به روز شده:  14:07 گرينويچ - شنبه 26 ژوئن 2010 - 05 تیر 1389

نفت

رقابت بر سر منابع انرژی آسیای میانه

نفت و گاز آسیای میانه به شرق می رود یا غرب؟

جان رابرتز، متخصص امنیت انرژی، بولتن انرژی پلاتز

ترکمنستان

ترکمنستان سرشار از منابع گاز، یک خط لوله‌ ۲۲۰۰ کیلومتری برای انتقال گاز به چین راه انداخته است

آسیای میانه نقش خطیری در تامین امنیت انرژی جهان بازی می‌کند. این منطقه دارای منابع عظیم نفت و گاز است و میادین نفتی و گازی خود را در اختیار شرکت‌های بین‌المللی قرار داده ‌است.

این منطقه شامل "قاشاغان"، بزرگ‌ترین میدان نفتی دریایی در قزاقستان و نیز "یولوتن"، یکی از سه میدان گازی بزرگ دنیا در ترکمنستان است.

خطوط لوله این منابع را به مناطق مختلف منتقل می کنند. به ‌رغم تلاش همه‌ جانبه چین برای توسعه خطوط لوله‌ نفت و گاز به شرق، هنوز عمده منابع این منطقه به سمت غرب جریان دارد.

اگر چه چین فرصت جدیدی برای کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه است، با این حال این کشورها طی دهه های آینده به ایفای نقش عمده خود در امور انرژی منطقه‌ اروپا ادامه خواهند داد.

بازارهای دور از دسترس

بزرگ‌ترین مشکلی که تولیدکنندگان آسیای میانه با آن مواجه اند، پیدا کردن راهی برای تحویل آن به مشتریانشان است. این نکته در مورد جمهوری آذربایجان هم که در جوار دریای خزر قرار دارد، صادق است.

آنها عموما به شرکت‌های بین‌المللی تکیه می‌کنند که مسیر‌های صادرات در اختیارشان گذاشته و دسترسی آنها را به بازارهای جهانی ممکن می‌سازند. در غیر این صورت آنها باید هزینه سنگین استفاده از سیستم ترانزیت روسیه را که از دوران اتحاد جماهیر شوروی به جای مانده بپردازند. ولی این کشورها همواره شریک‌های بی دردسری برای شرکت‌های بین‌المللی نیستند.

حوزه نفتی بزرگ قاشاغان

شرکت ایتالیایی انی اصلی‌ترین توسعه ‌دهنده‌ حوزه نفتی بزرگ قاشاغان است

از همین رو، ترکمنستان که می‌خواهد کنترل کامل پروژه‌های روی خشکی‌اش را در اختیار داشته باشد، تمایل ندارد که شرکت‌های بین‌المللی به چیزی بیش از قراردادهای خدماتی در روی خشکی دست یابند، این در حالی ا‌ست که این کشور از توافق‌نامه‌های تولید مشترک در دریا استقبال می‌کند.

به نظر می‌رسد در قزاقستان دولت به دنبال گونه‌ای ملی‌سازی منابع است که در پاره‌ای اوقات با تصویب قوانینی با ماهیت عطف به ماسبق، شامل پروژه‌های عمده می شود. این امر شهرت آن کشور را به عنوان یک شریک سرمایه‌گذاری قابل اتکا خدشه‌دار می‌کند.

نگاه به غرب

هدف اصلی قزاقستان پیدا کردن راهی‌‌برای استحصال حدود ۱.۵ میلیون بشکه (تقریبا معادل ۲۱۰ هزار تن) نفت از میدان نفتی قاشاغان و عرضه‌ آن به بازار در سالهای ۲۰۱۲ – ۲۰۱۳ و زمانی ا‌ست که این حوزه نفتی آماده بهره‌برداری می‌شود.

این مقدار معادل حدود ۳ درصد کل حجم معاملات نفتی در جهان خواهد بود و قسمت اعظم آن به غرب صادر خواهد شد .این عمل از طریق خط لوله CPC به بندر روسی نووراسیک در دریای سیاه و یا با گذر از دریای خزر و با استفاده از خط لوله BTC (باکو- تفلیس - جیهان) تا بندر جیهان ترکیه (واقع در آبهای آزاد دریای مدیترانه)، صورت خواهد گرفت.

سه جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان در حاشیه‌ دریای خزر با در اختیار داشتن نزدیک به ۵۰ میلیارد بشکه ( ۷ میلیارد تن) نفت خام، مالک حدود ۳.۵ درصد ذخایر قطعی جهان هستند. علاوه بر این، این جمهوری‌ها با ۱۲.۵ تریلیون متر مکعب گاز ، مالکیت حدود ۶.۸ درصد از کل ذخایر جهان را در اختیار دارند.

هم اکنون قسمتی از نفت خام قزاقستان به چین صادر می شود اما حتی زمانی که خط لوله چین بتواند به حداکثر ظرفیتش با حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز در سه یا چهار سال آینده برسد، مقدار این صادرات تنها نزدیک به یک سوم مقدار صادرات به غرب خواهد بود.

چین گاز را انتخاب می‌کند

ترکمنستان جایی‌ است که چین در آن گامهای بلندی برداشته ‌است. تنها در دوسال و نیم گذشته، شرکت ملی نفت چین ( CNPC) حدود ۲۲۰۰ کیلومتر خط لوله انتقال گاز در آسیای مرکزی احداث کرده است. این خط لوله از "بختیارلیگ" در شمال ترکمنستان شروع شده، از ازبکستان و قزاقستان عبور کرده و به سین‌کیانگ چین ختم می‌شود. انحصار بهره‌برداری از حوزه‌ گازی بختیارلیگ در اختیار چین است.

در حال حاضر تنها مقدار کمی گاز در این خط لوله جریان دارد اما تا سال ۲۰۱۴، اگر تولید به خوبی صورت بگیرد، این خط لوله حدود ۴۰ میلیارد مترمکعب گاز در سال منتقل خواهد کرد.

شرکت ملی نفت چین همچنین در توسعه میدان یولوتن جنوبی نیز به ترکمنستان یاری می‌رساند، میدانی که به گفته شرکت انگلیسی "گفنی، کلاین و شرکا" که در زمینه مشاوره صنایع نفت و گاز فعالیت دارد، حداقل ۴ تریلیون متر مکعب و احتمالا حداکثر ۱۴ تریلیون متر مکعب ذخیره‌ گاز دارد. این مقدار گاز این میدان را در زمره‌ یکی از بزرگترین میدان‌های گازی دنیا قرار می‌دهد و ترکمنستان به لحاظ نظری امکان می یابد که نه تنها از عهده‌ تعهدش در تامین گاز چین برآید، بلکه قادر به صدور گاز به روسیه، ایران و حتی اتحادیه اروپا هم باشد.

در این شرایط ترکمنستان گاز کافی برای صدور به هند و پاکستان هم خواهد داشت، مشروط بر آن که افغانستان آن قدر ثبات پیدا کند که اجازه احداث خط لوله‌ای به جنوب آسیا را دهد.

ترکمنستان دچار مشکل کمبود منابع نقدی جهت تامین هزینه‌های برنامه‌ی ارتقای سقف تولید خود از ۴۰ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۰۹ به ۲۵۰ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۳۰ است. با این وجود این کشور هنوز در مورد اعطای اجازه دسترسی مستقیم به منابع عظیمی چون "یولوتون جنوبی" به خارجیان به شدت محتاط است.

رقابت سیاسی

در حال حاضر گاز ترکمنستان تنها به مقدار محدودی به روسیه، چین و ایران فرستاده ‌می‌شود، دلیل این محدودیت به دلیل اختلافات گذشته با مسکو و تهران است که جریان گاز را دچار وقفه کرده، و به این ترتیب در حال حاضر از حداکثر ظرفیت خط لوله‌های موجود استفاده نمی شود.

این تنها یکی از دلایل علاقه ترکمنستان به صادرات گاز به بازار آزادی چون اتحادیه اروپاست. این جا همان نقطه‌ای‌ست که سرنوشت ترکمنستان با جمهوری آذربایجان پیوند می‌خورد، پیوندی مشکل ساز، چون دو کشور در مورد مرز دریایی‌شان در دریای خزر با هم اختلاف نظر دارند.

در جمهوری آذربایجان، شرکت بی پی نقشی مسلط و غالب در توسعه میدان نفتی "آذری چراغ – گونشلی" با ظرفیت یک میلیون بشکه در روز و میدان گازی "شاه دنیز" در همسایگی آن با ذخیره گاز ۱.۲ تریلیون متر مکعب ایفا می‌کند.

اکنون تمرکز بر گاز قرار گرفته است. جمهوری آذربایجان ذخایر قابل ملاحظه‌ای از گاز در اختیار دارد که می‌خواهد آنها را در یک بازار آزاد عرضه کند.

در همین حال، اروپا هم اکنون به شدت به گاز نیازمند است و انتظار می‌رود این نیاز در پنج یا شش سال آینده افزایش یابد، که این افزایش هم برای تامین سوخت نسل جدید نیروگاه‌های در حال ساخت، سفارش داده شده است و هم به عنوان منبع سوختی جایگزین یا موقت، تا زمانی که سوخت‌های تجدید شدنی توسعه یافته و قابل استفاده شوند .

به نظر نمی‌رسد که گاز شیل (منبع بزرگ و جدیدی از انرژی در آمریکای شمالی) مستقیما تولید اروپا را تا سال ۲۰۲۰ تحت تاثیر قرار دهد. با وجود این ظاهرا بسیار پیشتر از آن، نظرات را به خود منعطف خواهد نمود.


پیوستگی‌های قفقاز

اخیرا جمهوری آذربایجان در مورد عناصر اصلی یک قرارداد با مشتریان اروپایی‌اش به یک جمع‌بندی رسیده است؛ قراردادی که طی آن قادرخواهد بود گاز حاصل از فاز دوم پروژه عظیم ۲۰ میلیارد یوریی "شاه دنیز" را از طریق ترکیه به آنها عرضه نماید.

این توافق‌نامه، راه را برای رقابتی بزرگ بین پروژه‌های متعدد خطوط لوله‌‌ حمل گاز به بازار باز کرده است. پروژه نابوکو بین ترکیه و اتریش و نیز دو پروژه دیگر که ترکیه، یونان و ایتالیا را به هم متصل می‌کنند، از پیشتازان این رقابت اند.

اروپا نقش فعالی در این موضوعات ایفا می‌کند. از نظر سیاسی، دیپلمات‌های اروپایی سعی در تضمین امنیت جمهوری آذربایجان، گرجستان و ارمنستان؛ سه جمهوری جنوب قفقاز دارند، حداقل به این دلیل که اروپا می‌خواهد از ایمنی خطوط لوله "راهروی جنوبی" که جمهوری آذربایجان را به گرجستان متصل می‌کند، اطمینان یافته و نیز مطمئن شود جنگ سال ۲۰۰۸ روسیه و گرجستان تکرار نخواهد شد.

به علاوه اروپا مایل است بداند که آیا این امکان وجود دارد که گاز ترکمنستان به گاز جمهوری آذربایجان و شمال عراق ملحق شده و از طریق خط لوله نابوکو و یا خطوط لوله رقیب آن به اروپا منتقل شود. در این صورت احتمال در دسترس بودن بیش از یکی از این خطوط لوله ها برای تامین گاز اروپا در سال ۲۰۱۶ افزایش می‌یابد.

سال ۲۰۱۶، سالی بسیار سخت خواهد بود، در آن سال فاز دوم پروژه "شاه دنیز" به جریان خواهد افتاد و اروپا احتمالا به افزایش واردات گاز نیاز پیدا خواهد کرد.

روسیه، بازنده رقابت

ریچارد گالیپ، بی بی سی، مسکو

نفت

روسیه نفت قزاقستان را به یک بندر در دریای سیاه برای صادرات منتقل می کند

سال گذشته، کرملین هشدار داد که روند رو به رشد رقابت برای کنترل منابع انرژی در جهان می‌تواند منجر به شعله‌ور شدن جنگ‌هایی در طول مرزهای روسیه و از جمله، مرزهای آن در آسیای میانه شود.

یکی از اسناد مهم واستراتژیک کرملین که اصلی‌ترین تهدیدات امنیتی در دهه‌ آینده را مورد ارزیابی قرار می‌دهد، می‌گوید: "نمی‌توان مشکلات استفاده از نیروهای نظامی را نادیده گرفت. چنین مشکلاتی منجر به بهم‌خوردن توازن قوا در نزدیکی مرزهای فدراسیون روسیه با متحدانش خواهد شد."

تنها ۲۰ سال پیش، روسیه و کشورهای سرشار از منابع انرژی آسیای مرکزی و جنوب قفقاز نظیر قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان، همه زیر لوای اتحاد جماهیرشوروی، متحد و یکپارچه بودند. در آن هنگام مسکو دسترسی نامحدودی به ذخایر نفت و گاز آن‌ها داشت.

اما اکنون کشورهای آسیای مرکزی دریافته‌اند که به عنوان کشورهای مستقل، یکی از بزرگترین نقاط قدرت استراتژیک آنها به رقابت کشاندن قدرت‌های جهانی بزرگی ا‌ست که در تلاش برای خریدن منابع گرانبهای انرژی آنها هستند.

به همین دلیل، مسکو اکنون خود را در میدان رقابتی نفس‌گیر با سایر بازیگران این عرصه می‌یابد؛ بازیگرانی چون چین، ایالات متحده و اتحادیه اروپا.

میخاییل کروتیکین، سردبیر مجله هفتگی "انرژی روسیه" می‌گوید: "جایگاه کلی روسیه در آسیای مرکزی در حال افول است. این کشور در حال عقب‌نشینی‌ است و چینی‌ها برای بدست آوردن فرصت‌های بزرگ خیز برمی‌دارند."

"بازی بزرگ" جدید؟

رقابت در منطقه اغلب با رقابت امپراطوری‌های روسیه و بریتانیا در قرن نوزدهم که اصلاحا "بازی بزرگ" نامیده می‌شد، مقایسه می‌شود.

سال گذشته، با راه‌اندازی اولین خط لوله انتقال گاز به شرق و به مقصد چین (و نه به سوی شمال و غرب)، این منطقه شاهد لحظات تاریخی در بازی بزرگ جدید انرژی بود.

هم اکنون، روزانه ۲۰۰هزار بشکه نفت از قزاقستان به سوی سین‌کیانگ، ایالت غربی چین ارسال می‌شود و برنامه‌هایی برای دوبرابر کردن ظرفیت این خط لوله وجود دارد.

در دسامبر گذشته، خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به چین از طریق ازبکستان و قزاقستان توسط هو جین‌تائو،رئیس جمهور چین افتتاح شد. این خط لوله در صورت رسیدن به ظرفیت نهایی‌اش در سال ۲۰۱۳، خواهد توانست از عهده تامین نیمی از نیاز چین برآید.

خط لوله گاز ترکمنستان- چین

رئیس جمهور چین خط لوله گاز ترکمنستان- چین را رسما افتتاح کرد

قربانقلی بردی محمدوف، رئیس جمهور ترکمنستان از قرارداد به عنوان قراردادی سیاسی - اقتصادی یاد کرد و "سیاست هوشمندانه‌" چین را با اظهار این که چین به یکی از اصلی‌ترین پشتیبانان امنیت جهانی تبدیل شده، ستود.

تنش‌های ترکمنستان

با این توافق‌نامه، دست روسیه از منابع ترکمنستان، کشوری که یک چهارم منابع گاز دنیا را در اختیار دارد، کوتاه خواهد شد. در همین زمان، در حالی که چین و شرکای جدید آسیای میانه‌، یکدیگر را بیش از پیش در آغوش می‌کشند، مسکو با مشتری سابقش درگیر مناقشه ‌است.

با وجود این که روسیه دو سال پیش برای حصول اطمینان از وفاداربودن ترکمنستان به عنوان فروشنده‌ گاز، توافق کرده‌ بود که بالاترین قیمت را برای آن بپردازد، دوازده ماه پیش روسها ناگهان شیرها را بستند و این کار به انفجار خط لوله منجر شد.

تحلیلگران بر این باورند که روسیه به دلیل کاهش تقاضای جهانی و افت قیمت‌ها به دلیل بحران اقتصادی در نیازش به گاز ترکمنستان تجدید نظر کرده است. حتی اکنون نیز، روسیه تنها یک سوم میزان پیش‌بینی شده را خریداری می‌کند. این امر باعث خشم دولت ترکمنستان شده و آنها را بیشتر به سمت چینی‌ها متمایل می کند.

چه کسی خط لوله نابوکو را تغذیه خواهد کرد؟

کریس ویفر، استراتژیست ارشد بانک "اورالسیب" در مسکو می‌گوید: "با توجه به نقش روسیه در منطقه، این کشور در این زمینه یک گام به عقب برداشته است."

او براین گمان است که بحران اقتصادی به تنهایی باعث این امر نشده و می‌افزاید: "یک علت دیگر این است که اروپایی‌ها به دنبال تامین گاز برای خط لوله در دست احداث "نابوکو" هستند، خط لوله‌ای که قیمت بسیار بیشتری برای گاز آسیای مرکزی پیشنهاد می‌کند. نابوکو بازی را عوض کرده است. "

"تا پیش از این و تا سال ۲۰۰۶، روسیه می‌توانست گاز با بهای نازل ۵۰ دلار برای هر هزار متر مکعب از ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان بخرد و آن گاه آن را با قیمت ۲۵۰ دلار به اروپا بفروشد. ولی با آغاز سال ۲۰۰۸، روسیه مجبور شد بر سر پرداخت قیمت‌های اروپا به این کشورها توافق کند، ۳۰۰ دلار برای هر هزار مترمکعب."

"شرکت گازپروم در این میان سودی نمی‌برد بنابر تمایل سیاسی به حضور در میدان کاهش پیدا کرد و روسیه به چین اجازه داد که وارد آسیای میانه شود."

این همان چیزی ا‌ست که ممکن است نهایتا پشیمانی روسیه را به دنبال داشته باشد، زیرا روسیه درعین حال می‌خواهد صادرکننده عمده‌ نفت و گاز به چین باشد.

چین دست به سرمایه گذاری وسیعی در ترکمنستان و قزاقستان، مهمترین کشورهای تامین کننده انرژی آسیای میانه زده و این امر میدان را برای رقابت روسیه تنگ می‌کند.

چین برای رویارویی آماده می‌شود

از سال ۲۰۰۲، مسکو و پکن توافق‌نامه‌هایی در زمینه احداث یک خط لوله به چین امضاء کرده اند اما از آن زمان تا کنون دو طرف مشغول چانه‌زنی بر سر قیمت گاز صادراتی هستند.

تحلیلگران می‌گویند که احتمال دارد روی این موضوع در نهایت توافقی صورت بگیرد، مشروط بر این که چین از گاز یک میدان گازی به خصوص و خط لوله به شکل انحصاری استفاده کند.

اما بعضی از تحلیل‌گران این سوال را مطرح می‌ کنند که با وجود روند رو به کاهش تولید گاز در روسیه در بیست سال گذشته و کمبود سرمایه‌گذاری روی میدان‌های گازی جدید پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، آیا روسیه همچنان منابع کافی برای تامین گاز خط لوله جدید را خواهد داشت؟

میخائیل کروتیکین می‌گوید: "روسیه مجبور خواهد بود برای تغذیه خط لوله‌ چین، به گازی که هم اکنون به اروپا می‌رود دست‌ درازی کند. با این که این کار اقتصادی نیست، اما آقای پوتین، نخست وزیر روسیه بر احداث آن اصرار دارد."

جریان جنوب

پروژه‌ دیگری که آقای پوتین به استمرار آن اهتمام دارد، خط لوله‌ گاز "جریان جنوب" روسیه ‌است که از دریای سیاه می‌گذرد و به قلب اتحادیه اروپا می‌رسد.

رقابت بین این خط لوله و برنامه‌ جایگزین اروپا برای آن یعنی خط لوله نابوکو، یکی از شدیدترین رقابت‌ها در حوزه‌ دریای خزر است.

اروپایی‌ها که می‌خواهند از وابستگی رو به رشد خود به منابع گازی روسیه رهایی یابند، به شدت نیازمند یافتن منابعی در منطقه‌ هستند که حیات خط لوله نابوکو را تضمین کند.

روسها نیز در تلاش برای خنثی کردن این تلاش‌ها هستند. جمهوری آذربایجان یکی از اصلی‌ترین میدان‌های مبارزه است، اما این کشور هنوز اعلام نکرده که آیا خط لوله نابوکو را با گاز خود تغذیه خواهد کرد یا نه.

تصمیم این کشور بسیار حیاتی ‌و مهم است.

نفت و آنسوی خیابان های پر زرق و برق باکو

تام اسلمونت، بی بی سی ، باکو

رستورانی در آذربایجان

ثروتمندان جدید در آذربایجان بسیار پول خرج می کنند، ولی تبلیغات زیادی ندارند

بیش از ۱۰۰ سال از زمان شکوفایی صنعت نفت در جمهوری آذربایجان می‌گذرد، با این حال گویا روزهای پرشکوه در خیابانهای پر زرق و برق باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان هرگز پایان نمی‌یابند.

در باکو تالارهای موسیقی، رستوران‌هایی با خوراک خاویار و نمایشگاه‌های خودرو در کنار آپارتمان‌های ساخته شده در قرن گذشته جا خوش کرده اند، آپارتمان هایی که با پول نفت و در زمانی که استخراج کنندگان انگلیسی، هلندی و روسی نفت به شهر هجوم آوردند، ساخته شد.

در آن زمان بیشترین سود به نوکیسه‌های داخلی و بین‌المللی نفتی می رسید، اما امروزه طبقه‌ جدیدی از مدیران عالی‌رتبه‌ آذری بزرگترین سهم از آینده‌ جمهوری آذربایجان را از آن خود کرده‌اند.

دولت قیمت اکثر حامل‌های انرژی را تعیین می‌کند و صاحب اکثر شرکت‌های کلیدی فعال در این زمینه است.

سازمان "شفافیت جهانی" که به بررسی میزان فساد در کشورها می پردازد، در گزارش سال ۲۰۰۹ خود آذربایجان را از نظر فساد اداری از میان ۱۸۰ کشور در رده صد و چهل و سوم قرار داده است.

نفت

بعد از فروپاشی اتحاد شوروی، حفاری برای نفت در دریای خزر افزایش یافته است

بارزترین نتیجه رونق جدید در بازار انرژی، افزایش شکاف بین فقیر و غنی‌ در این کشور است. تاجر‌پیشه‌گان ثروتمندی که بر شهر حکم می‌رانند در عمارت‌هایی با نمای سنگ مرمر زندگی می‌کنند که در لابلای ساختمان های متحدالشکل سیمانی عصر اتحاد شوروی قرار گرفته‌اند.

نخبگان آذری از دیگران فاصله می‌گیرند اما اغلب مردم می‌دانند آنها چه کسانی ‌هستند. به گفته برخی تحلیل گران، کمال‌الدین حیدروف وزیر شرایط اضطراری، ضیا محمدوف وزیر حمل و نقل و رئیس گارد ریاست جمهوری ثروتمند‌ترین و ذی نفوذترین نخبگانی هستند که قدرت را در دست دارند.

مهربان علیوا ، بانوی اول زیبای آذربایجان، حامی سرشناس پروژه‌های فرهنگی و موسسات توریستی در باکو است.

در جستجوی اطلاعات

مقدار دقیق دارایی این آذری‌های صاحب نفوذ مشخص نیست. بی بی سی با نامه با دفتر آنها تماس گرفت ولی پاسخی دریافت نکرد.

من با طالع حیدروف، پسر وزیر شرایط اضطراری جمهوری آذربایجان تماس گرفتم. عنوان رسمی او رئیس باشگاه فوتبال"قبله" است، همان جایی که در آن تونی آدامز، ستاره پیشین تیم آرسنال و تیم ملی انگلستان به عنوان مربی قرارداد کلانی را امضا کرده است.

میزان ثروت شخصی آقای حیدروف در هاله‌ای از ابهام فرورفته است. گفته می‌شود که خانواده‌ قدرتمند او مدیریت شرکتی به نام "گیلان" را به عهده دارند، شرکتی که مالک این باشگاه فوتبال است. با این وجود او ترجیح می‌دهد در مورد جزئیات آن سکوت کند.

او در دفتر کار بزرگش نشسته، دفتری با قالی‌های پرشکوه، چلچراغ‌های مرمری، چهار خط تلفن و میزی بزرگ. در این حال از او می‌پرسم که آیا افزایش شکاف فقیر و غنی و وجود فساد اداری مشکل ساز است؟

او پاسخ می‌دهد: "به عنوان یک شهروند معمولی می‌توانم بگویم هر کشوری پس از استقلالش با چالش‌هایی مواجه می‌شود. ما کشوری تازه استقلال یافته هستیم. در مقایسه با سایر کشورهای عضو اتحاد شوروی سابق، جمهوری آذربایجان یکی از توسعه ‌یافته‌ترین‌هاست."

تحقیقات در مورد فساد اداری

ظاهرا تا زمانی که شکوفایی بخش نفت ادامه دارد، سرمایه گذاران به خصوص در بخش ساخت و ساخت سودهای کلانی به جیب خواهند زد.

یاووز کلس، تاجر ترکی که در باکو مدیریت شرکت ساختمانی "توسیاب" با ۳ میلیارد دلار دارایی را به عهده دارد، می‌گوید :"فساد منحصر به جمهوری آذربایجان نیست. این یک مشکل منطقه‌ای ا‌ست. مقامات دولتی گفتگو در این زمینه‌ را شروع کرده اند. این یک نقطه‌ شروع (برای حل مساله فساد )است."

یکی از کارشناسان محلی می‌گوید: "یکی از خصوصیات شکوفایی نفتی، انباشتگی درآمد نفت در دستان نخبگان سیاسی‌ است."

الهام سابان، تحلیلگر بنگاه خبری توران می‌گوید: "نفت جمهوری آذربایجان و همین طور درآمد آن در انحصار بخش دولتی است. برای هزینه‌ کردن پول نفت، اخذ تائید ریاست جمهور الزامی ا‌ست."

به نظر نمی‌رسد که اوضاع در آینده‌ نزدیک تغییری پیدا کند.

دوره پنج ساله دوم ریاست جمهوری آقای الهام علی‌اف در سال ۲۰۱۳ به پایان می‌رسد، با این وجود همه پرسی سال ۲۰۰۹ او را قادر ساخته هر چند باری که مایل باشد برای کرسی ریاست جمهوری نامزد شود.

به عقیده منتقدان، این امر به او امکان خواهد داد تا زمانی که تولید نفت جمهوری آذربایجان در نقطه‌ اوج است، بر آن مدیریت کند. با عملیات اکتشاف جدیدی که توسط شرکت نفتی بی پی و دیگران در دریای خزر در حال انجام است، امکان دارد زمان افول میزان تولید نفت به تعویق بیافتد.

باکو

ثروت نفتی جمهوری آذربایجان به شکل واضحی تاثیر خود را در باکو نشان می دهد

اخیرا روزنامه واشنگتن پست گزارش داد که ۹ دستگاه ویلای ساحلی به ارزش جمعا ۴۴ میلیون دلار در دبی به نام پسر یازده ساله‌ رئیس جمهور آذربایجان خریداری شده است. در پی تماس ماه مارس بی بی سی با علی حسن‌اف، مقام ارشد دولتی، او از پاسخ دادن به سوالات مطرح شده در این زمینه امتناع کرد. اما چندی بعد در حضور رسانه‌های محلی او این مساله را تکذیب نکرد.

او در پاسخ به سوال روزنامه آذری "مساوات نو" گفت: "هر کسی مالک چیزی‌ است. این امر تا زمانی که در چارچوب قانون اساسی باشد، کاملا عادی ا‌ست."

ما و آنها

در بیرون باکو ، نشان‌های بیکاری و فقر به شکل وسیعی به چشم می‌خورد. راهی که آذربایجان برای خرج کردن پولش در نظر گرفته مورد پسند دولت‌های غربی نیست.

یک راننده‌ تاکسی در باکو که خود را فرهاد معرفی می‌کند مرا به روستاهایی در ۲۰ کیلومتری پایتخت می‌برد. جایی که امکان دسترسی به گاز و آب تنها به شکل محدودی وجود دارد.

او می‌گوید :" ثروتمندان برجامعه حکومت می‌کنند و این به این معناست که ما به اندازه آنها امکان دسترسی به منابع شهری را نداریم. آنها اتومبیل‌های بزرگ خود را می‌رانند و در مراسم بزرگ اجتماعی شرکت می‌کنند ، اما ما نه."

فاصله ثروتمند و فقیر در شهر باکو به سادگی قابل مشاهده است مانند خط افقی که باکو را از کناره دریا جدا می کند.

قزاقستان در تب و تاب

ریحان دیمتیری، بی بی سی - آلماتی

خورگوس: جاده ابریشم کهن

خورگوس: جاده ابریشم کهن، مبدل به یک مسیر شلوغ تجاری برای اقتصاد درحال شکوفایی چین شده است



هنگامی که قزاقستان تحت تاثیر بحران اقتصادی جهانی قرارگرفت، چین با اعطای وام به کمک این کشور آمد. شرکت‌های چینی در صنعت نفت و گاز قزاقستان سرمایه‌گذاری می‌کنند ولی قزاق‌ها اکنون بیم آن دارند که کشورشان را به حراج گذاشته باشند.

حضور چین در قزاقستان از بازار خرده‌فروشی آن شروع می‌شود. لوازم خانگی چینی به همراه هزاران تن محصولات مصرفی تازه از مرزهای شرقی به این کشور سرازیر شده‌اند.

در مرز قزاقستان – چین در خورگوس صدها کامیون پراز میوه و سبزیجات تازه در انتظار ورود به بازارهای محلی این کشور هستند. چین تامین کننده ‌اساسی محصولات ارزان قیمت به قزاقستان است. این نکته بد گمانی‌هایی را نیز برانگیخته است.

در "بازار سبز" که یکی از بزرگترین بازارهای آلماتی، پایتخت اقتصادی قزاقستان است، فروشندگان میوه و سبزیجات انکار می‌کنند که بسیاری از محصولاتشان چینی ‌هستند.

ژانسولو که فروشنده گوجه فرنگی و خیار است، می‌گوید: " خیلی از فروشندگان برای خوش‌نام‌تر کردن میوه و سبزیجاتشان، علامت "محصول ازبکستان" را کنار محصولاتشان می‌گذارند. یک تصویر رایج وجود دارد که اگر جنسی چینی باشد، کیفیت نازل‌تری دارد."


دارندگان منابع انرژی

انرژی

چین با روسیه و غرب بر سر انرژی قزاقستان رقابت می‌کند


سرمایه‌گذاران چینی همچنین سهم قابل توجه و روبه رشدی در بازار پرسود انرژی قزاقستان دارند و این چیزی‌ است که نگرانی همگانی را برانگیخته است.

ماه گذشته گروهی از معاونان پارلمانی قزاقستان، وزیر انرژی کشور را استیضاح کردند و از او خواستند در باره ابهاماتی که در زمینه سلطه چین در بخش نفت این جمهوری سابق اتحاد شوروی وجود دارد، توضیح دهد.

آقای مین‌بایف از روی پاسخی نوشته شده اظهار داشت که چین ۵۰ تا ۱۰۰ در صد مالکیت ۱۵ شرکت فعال در بخش انرژی قزاقستان را در اختیار دارد.

بنابر اظهارات وزیر انرژی قزاقستان، ۲۵.۷ میلیون بشکه از کل ۸۰ میلیون بشکه نفتی که انتظار می‌رود در سال ۲۰۱۰ در قزاقستان تولید شود، به چین صادرخواهد شد.

در سال ۲۰۰۹ ، چین با ارائه نزدیک به ۱۳ میلیارد دلار اعتبار و وام به قزاقستان، به شکل قابل ملاحظه‌ای تمایل خود را به سرمایه‌گذاری در این کشور سرشار از انرژی نشان داده است.

این کمک‌ها از نظر زمانی برای کشوری که تحت تاثیربحران اقتصادی جهانی واقع شده، حائز اهمیت است. زیرا قزاقستان بیش از حد توان باز پس دادنش وام گرفته و از کاهش قیمت نفت رنج می‌برد.

سرگی اسمیرنوف، روزنامه‌نگار بخش تجاری مجله ‌"متخصصان قزاقستان" می‌گوید: "در پی افت قیمت نفت، قزاقستان باید راههایی برای وام گرفتن پیدا می کرد، این زمانی بود که چین با پیشنهاداتی سخاوت‌مندانه از راه رسید، وامی بزرگ با بهره‌ای کم."

شرکت ملی نفت چین، شرکت دولتی انرژی چین به همراه شرکت دولتی انرژی قزاقستان، شرکت "مانگیستاو مونای‌گاز" ، تولید کنند نفت قزاقستان را خرید.

همچنین اتحادیه سرمایه‌گذاری چین ( CIC) یازده درصد از شرکت اکتشاف و تولید "کازمونیای‌گاز" را به ارزش ۹۳۹ میلیون دلار به تملک خود درآورد.

روسای جمهور چین و قزاقستان

روسای جمهور چین و قزاقستان سال گذشته یک خط لوله‌گاز مهم را افتتاح کردند

پروژه اورانیوم

به علاوه در مورد تولید مشترک اورانیوم نیز به توافقاتی صورت گرفته ‌است. در یک مورد دیگر، "کازاکیمس"، بزرگترین شرکت قزاقستانی فعال در زمینه معادن مس با گروه شرکت‌های "ژین‌چوان" چین بر سر ایجاد یک مشارکت برای توسعه پروژه بزرگ کازاکیمس در "اکتوگای" به توافق رسیده ‌است.


دوسیم ساتپایف، صاحب نظر قزاقستانی علوم سیاسی می‌گوید: "چیزی که ما امروزه در آسیای میانه‌ می‌بینیم در واقع بخشی از استراتژی عمومی چین است. از زمانی که بحران اقتصادی جهان را فراگرفت، چین به عنوان تنها کشوری که بیش از حد مورد نیازش پول نقد در اختیار دارد، فعالانه اقدام به خریداری دارایی‌های بخش انرژی کرده است که قیمت شان پائین آمده است."

همچنین تابستان گذشته شاهد توسعه سرمایه‌گذاری چین در قزاقستان در بخش زیرساخت‌های نفتی بوده‌ایم. اکنون خط لوله قزاقستان- چین با افزایشی ۷۶۲ کیلومتری، حوزه‌های نفتی قزاقستان در دریای خزر را به استان ژین‌جیانگ چین متصل می‌کند.

شرکت ملی نفت چین قسمتی از مالکیت این خط لوله را در اختیار دارد. این اولین خط لوله‌ای است که آسیای میانه را مستقیما به چین وصل می‌کند.

این خط لوله سالانه می‌تواند بالغ بر ۱۰ میلیون تن نفت خام منتقل کند و برنامه‌هایی برای دوبرابر کردن ظرفیت آن وجود دارد.


تصاحب زمین؟

ممکن است دولت قزاقستان بعد از بحران مالی جهانی، از پشتیبانی چین از آن کشور قدردانی کرده ‌باشد، اما عدم رضایت رو به افزایشی درافکار عمومی وجود دارد، عدم رضایتی مبنی بر وجود این احتمال که کشور خود را نزد همسایه شرقی‌اش به حراج گذاشته باشد.

در ماه دسامبر، نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور قزاقستان گفت که چین تمایل به اجاره یک میلیون هکتار از زمین‌های کشاورزی قزاقستان را دارد.

برای مخالفان دولت که موقعیتی ضعیف دارند، این یک موقعیت استثنایی در جلب حمایت عمومی بود. چند تظاهرات عمومی در مقابله با آنچه " توسعه‌طلبی چینی" می‌خواندند برگزار شد.

در آخر ماه ژانویه، بیش از هزار تظاهرکننده درحالی که پلاکاردهایی با شعار "سرزمین قزاق‌ها به فروش نمی‌رسد" حمل می کردند، از دولت خواستند که در این مورد تجدید نظر کند.

ترس‌های کهنه

قزاقستان از نظر وسعت یکی از بزرگ‌ترین کشورهای جهان است ولی تنها ۱۵.۶ میلیون نفر جمعیت دارد. این هراس بوجود آمده‌ است که اجاره دادن زمین‌های کشاورزی باعث ‌شود که کشاورزان چینی در کشور ماندگار شوند. این نگرانی به خصوص با تعداد بی‌شمار کارگران چینی در بخش انرژی بیشتر شده است.

با این وجود دولت بنا دارد که این گونه نگرانی‌ها را نادیده بگیرد. در یک کنفرانس خبری در ماه فوریه، خیرگلدی کابیلدین، مدیر شرکت "کازمونای گاز"، مهم ترین شرکت نفت و گاز کشور اظهار داشت که چینی‌ها تنها ۲ درصد از کارگران شاغل در شرکت‌های نفتی را تشکیل می ‌دهند.

آقای کابیلدین می‌گوید: "نمی‌توانیم بگوییم تعداد سرمایه‌گذاران چینی زیاد شده، راهنمای ما در مرحله اول سودآوری اقتصادی بوده ‌است. به نظر ما فواید قابل توجهی از شراکت با چینی‌ها حاصل شده است."

شاهدان منطقه‌ای می‌گویند که قراقستان باید انگیزه‌های همسایگانش را بهتر درک کند. دوسیم سات‌پایف می‌گوید: "مردم تنها منافع کوتاه مدت را می‌بینند. قزاقستان به چین به دیده یک "کیف بزرگ پول" می‌نگرد، کیف پولی که می‌تواند از آن اعتبار و وام بگیرد." او می گوید: "چین مشغول یک بازی هزار ساله است."

او می گوید در حالی که چین از قزاقستان حمایت اقتصادی می کند، این خطر وجود دارد که این کشور کم کم از نفود سیاسی نیز در قزاقستان برخوردار شود.

نقشه خط لوله های نفت

  • خط لوله کنسرسیوم دریای خزر

    افتتاح: سال 2001 مسیر: قزاقستان (تنگیز) به روسیه (نووروسیسک) طول: 1510 کیلومتر ظرفیت: در حال حاضر 650 هزار بشکه/روز که قرار است به یک میلیون و 340 هزار بشکه/روز افزایش یابد. هزینه تقریبی: دو و نیم میلیارد دلار سهامداران: 50 درصد خصوصی، 50 درصد دولتی (روسیه و قزاقستان بیشترین سهم را دارند)

    Back to map

  • خط لوله قزاقستان به چین

    افتناح: سال 2004 (بخش اول) مسیر: قزاقستان (آتیرائو) به چین (آلاشانکو) در سه قسمت طول: 2163 کیلومتر ظرفیت: هم اکنون 200 هزار بشکه/روز (10 میلیون تن/سال) ، سرانجام قرار است به 400 هزار بشکه/روز معادل 20 میلیون تن/سال برسد هزینه تقریبی: برای مسیر 962 کیلومتری آتاسو - آلاشانکو ، 800 میلیون دلار سهامداران: شرکت ملی نفت چین و شرکت کازترانس اویل (قزاقستان)

    Back to map

  • شبکه انتقالی قزاقستان خزر (KCTS)

    مسیر: قزاقستان به آذربایجان طول: 750 کیلومتر خط لوله به علاوه انتقال به آنسوی دریای خزر ظرفیت: 500 میلیون تن/سال، ظرفیت بالقوه تا یک میلیون بشکه در روز (50 میلیون تن/سال) هزینه تقریبی: سه میلیارد دلار سهامداران: دولت های آذربایجان و قزاقستان، شرکت های مشارکت کننده در پروژه های تنگیز و قاشاغان، زمان تکمیل : 2010

    Back to map

  • جنوب قفقاز

    خط لوله باکو- تفلیس - جیهان (BTC)

    افتتاح: سال 2006 مسیر: آذربایجان - گرجستان - ترکیه طول: 1768 کیلومتر ظرفیت: در حال حاضر یک میلیون بشکه/روز معادل 50 میلیون تن/سال، در صورت افزایش به یک میلیون و 200 هزار بشکه/روز معادل 60 میلیون تن/سال و بالقوه تا یک میلیون و هشتصد هزار بشکه در روز سهامداران: شرکت بریتانیایی بی پی 30 درصد، شرکت آذربایجانی اس او سی ای آر 25 درصد، به علاوه چند شرکت دیگر

    خط لوله فرا آنتاتولی (TAP) یا سامسون - جیهان

    مسیر: شمال به جنوب ترکیه طول: 555 کیلومتر ظرفیت: یک میلیون و نیم بشکه/روز معادل 75 میلیون تن/سال، ظرفیت در ابتدای راه اندازی: یک میلیون بشکه/روز هزینه تقریبی: دو میلیارد یورو سهامداران: شرکت تاپکو که مالکان آن شرکت ایتالیایی انی (Eni) و شرکت ترکیه ای چالیک انرژی. زمان تکمیل: 2011 (Eni) و شرکت ترکیه ای چالیک انرژی. زمان تکمیل: 2011

    Back to map

  • خط لوله بورگاس به الکساندروپولیس

    مسیر: بلغارستان (بورگاس) به یونان (الکساندروپولیس) طول: 279 کیلومتر ظرفیت: ابتدا 300 هزار بشکه/روز، بالقوه تا یک میلیون بشکه/روز هزینه تقریبی: یک میلیون یورو سهامداران: کنسرسیوم دولتی روسیه (51 درصد) بلغرستان و یونان (هر کدام 24.5 درصد) زمان تکمیل: 2010

    Back to map

نقشه خط لوله گاز

  • خط لوله منتهی به روسیه:

    مرمت خط لوله آسیای مرکزی - مرکز

    افتتاح: 1967 (بخش اول) مسیر: ترکمنستان /ازبکستان - قزاقستان - روسیه ظرفیت: از 45 تا 55 میلیارد متر مکعب/سال در حال حاضر به 90 میلیارد متر مکعب/سال. سهامداران روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان

    خط لوله ساحلی دریای خزر

    مسیر: ترکمنستان - قزاقستان - روسیه طول: 1700 کیلومتر (500 کیلومتر در ترکمنستان، 1200 کیلومتر در قزاقستان) ظرفیت: 20 میلیارد متر مکعب/سال سهامداران: ترکمن گاز (ترکمنستان)، کز مونای گاز (قزاقستان) و گازپروم (روسیه). زمان تکمیل: 2010 - 2011.

    Back to map

  • خط لوله ترکمنستان - ازبکستان - قزاقستان - چین

    افتتاح: سال 2009 مسیر: ترکنستان - ازبکستان - قزاقستان - چین. طول: 2000 کیلومتر به سمت مرز چین ظرفیت: 30 میلیارد متر مکعب/سال (احتمالا تا 40 میلیارد متر مکعب افزایش می یابد). سهامداران: ترکمنستان، ازبکستان، قزاقستان، چین. هزینه: 14 میلیارد یورو

    Back to map

  • خط لوله کوریدور جنوبی

    نابوکو

    مسیر: ترکیه - بلغارستان - رومانی - مجارستان - اتریش طول: 3300 کیلومتر ظرفیت: ابتدا هشت میلیارد متر مکعب / سال و سپس تا 31 میلیارد متر مکعب هزینه: 7.9 میلیارد یورو سهامداران شرکت او ام وی (اتریش)، ام او ال (مجارستان)، ترانسگاز (رومانی)، بلغارگاز (بلغارستان)، بوتاس (ترکیه)، آر دبلیو ایی (آلمان). تاریخ تکمیل: 2013 (به منظور تامین ظرفیت ابتدایی)

    خط لوله "ساوت استریم"

    مسیر: روسیه (برگوایا) - بلغارستان (بورگاس) طول: 900 کیلومتر (قسمت زیر دریا) ظرفیت: 63 میلیاردمتر مکعب/سال سهامداران: گازپروم (روسیه)، انی (ایتالیا)، زمان تکمیل: پایان 2015

    Back to map

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.