چه کسی منتظر است: شرکت های نفتی یا دولت ایران

محمدر ضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور
Image caption در چهار سال اخیر ایران نتوانسته قرارداد مهمی با شرکت های بین المللی فعال در نفت و گاز امضا کند

مسعود میرکاظمی وزیر نفت ایران در نمایشگاه نفت و گاز تهران که در آن شرکت های بین المللی نفتی نیز حضور دارند، گفته که در توسعه میدان گازی پارس جنوبی منتظر شرکتهای خارجی نمی مانیم.

در پانزدهمین نمایشگاه نفت تهران که بزرگترین نمایشگاه در منطقه خاورمیانه به حساب می آید، حدود ۱۳۵۰ شرکت حضور دارند. در میان بیشتر از ۴۰۰ شرکت خارجی حاضر در نمایشگاه تهران، شرکت های بزرگی همچون توتال، شل و استات اویل نیز دیده می شوند که همکاریهای گسترده ای در بخش نفت و گاز با ایران داشتند ولی این همکاریها اکنون متوقف شده است.

بسیاری از شرکت های بین المللی، به دلیل اصرار ایران بر ادامه غنی سازی اورانیوم، تحریم های بین المللی و فشار کشورهای غربی، از همکاری با ایران و اجرای پروژه های تازه خودداری می کنند اما حضور شرکت های بزرگ بین المللی در نمایشگاه تهران به معنی آن است که این شرکت های همچنان پیگیر برنامه های صنعت نفت ایران هستند تا در صورت تغییر شرایط، دوباره وارد میدان شوند.

شرکت های نظیر توتال، شل و استات اویل در توسعه بزرگترین میدان گازی ایران در پارس جنوبی، حضوری فعال داشتند ولی ایران با وجود گفتگوهای طولانی با این شرکت ها، در چهار سال اخیر نتوانسته نظر آنها را به مشارکت در توسعه میدان گازی پارس جنوبی جلب کند.

اکنون وزیر نفت ایران می گوید که تکلیف بقیه فازهای باقی مانده پارس جنوبی را تا پایان سال روشن خواهد کرد و برای اجرای آن "معطل خارجی ها" نخواهد ماند.

ایران میدان گازی پارس جنوبی را به ۲۸ فاز تقسیم کرده و تاکنون ده فاز آن به بهره برداری رسیده است اما وضعیت بقیه فازها هنوز روشن نیست. اگر چه بخشی از فازها به سازندگان داخلی و برخی نهادها نظیر قرارگاه خاتم الانبیاء وابسته به سپاه پاسداران واگذار شده اما برخی گزارشها نشان می دهد که اجرای این پروژه ها به دلیل نبود تجهیزات و کمبود منابع مالی به کندی پیش می رود.

با این حال ایران همچنان می کوشد در غیاب شرکت های بین المللی، عملیات توسعه این میدان را به شرکت های داخلی بسپارد. با آنکه این کشور سالها با شرکت هایی نظیر شل و رپسول برای توسعه فازهای ۱۳ و ۱۴ پارس جنوبی مذاکره کرده اکنون وزیر نفت می گوید که مذاکراتی برای واگذاری این دو فاز به شرکت های وابسته به وزارت صنایع در دست انجام است.

مقدمات واگذاری سه فاز ۲۲ تا ۲۴ پارس جنوبی نیز که به ترکیه داده شده بود، انجام شده و قرار است این سه فاز نیز به قرارگاه خاتم الانبیاء وابسته به سپاه پاسداران واگذار شود.

شرکت های وابسته به سپاه پاسداران در سالهای ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد وارد صنعت نفت شده و پروژه های بزرگی به آنها واگذار شده است.

سرتیپ یدالله جوانی رئیس اداره سیاسی سپاه پاسداران به خبرگزاری کار ایران گفته است که "امروز در سپاه این افتخار را داریم که به چنان قابلیت ها و توانمندی های دانشی دست یافته ایم که به راحتی می توانیم جایگزین شرکت های بزرگ خارجی شویم به عنوان مثال با بدست گیری پروژه های بزرگ در عسلویه جایگزین توتال و شل می شویم."

سپاه نیرویی نظامی است و در حوادث بعد از انتخابات به عنوان بازوی حکومت بسیار فعال بود اما به گفته آقای جوانی" از نظر سپاه تفاوتی ندارد که تهدید سیاسی باشد، اقتصادی یا فرهنگی؛ بلکه از نظر سپاه مهم این است که توانمندی خود را در همان زمینه تهدید بالا ببرد تا بتواند با آن مقابله کرده و از انقلاب و کشور دفاع کند."

Image caption وزیر نفت ایران می گوید که در پنج سال آینده تمام فازهای پارس جنوبی تمام می شود

غیر از شرکت های داخلی، بخشی از پروژه های نفتی به ناچار به شرکت های آسیایی نظیر چین، هند و مالزی واگذار شده که تجربه چندانی در توسعه میدانهای نفتی ندارند.

دشواری های تکنولوژیکی و مالی

کمبود منابع مالی در چهار سال گذشته به شدت صنعت نفت ایران را آزار داده است و تلاش های این کشور برای تامین منابع مالی با موانع جدی رو به رو شده است. طرح ایجاد بانک ویژه صنعت نفت نمونه ای این تلاش هاست که سرانجامی پیدا نکرد.

به دلیل مشکلات بین المللی و بی میلی سرمایه گذاران خارجی به خصوص شرکت های غربی، ایران سعی کرده تا بخشی از نیاز خود را از محل منابع داخلی تامین کند اما کارشناسان انرژی می گویند که این منابع کفاف نیازهای صنعت نفت را نخواهد داد.

با این حال آقای میرکاظمی می گوید که در پنج سال آینده ایران ۲۰۰ میلیارد دلار در صنعت نفت و گاز سرمایه گذاری خواهد کرد که "۷۵ میلیارد دلار این منابع از طریق بانکها و ۵۰ میلیارد دلار آن از طریق منابع داخلی شرکت نفت تامین می شود."

تاکید دوباره ایران بر استفاده از منابع داخلی، حاکی از آن است که دولت ایران امید چندانی تغییر فضای موجود بین المللی در باره ایران ندارد و چشم اندازی نیز برای حل بحران هسته ای و کاهش تنش های سیاسی و اقتصادی بر سر این مسئله متصور نیست.

دولت ایران برای حل بخشی از مشکل مالی، قرار است برای اولین بار، بیشتر از ده میلیارد یورو ارواق مشارکت ارزی منتشر کند که بخشی عمده آن صرف طرح توسعه میدان گازی پارس جنوبی خواهد شد.

علاوه بر اوراق مشارکت ارزی، دولت سعی دارد تا مبالغ زیادی اوراق مشارکت ریالی نیز در بازار داخلی منتشر کند بلکه با این تهمیدات بتواند بخشی از مشکل کمبود منابع مالی را تامین کند.

اما مشکل ایران فقط کمبود منابع مالی نیست بلکه کمبود تکنولوژی مورد نیاز نیز یکی از مشکلاتی است که این کشور با آن مواجه است.

در حال حاضر تامین قطعاتی که کاربردهای دوگانه (صنعتی - نظامی) دارند، بسیار دشوار شده است و بخشی از تاخیر طولانی پروژه های نفتی ایران به همین خاطر است.

تحلیلگران بازار انرژی معتقدند که ایران باید هر طور شده نظر شرکت های بین المللی را برای مشارکت جلب کند تا هم کمبود منابع مالی را برطرف کند و هم مشکل تکنولوژی را. کاری که در شرایط فعلی به دلیل تشدید بحران بر سر پرونده هسته ای، بسیار دشوار به نظر می رسد.

مطالب مرتبط