبار خود شود و به جامعه نشان دهد که در اجرای سیاست های پولی مسئولیت کافی دارد."

مجموعه این مسائل نشان می دهد که چرا ایرانیان تا این اندازه نگران افزایش تورم و از دست دادن قدرت خرید خود هستند و از تداوم تورم و بی ارزش شدن پول ملی در سالهای آینده نگرانند.

مطالب مرتبط