حذف یارانه؛ از جیب مبارک تا کیسه خلیفه

مجلس

با تصویب نهایی لایحه حذف یارانه ها در مجلس و پایان جدال چندین ماهه دولت و مجلس، این پرسش مطرح شده است که بعد از قانونی شدن برنامه حذف یارانه ها، باید در انتظار چه چیزی بود؟

حسین قضاوی معاون اقتصادی بانک مرکزی نیز در گفتگو با خبرگزاری فارس، می گوید که "هدفمند کردن یارانه ها، جهش قیمتی به دنبال خواهد داشت."

اما آقای قضاوی امیدوار است که دولت با درآمدهای حاصل از افزایش قیمت، بتواند با "سیاست جبرانی" جلوی جهش قیمت را بگیرد.

کمتر کسی حتی مدافعان سرسخت برنامه حذف یارانه ها در این نکته تردید دارند که بعد از حذف یارانه ها اولین اتفاقی که همه آن را لمس خواهند کرد، گرانی است.

بنابر مصوبه مجلس که بعد از تصویب نهایی شورای نگهبان به صورت قانون در می آید، قیمت مواد سوختی نظیر بنزین، گازوئیل، گاز، برق افزایش می یابد و در فاصله پنج سال به قیمت های بین المللی می رسد.

اما موضوع فقط به مواد سوختی محدود نمی شود، آب و فاضلاب، گندم، برنج، روغن، شیر، هزینه های خدمات پستی، حمل ونقل ریلی و هوایی نیز گران خواهد شد.

با آنکه در افزایش قیمت ها اتفاق نظر وجود دارد ولی معلوم نیست این افزایش قیمت ها چگونه خواهد بود و این مواد سوختی و کالاهای اساسی در نهایت با چه قیمتی در اختیار مشتریان قرار می گیرد.

سال گذشته در زمانی که دولت سعی داشت برنامه حذف یارانه ها را در لایحه بودجه سال ۱۳۸۸ بگنجاند، آمار و ارقامی از سوی دولت، بانک مرکزی و مجلس در باره قیمت نهایی این کالاها و خدمات منتشر شد اما در ماههای اخیر که جدال مجلس و دولت بر سر این لایحه ادامه داشت، کسی در باره پیامدهای این لایحه چیز نگفته است.

در حال حاضر بنزین سهمیه ای با قیمت هر لیتر ۱۰۰ تومان و بنزین آزاد با قیمت ۴۰۰ تومان عرضه می شود. پیش بینی می شود که با فرض ثابت بودن قیمت جهانی نفت، دست کم قیمت بنزین به لیتری ۶۰۰ تا ۷۰۰ تومان افزایش پیدا کند.

قیمت هر لیتر گازوئیل نیز در حال حاضر ۱۶ تومان است ولی پیش بینی می شود که این ماده سوختی به حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ تومان برسد.

قیمت برق هم دست کم چندین برابر خواهد شد. هم اکنون شرکت برق در فیش برق، در کنار هزینه ماهانه برق، رقم دیگری را با عنوان رقم یارانه های پرداختی دولت، قرار داده است که این رقم معمولا پنج تا شش برابر پولی است که شهروندان در حال حاضر به عنوان هزینه برق پرداخت می کنند.

بقیه مواد سوختی و کالاهای اساسی نیز وضعیتی مشابه دارند و با حذف یارانه قیمت آنها چندین برابر خواهد شد.

جیب های خالی

Image caption با حذف یارانه قیمت بنزین به حدود 700 تومان در هر لیتر می رسد

دولت هم بر تورم زا بودن اجرای این برنامه تاکید دارد اما به نظر می رسد به دلیل واکنش های منفی که احتمالا جامعه در قبال افزایش قیمت کالاها نشان خواهد داد، داستان را طوری تعریف می کند که انگار قرار است مشکل اصلی اقتصاد ایران با این لایحه بر طرف شود.

دولت مدام تاکید می کند که تاکنون عمده یارانه ها از سوی کسانی مصرف شده که پولدار بوده اند و حالا قرار است که از آنها گرفته شود و به افراد کم درآمد و فقیر داده شود.

این تصویر چنان پررنگ است که واقعیت پشت سر آن یعنی گرانی همه کالاها بعد از اجرای قانون به چشم نمی آید. آنقدر گفته شده است که ثروتمندان بخش عمده یارانه را مصرف می کنند که انگار دولت با اجرای این قانون می خواهد پولی از ثروتمندان بگیرد و آن را بین کم درآمدها و فقرا توزیع کند.

توزیع نقدی یارانه ها به این تصور دامن زده است که دولت حالا از داراها خواهد گرفت و آن را بین ندارها توزیع خواهد کرد.

درست است که نیمی از درآمدهای حاصل از افزایش قیمت ها، دستکم بین بیش از نیمی از ایرانیان توزیع خواهد شد اما این پولی اضافه ای است که همه می پردازند فقط بعضی بیشتر بعضی کمتر.

همه نان می خورند و افزایش قیمت نان را همه خواهند پرداخت، همه خانه هایشان را گرم می کنند، پس همه باید قیمت بیشتری برای گاز بپردازند، همه چراغ روشن می کنند، پس همه باید پولش را بدهند و هزار و یک همه دیگر.

به این ترتیب همه باید قیمت واقعی را بپردازند فقط هر کسی بیشتر استفاده کند، پول بیشتری هم می پردازد.

تبلیغات گسترده سبب شده تا کسی اولین و مهمترین پیامد این برنامه را به چشم نبیند و همه فکر کنند با اجرای این برنامه، اقتصاد ایران گل و بلبل خواهد شد و دیگر مشکلی وجود نخواهد داشت.

دولت تورم ناشی از حذف یارانه ها را رد نمی کند اما معتقد است که با پولی که از گران کردن این کالاها و خدمات به دست می آورد می تواند فشاری تورمی را برطرف کند.

فهرست نزدیک به چهل میلیون نفری که احتمالا پول نقد خواهند گرفت حالا روی میز آماده است ولی اگر این پول آنطور که قبلا اعلام شده ماهی ۲۰ هزار تومان باشد، چقدر می تواند به افراد کمک کند نیازهای خود را تامین کنند بدون این که ناچار شوند بخشی از نیازهای خود را حذف کنند.

با گران شدن مواد اولیه مصرفی شرکت های و کارخانجات بزرگ، محصولات این کارخانه ها نیز علاوه بر مواد اولیه گران خواهد شد.

یک کارخانه بیسکویت سازی را در نظر بگیرید که هم از آرد استفاده می کند، هم از برق، هم از گاز و هم از آب و هم ... بعد از حذف یارانه ها و آزاد سازی قیمت ها، قیمت محصول این کارخانه که تازه جزو نیازهای اولیه نیست به کجا خواهد رسید؟

فرض کنیم که مردم به دلیل گرانی شدید قیمت بیسکویت، تصمیم می گیرند که بیسکویت نخرند و نخورند، اما وقتی کارخانه ای نتواند محصولش را بفروشد باید تعطیل کند، تعطیلی هم یعنی بیکاری و ورشکستگی.

اما آیا مردم می توانند همه کالاهایی را که قیمت آنها چندین برابر می شود، از سبد کالاهای مصرفی خود حذف کنند یا تعداد زیادی از این گروه باید منتظر پولهایی باشند که قرار است دولت بین آنها توزیع کند؟

اگر قرار باشد مردم همان پولی در فیش های برق به عنوان یارانه نوشته شده است، بپردازند، باید تمام پول توزیع شده را فقط بابت همین ماده سوختی بپردازند و برای تامین کالاها و خدمات هم انگار راهی جز جیب خالی نیست.

مطالب مرتبط

لینک های اینترنتی مرتبط

بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست