یارانه ها نقدی بین چه کسانی توزیع می شود؟

اسکناس
Image caption هنوز مشخص نیست که یارانه نقدی چگونه و بین چه کسانی توزیع خواهد شد

همزمان با شروع طرح دور جدید جمع آوری اطلاعات اقتصادی خانوارهای متقاضی یارانه نقدی، دولت ایران آئین نامه ای را تصویب کرده که به نحوه توزیع یارانه نقدی اختصاص دارد.

مرکز آمار ایران دو سال پیش طرح "جمع آوری اطلاعات اقتصادی خانوارها" را اجرا کرد که قرار است مبنای توزیع یارانه نقدی باشد اما تعدادی از خانوارها در اجرای این طرح شرکت نکردند.

با قانونی شدن حذف یارانه ها و عرضه کالاها و خدمات به نرخ های بین المللی از سال جاری، متقاضیان دریافت یارانه های نقدی بیشتر شده اند. برای همین دولت همزمان با آماده کردن مقدمات اجرای این برنامه، سعی دارد تا قواعدی برای نحوه توزیع یارانه ها در نظر بگیرد.

طرح "اطلاعات اقتصادی خانوارها" که نشان دهنده توانایی مالی خانوارهاست، پرسشنامه ای است که سرپرست خانواده باید اطلاعاتی نظیر درآمد ماهانه، واحد مسکونی ملکی یا اجاره ای، سطح زیر بنای واحد مسکونی، ارزش تقریبی واحد مسکونی، ارزش دیگر املاک و مستغلات و تعداد خودروهای شخصی را در اختیار مرکز آمار بگذارد.

فرمهای اطلاعات اقتصادی به نام سرپرست خانوار صادر می شود اما اطلاعات اقتصادی نظیر شغل، میزان درآمد و سایر اطلاعات اقتصادی اعضای خانواده نیز در آن ثبت می شود.

بنابر قانون حذف یارانه ها، یارانه شانزده قلم کالا و خدمات با اجرای قانون جدید حذف و این کالاها و خدمات به قیمت بین المللی عرضه می شود.

یارانه موادی نظیر بنزین، گازوئیل، گاز، نفت، برق، آب، گندم (نان)، شکر، برنج، روغن، شیر، شکر، در مدت پنج سال حذف شده و این کالاها و خدمات با قیمت بازارهای منطقه خلیج فارس عرضه می شود.

بر اساس قانون حذف یارانه ها، دولت می تواند نیمی از درآمد حاصل از افزایش قیمت را به صورت نقدی بین خانوارها توزیع کند. بنابر قانون دولت می تواند در سال جاری 20 هزار میلیارد تومان از محل افزایش قیمت کالاها و خدمات و حذف یارانه ها درآمد داشته باشد.

برای مقابله با تورم ناشی از افزایش قیمت کالاها، نیمی از درآمدهای حاصل از افزایش قیمت، در اختیار خانواده های کم درآمد و فقیر قرار خواهد گرفت و بخشی نیز به تولید داده می شود و بقیه نیز در طرح های عمرانی هزینه خواهد شد.

در آئین نامه ای که دولت تهیه کرده، برای پرداخت یارانه ها نقدی، خانوارها به دو دسته تقسیم شده اند "خانوارهای با در آمد متوسط و بالا و خانوارهای کم درآمد."

Image caption با حذف یارانه مواد سوختی به قیمت های بین المللی عرضه خواهد شد

مشخص نیست که از نظر دولت چه خانوارهای درآمد متوسط یا بالا دارند اما خانوارهای کم درآمد "شامل افراد شناسایی شده توسط وزارت رفاه و تامین اجتماعی و یا مورد تائید وزارت کشور می شوند."

بنابر آئین نامه دولت، خانوارهایی که تحت پوشش نهادهای حمایتی نظیر کمیته امداد یا سازمان بهزیستی قرار دارند، در ردیف خانوارهای کم درآمد قرار می گیرند اما "سازمان هدفمند کردن یارانه ها موظف است حداقل شش ماه پس از اجرایی شدن قانون هدفمند کردن یارانه ها، نسبت به شناسایی خانوارهای با در آمد بالا اقدام کند."

مرکز آمار بعد تصویب قانون حذف یارانه ها اعلام کرده بود که بر اساس اطلاعاتی اقتصادی که خانوارها در اختیار این مرکز قرار داده اند، خانوارها به سه خوشه تقسیم شده اند و به دو خوشه اول و دوم پول نقد پرداخت می شود ولی به خوشه سوم پولی داده نمی شود اما این تقسیم بندی با واکنش های تندی مواجه شد و دولت حرفش را پس گرفت.

اکنون دولت می گوید که به همه یارانه خواهد داد فقط میزان آن متفاوت خواهد بود. تلاش تازه دولت برای شناسایی توانایی مالی خانوارها نشان می دهد که دولت همچنان پیگیر همان طرح پیشین است و می خواهد از این طریق یارانه را توزیع کند حتی اگر به نظر برخی این ضریب خطای این شیوه بالا باشد.

ماموریت های عجیب سازمان هدفمند کردن یارانه ها

البته هنوز شیوه و مبلغ یارانه نقدی مشخص نیست اما آئین نامه دولت تاکید دارد که یارانه به سرپرست خانوار پرداخت می شود.

دولت می گوید که اگر پولی به اشتباه یا به دلیل اطلاعات نادرستی که از طرف سرپرست خانوار (در طرح اطلاعات اقتصادی خانوارها) پرداخت شده باشد، سازمان هدفمند کردن یارانه ها می تواند این پول را از حساب آنها بردارد.

علاوه بر این سازمان هدفمند کردن برای خود مسئولیت های منحصر به فردی را پیش بینی کرده که بر اساس آن می تواند در نحوه هزینه کردن یارانه ها نقدی و در دخل و خرج خانوارها دخالت کند. در این آئین نامه، سازمان هدفمند کردن یارانه ها می تواند "محدودیت برداشت از حساب خانوار به صورت زمانی و ریالی و مدیریت در نحوه هزینه کرد" را اعمال کند.

در بخشی از این آئین نامه آمده که سازمان هدفمند کردن یارانه ها که نهادی دولتی خواهد بود، بخشی از پول های حاصل از افزایش قیمت ها کالاها و خدمات را در سه بخش "گسترش بیمه درمان، بیمه های اجتماعی و امور حمایتی و توانمند سازی" هزینه کند.

مهمترین نکته در این بخش این است که دولت پیش بینی کرده برای "امور حمایتی و توانمندسازی" بخشی از پولها به نهادی اختصاص پیدا کند که در دولت محمود احمدی نژاد به عنوان صندوق مهر رضا تشکیل شد.

در این بخش تاکید شده که بخشی از پول ها برای "اجرای طرح تامین آتیه فرزندان مهر امام رضا" و بخشی نیز برای طرح "گسترش خدمات مالی خرد برای گروههای هدف از طریق مهر امام رضا" هزینه شود.

از همان ابتدا که بحث حذف یارانه ها مطرح شد، نگرانی هایی در باره توزیع نقدی و غیرنقدی یارانه ها از سوی دولت مطرح شد به این مفهوم که اگر پرداخت نقدی در دستور کار باشد، کنترل هزینه های آن بسیار دشوار خواهد بود و ممکن است پرداخت های نقدی و غیرنقدی به خانوارها و شرکت های آسیب دیده، فساد برانگیز باشد.

مطالب مرتبط

لینک های اینترنتی مرتبط

بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست