فرصت ها و تهدیدهای طرح تازه اشتغال در ایران

مجلس ایران برای ایجاد اشتغال، طرح حمایت از مشاغل خانگی را تصویب کرده و قرار است جزئیات آن به زودی در صحن علنی مجلس بررسی شود. این تازه ترین طرح برای مقابله با مشکل بیکاری در ایران است.

بر اساس طرح مجلس، مشاغل خانگی فعالیت هایی است که "توسط عضو یا اعضای خانواده در فضای مسکونی در قالب یک طرح کسب و کار بدون مزاحمت و ایجاد اخلال در آرامش واحدهای مسکونی همجوار شکل می گیرد و منجر به تولید خدمت یا کالای قابل عرضه به بازار خارج از محیط مسکونی می گردد."

در ایران همواره کارهای خانگی در بخش های کشاورزی و صنعتی کمابیش وجود داشته که فرش دستباف به عنوان یکی از مهمترین اقلام صادراتی از نمونه های آن است.

شواهد نشان می دهد که وزارت کار یکی از طراحان اصلی این برنامه است اما نمایندگان مجلس طرح آن را مطرح کرده و سعی دارند با قانونی کردن آن از گرفتار شدن این طرح به سرنوشت طرح بنگاههای زود بازده جلوگیری کنند.

طرح بنگاههای زود بازده مهمترین برنامه دولت اول محمود احمدی نژاد بود که برای مقابله با بیکاری به اجرا در آمد. اجرای این طرح جنجالی با حرف و حدیث های فراوان همراه بود و بیشتر از 20 هزار میلیارد تومان (20 میلیارد دلار) بودجه به آن اختصاص داده شد اما گزارشها نشان می دهد که در مدت چهار سال حدود 900 هزار شغل از طریق آن ایجاد شده است.

بنابر آخرین گزارشی که بانک مرکزی ایران در نیمه اول سال گذشته منتشر کرده، نرخ بیکاری در ایران به 11.3 درصد رسیده که نسبت به دوره مشابه قبل از آن افزایش نشان می دهد.

جمعیت بیکاران ایران بیشتر از سه میلیون نفر است و هر ساله نیز بیشتر از 800 هزار نفر وارد بازار کار می شوند اما در بهترین شرایط دولت نتوانسته برای بیشتر از نیمی از تازه واردان به بازار کار، شغل ایجاد کند.

وعده های ایجاد شغل

دولت همواره سعی کرده با اجرای طرحهایی برای بخشی از بیکاران شغل ایجاد کند اما اکثر این برنامه ها موفقیت آمیز نبوده و هیچگاه دولت نتوانسته به اهداف پیش بینی شده برسد.

با وجود این، دولت همچنان بر طرح بنگاههای زود بازده تاکید دارد و به گفته محمود احمدی نژاد، پنج هزار بنگاه اقتصادی زود بازده تا پایان سال ایجاد می شود و با "بهره برداری از این طرح ها، نرخ بیکاری در کشور به پنج درصد می رسد."

به گفته محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور "در سه تا چهار سال آینده نرخ بیکاری به پنج درصد می رسد که این میزان نرخ معمول بیکاری است."

به نظر می رسد دولت همچنان بر اجرای برنامه بنگاههای زود بازده تاکید دارد و در عین حال به دنبال آن است تا از طریق "حمایت و ساماندهی مشاغل خانگی" همچنان در بازار کار حضور داشته باشد.

با آنکه مهمترین وظیفه وزارت کار و دولت این است که موانع سرمایه گذاری و تولید را برطرف کند و با این کار زمینه را برای ایجاد شغل فراهم کند اما به نظر می رسد دولت، به حضور و نقش خود در بازار اعتقاد بیشتری دارد.

عبدالرضا شیخ الاسلامی وزیر کار اوایل زمستان سال گذشته طرح مشاغل خانگی را مطرح کرد و گفت که "طرح مشاغل خانگی حمایت از کسانی است که در خانه کسب و کاری ایجاد کرده اند."

به گفته وزیر کار، ظرفیت ایجاد شغل طرح مشاغل خانگی بیشتر از یک میلیون نفر است و دولت برای آن یک هزار میلیارد تومان (یک میلیارد دلار) وام قرض الحسنه اشتغالزایی در نظر گرفته است.

Image caption ایران بیشتر از سه میلیون بیکار دارد و هر ساله به تعداد آنها افزوده می شود

اکنون نمایندگان مجلس کلیات این طرح "ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی" را تصویب کرده اند ولی در این طرح اشاره ای به ایجاد شغل جدید نشده است.

فرصت و تهدید طرح تازه

در طرح نمایندگان پیش بینی شده که گروهی متشکل از تعدادی از وزرا و برخی نهادی های دولتی و نیمه دولتی نظیر رئیس سازمان بهزیستی، کمیته امداد و تامین اجتماعی مسئولیت برنامه ریزی در این بخش را برعهده بگیرند. این گروه علاوه بر تعیین سیاست های اجرایی مشاغل خانگی، ضوابط صدور مجوز برای آن را نیز تدوین خواهد کرد.

در این طرح، امتیازاتی برای مشاغل خانگی در نظر گرفته شده که از جمله آن می توان به معافیت های مالیاتی، معافیت عوارض اداری و تجاری، پرداخت وام قرض الحسنه اشتغال و ایجاد بازارهای محلی برای عرضه محصولات خانگی اشاره کرد.

مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش مفصلی این طرح را بررسی کرده و در باره فرصت ها و تهدید های این طرح می نویسد که با گسترش فعالیت های صنعتی و شرایط سخت رقابت اقتصادی، "لزوم دخالت و ورود دولت ها از حیث حمایت های اقتصادی، اجتماعی عرصه های تولید و کسب و کار را مواجه ساخته است."

از نظر این نهاد وابسته به مجلس، کمک به رسمی کردن فعالیت های غیررسمی، افزایش توان رقابت بنگاهها، توجه دولت به تامین اجتماعی افراد شاغل در کسب و کار خانگی و ساماندهی این مشاغل و کمک به اشتغال افراد کم درآمد از فرصت های این طرح است.

تهدید های این طرح نیز برای خانوارها هشدار دهنده است به طوریکه به نظر مرکز پژوهشهای مجلس، مسائل کسب و کار خانگی می تواند روابط نهاد خانواده را تحت تاثیر قرار دهد و به دلیل متفاوت بودن فضای مسکونی با فضای کسب و کار، آرامش افراد خانواده خدشه دار شده و این مسئله باعث بروز اختلاف بین خانواده ها شود. علاوه بر این، افت تحصیلات فرزندان و ایجاد توقع از دولت برای گرفتن امکانات و بروز نارضایتی بین مردم از دیگر تهدید های این طرح است.

مرکز پژوهشهای مجلس به دلیل نبود آمار کافی و دقیق از مشاغل خانگی و ابعاد ناشناخته آن در بازار، میزان اشتغال و ارزش افزوده کالاهای تولید شده، پیشنهاد می کند که این طرح "به صورت آزمایشی و نمونه در یک منطقه از کشور" اجرا شود.

در طول سالیان اخیر همواره نرخ بیکاری در ایران دو رقمی بوده و دولت نتوانسته اهداف خود را عملی کند. به عقیده تحلیلگران اقتصادی، در شرایط کنونی که اقتصاد ایران در رکود به سر می برد و سرمایه گذاری به شدت کاهش پیدا کرده، دولت این کشور بعید بتواند در سه تا چهار سال آینده تعداد بیکاران را به کمتر از نصف کاهش دهد و نرخ بیکاری را به پنج درصد برساند.

مطالب مرتبط